Đơn khởi kiện là văn bản người khởi kiện gửi Tòa án để yêu cầu giải quyết một tranh chấp, trong đó nêu rõ ai kiện ai, quyền lợi nào bị xâm phạm, đòi Tòa buộc bên kia làm gì, kèm danh mục chứng cứ. Đây là văn bản quyết định phạm vi vụ án: Tòa chỉ xét những yêu cầu có trong đơn.
Định nghĩa theo văn bản pháp luật
Luật không định nghĩa riêng "đơn khởi kiện" mà quy định bắt buộc phải có đơn và nội dung của đơn tại Điều 189. Khoản 1 và khoản 5 của điều này viết:
1. Cơ quan, tổ chức, cá nhân khởi kiện phải làm đơn khởi kiện. […] 5. Kèm theo đơn khởi kiện phải có tài liệu, chứng cứ chứng minh quyền, lợi ích hợp pháp của người khởi kiện bị xâm phạm. Trường hợp vì lý do khách quan mà người khởi kiện không thể nộp đầy đủ tài liệu, chứng cứ kèm theo đơn khởi kiện thì họ phải nộp tài liệu, chứng cứ hiện có để chứng minh quyền, lợi ích hợp pháp của người khởi kiện bị xâm phạm.
Khoản 1, khoản 5 Điều 189 Bộ luật Tố tụng dân sự số 92/2015/QH13 (hiệu lực từ 01/7/2016; Luật số 85/2025/QH15 không sửa điều này)
Giải nghĩa dễ hiểu
Chín nội dung bắt buộc (Điều 189 khoản 4)
- Ngày, tháng, năm làm đơn.
- Tên Tòa án nhận đơn — từ 01/7/2025 ghi đúng tên Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền, không còn "Tòa án nhân dân quận, huyện".
- Tên, nơi cư trú, làm việc (hoặc trụ sở) của người khởi kiện; số điện thoại, thư điện tử nếu có.
- Tên, địa chỉ của người có quyền lợi được bảo vệ, nếu người khởi kiện kiện thay người khác.
- Tên, địa chỉ của người bị kiện; không rõ thì ghi địa chỉ cuối cùng.
- Tên, địa chỉ của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, ví dụ vợ hoặc chồng của bị đơn khi khoản vay dùng cho gia đình.
- Quyền lợi nào bị xâm phạm và những vấn đề cụ thể yêu cầu Tòa giải quyết.
- Họ tên, địa chỉ người làm chứng, nếu có.
- Danh mục tài liệu, chứng cứ kèm theo.
Ai ký và ký thế nào
Cá nhân tự ký hoặc điểm chỉ, có thể nhờ người khác viết hộ. Người không biết chữ, khuyết tật nhìn hoặc không tự ký được thì nhờ người viết hộ và phải có một người có đủ năng lực tố tụng làm chứng, ký xác nhận vào đơn (Điều 189 khoản 2 điểm c). Cơ quan, tổ chức thì người đại diện hợp pháp ký và đóng dấu; doanh nghiệp dùng dấu theo Luật Doanh nghiệp (khoản 3).
Mục "yêu cầu" là trái tim của đơn
Viết "đề nghị Tòa giải quyết theo pháp luật" là chưa đủ. Phải nêu con số và hành vi cụ thể: buộc trả 250.000.000 đồng tiền gốc và tiền lãi chậm trả tính đến ngày xét xử; buộc tháo dỡ phần tường xây lấn 0,8 m; tuyên bố hợp đồng chuyển nhượng vô hiệu. Con số trong mục này cũng là cơ sở để Tòa dự tính tạm ứng án phí.
Phân biệt đơn khởi kiện với đơn tố giác tội phạm
| Tiêu chí | Đơn khởi kiện | Đơn tố giác tội phạm |
|---|---|---|
| Gửi tới | Tòa án có thẩm quyền | Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Công an cấp xã… |
| Mục đích | Giải quyết tranh chấp quyền lợi dân sự | Đề nghị xem xét trách nhiệm hình sự |
| Ai phải chứng minh | Người khởi kiện tự thu thập, giao nộp chứng cứ | Cơ quan tiến hành tố tụng có trách nhiệm chứng minh |
| Chi phí | Tạm ứng án phí, trừ người được miễn | Không mất phí |
| Khi nào dùng | Vay mượn, mua bán không trả đúng hẹn, có giấy tờ rõ ràng | Có dấu hiệu gian dối hoặc bỏ trốn để chiếm đoạt ngay từ đầu |
Gửi tố giác cho một khoản nợ thuần dân sự thường nhận về thông báo "không khởi tố vụ án", mất thêm vài tháng trong khi thời hiệu khởi kiện vẫn chạy.
