Bị đơn

Bị đơn là người bị khởi kiện trong vụ án dân sự — người mà nguyên đơn cho rằng đã xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Tư cách bị đơn do đơn khởi kiện xác định, không phụ thuộc bị đơn có đồng ý hay có mặt; bị đơn không tham gia thì vụ án vẫn được giải quyết.

Định nghĩa theo văn bản pháp luật

Bị đơn trong vụ án dân sự là người bị nguyên đơn khởi kiện hoặc bị cơ quan, tổ chức, cá nhân khác do Bộ luật này quy định khởi kiện để yêu cầu Tòa án giải quyết vụ án dân sự khi cho rằng quyền và lợi ích hợp pháp của nguyên đơn bị người đó xâm phạm.

Khoản 3 Điều 68 Bộ luật Tố tụng dân sự số 92/2015/QH13 (hiệu lực từ 01/7/2016)

Giải nghĩa dễ hiểu

Bị đơn được làm gì (Điều 72)

• Được Tòa thông báo về việc bị khởi kiện, được xem, chép, sao chụp đơn và chứng cứ của nguyên đơn (Điều 199 khoản 2).
• Chấp nhận hoặc bác bỏ một phần, toàn bộ yêu cầu của nguyên đơn.
• Đưa ra yêu cầu phản tố đối với nguyên đơn, hoặc đề nghị đối trừ nghĩa vụ; với yêu cầu đó bị đơn có quyền như nguyên đơn.
• Đưa ra yêu cầu độc lập đối với người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan nếu có liên quan đến vụ án.
• Yêu cầu không được giải quyết chung thì khởi kiện thành vụ án khác.

Bị đơn phải làm gì

Trong 15 ngày kể từ khi nhận thông báo thụ lý, nộp văn bản ghi ý kiến về yêu cầu của nguyên đơn kèm chứng cứ, yêu cầu phản tố nếu có; cần thêm thời gian thì làm đơn xin gia hạn, tối đa thêm 15 ngày (Điều 199). Phản đối yêu cầu của người khác phải bằng văn bản và phải có chứng cứ (Điều 91 khoản 2). Thừa nhận hoặc không phản đối một tình tiết thì nguyên đơn khỏi phải chứng minh tình tiết đó (Điều 92 khoản 2).

Giới hạn thời gian phản tố

Yêu cầu phản tố phải đưa ra trước khi mở phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải (Điều 200 khoản 3). Sau mốc này, yêu cầu phải khởi kiện thành vụ án riêng.

Phân biệt bị đơn với người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan

Ví dụ tình huống

Công ty cho thuê xe An Bình kiện ông Tùng đòi 80 triệu đồng tiền thuê xe tải 4 tháng còn nợ. Ông Tùng nhận thông báo thụ lý ngày 06/4/2026. Ông cho rằng xe giao bị hỏng hộp số, ông phải tự sửa hết 30 triệu đồng và xe nằm xưởng 3 tuần.

Đến ngày 21/4/2026 (hết 15 ngày), ông Tùng nộp văn bản ý kiến: thừa nhận còn nợ tiền thuê nhưng chỉ đồng ý trả 80 triệu trừ đi 30 triệu tiền sửa và tiền thuê của 3 tuần xe không chạy được; kèm hóa đơn sửa chữa, biên bản giao xe có ghi "hộp số kêu". Đồng thời ông nộp đơn phản tố đòi 30 triệu để bù trừ và nộp tạm ứng án phí 750.000 đồng (50% của 1,5 triệu). Nếu ông chỉ phản đối bằng lời tại phiên tòa mà không có chứng cứ, Tòa không có căn cứ để trừ, và ông sẽ chịu án phí trên toàn bộ 80 triệu đồng bị buộc trả.

Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ

• Cố tình giấu địa chỉ: nguyên đơn ghi đúng địa chỉ mà bị đơn đi khỏi nơi cư trú không báo, nhằm trốn tránh nghĩa vụ, thì Tòa vẫn thụ lý, giải quyết (Điều 192 khoản 1 điểm e).
• Thẩm quyền theo nơi bị đơn: nguyên tắc là Tòa án nhân dân khu vực nơi bị đơn cư trú, làm việc hoặc có trụ sở (Điều 39); bị đơn chuyển nhà sau khi thụ lý thì Tòa đó vẫn giải quyết.
• Nhiều bị đơn ở nhiều nơi: nguyên đơn chọn Tòa nơi một trong các bị đơn cư trú (Điều 40 khoản 1 điểm h).
• Bị đơn là doanh nghiệp đã giải thể, phá sản mà không ai kế thừa thì vụ án bị đình chỉ (Điều 217 khoản 1 điểm b); doanh nghiệp đã có quyết định mở thủ tục phá sản thì cũng đình chỉ, chủ nợ đòi trong thủ tục phá sản.
• Đổi vai: bị đơn có phản tố mà nguyên đơn rút đơn hoặc vắng mặt lần hai thì bị đơn trở thành nguyên đơn (Điều 217 khoản 2).

Những chỗ hay hiểu sai

• Sai: không nhận giấy triệu tập, không đến Tòa thì Tòa không xử được. Đúng: lần thứ hai vắng mặt là bị xử vắng mặt; tống đạt có thể bằng niêm yết công khai.
• Sai: im lặng là an toàn nhất. Đúng: không phản đối một tình tiết thì nguyên đơn khỏi phải chứng minh tình tiết đó.
• Sai: bị đơn muốn đòi lại gì thì cứ nói tại phiên tòa. Đúng: muốn Tòa giải quyết phải có đơn phản tố và nộp tạm ứng án phí trước phiên họp kiểm tra chứng cứ và hòa giải.
• Sai: bị đơn là "bị cáo" của vụ dân sự. Đúng: bị cáo là người bị đưa ra xét xử về tội phạm; bị đơn chỉ là bên bị đòi quyền lợi dân sự, không có án tích.

Thuật ngữ tiếng Anh tương đương

• defendant — dùng cho bị đơn trong vụ án dân sự; trong tiếng Anh cũng dùng cho bị cáo, nên văn bản song ngữ nên ghi rõ civil defendant khi cần phân biệt.
• respondent — bên bị yêu cầu trong việc dân sự, trong trọng tài, hoặc bên bị kháng cáo; không dịch bị đơn vụ án sơ thẩm là "respondent".

Thuật ngữ liên quan

• Nguyên đơn — bên khởi kiện bị đơn
• Yêu cầu phản tố — vũ khí tố tụng riêng của bị đơn
• Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan — tư cách dễ nhầm với bị đơn
• Đương sự — khái niệm chung bao gồm bị đơn
• Bị đơn trong trọng tài — bên bị kiện tại trọng tài thương mại
• Tống đạt — cách Tòa thông báo hợp lệ cho bị đơn
• Thụ lý vụ án — mốc bắt đầu 15 ngày nộp ý kiến của bị đơn

Căn cứ pháp lý

• Bộ luật Tố tụng dân sự số 92/2015/QH13: Điều 39, 40, 68, 72, 91, 92, 192, 199, 200, 217, 227 — còn hiệu lực (sửa đổi gần nhất bởi Luật số 85/2025/QH15, hiệu lực 01/7/2025)
• Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 về án phí, lệ phí Tòa án — còn hiệu lực

Hỏi đáp nhanh

Bị đơn không đến Tòa thì Tòa có xử được không?

Được. Tòa triệu tập hợp lệ lần thứ nhất mà bị đơn vắng thì hoãn phiên tòa; lần thứ hai vẫn vắng, không có người đại diện, không vì bất khả kháng, thì Tòa xét xử vắng mặt bị đơn (Điều 227 khoản 2 điểm b BLTTDS). Bản án vẫn có hiệu lực và được thi hành.

Bị đơn có phải nộp tiền gì khi bị kiện không?

Không phải nộp tạm ứng án phí cho việc bị kiện. Chỉ khi đưa ra yêu cầu phản tố thì bị đơn nộp tạm ứng án phí cho yêu cầu đó. Khi có bản án, bị đơn chịu án phí trên phần yêu cầu của nguyên đơn được Tòa chấp nhận.

Bị kiện sai người thì làm gì?

Nộp văn bản ý kiến nêu rõ mình không phải người có nghĩa vụ, kèm chứng cứ (ví dụ hợp đồng do công ty ký chứ không phải cá nhân mình). Nếu Tòa xác định bị đơn không có nghĩa vụ, yêu cầu của nguyên đơn bị bác và nguyên đơn chịu án phí.