Ví dụ tình huống
Đơn viết hộ. Ông Bảy 72 tuổi, không biết chữ, cho người cháu mượn chiếc xe máy đứng tên mình từ năm 2023, đòi nhiều lần không trả. Con gái ông viết đơn hộ. Đơn phải có điểm chỉ của ông Bảy và chữ ký xác nhận của một người làm chứng có đủ năng lực tố tụng. Kèm đơn là bản sao giấy đăng ký xe, tin nhắn hẹn trả xe, đơn đề nghị miễn tạm ứng án phí và bản sao căn cước thể hiện ông trên 60 tuổi — người cao tuổi thuộc diện được miễn theo Điều 12 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14. Đòi lại chính chiếc xe thuộc sở hữu của mình là yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu, không bị giới hạn thời hiệu (Điều 155 khoản 2 Bộ luật Dân sự), nên việc chậm vài năm không làm mất quyền kiện.
Đơn bị yêu cầu sửa. Ngày 03/8/2026, Công ty TNHH Minh Phát nộp đơn đòi 480 triệu đồng tiền hàng, ghi địa chỉ bên mua theo tên quận, phường trước khi sắp xếp đơn vị hành chính, và chỉ ghi "đề nghị buộc trả tiền". Ngày 10/8/2026, Thẩm phán thông báo yêu cầu sửa, bổ sung trong 20 ngày: ghi địa chỉ theo đơn vị hành chính hiện hành, tách tiền gốc và tiền lãi chậm thanh toán, nêu căn cứ tính lãi. Công ty nộp đơn sửa ngày 25/8/2026 nên Tòa tiếp tục xử lý; thời gian sửa đơn không tính vào thời hiệu (Điều 193 khoản 1). Nếu quá hạn không sửa, đơn bị trả lại (Điều 193 khoản 2).
Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ
- Cách nộp: trực tiếp tại Tòa, qua bưu chính, hoặc trực tuyến qua Cổng thông tin điện tử của Tòa án nếu có (Điều 190). Nộp trực tiếp được cấp ngay giấy xác nhận; gửi bưu chính thì Tòa gửi thông báo nhận đơn trong 02 ngày làm việc.
- Tài liệu kèm: nên nộp bản sao có chứng thực; tài liệu tiếng nước ngoài phải kèm bản dịch tiếng Việt có công chứng, chứng thực (Điều 96 khoản 3). Ghi âm, ghi hình kèm văn bản trình bày xuất xứ (Điều 95 khoản 2).
- Số bản: chuẩn bị thêm bản sao đơn và chứng cứ đủ cho mỗi bị đơn, người liên quan, vì người khởi kiện có nghĩa vụ gửi cho họ (Điều 70 khoản 9).
- Thời hạn sửa đơn: do Thẩm phán ấn định, không quá 01 tháng, trường hợp đặc biệt gia hạn không quá 15 ngày (Điều 193).
- Địa chỉ sau sắp xếp đơn vị hành chính 2025: nên ghi theo xã, phường, tỉnh hiện hành và ghi thêm địa chỉ cũ trong ngoặc nếu giấy tờ gốc còn mang địa chỉ cũ, để việc tống đạt không bị trả về.
- Đơn phản tố, đơn yêu cầu độc lập làm theo cùng thủ tục như đơn khởi kiện (Điều 202).
Những chỗ hay hiểu sai
- Sai: phải dùng đúng mẫu của Tòa. Đúng: mẫu chỉ để tham khảo; Tòa xét đủ nội dung tại Điều 189 khoản 4.
- Sai: cứ nộp đơn trước, chứng cứ tính sau. Đúng: phải nộp kèm chứng cứ hiện có; đơn trống chứng cứ dễ bị yêu cầu bổ sung, kéo dài thời gian thụ lý.
- Sai: ghi "yêu cầu Tòa xem xét" là Tòa sẽ tự tính hộ. Đúng: Tòa chỉ giải quyết trong phạm vi yêu cầu (Điều 5); quên đòi lãi thì Tòa không tự cho lãi.
- Sai: giám đốc chi nhánh được ký đơn thay công ty. Đúng: chỉ người đại diện theo pháp luật hoặc người được ủy quyền hợp lệ mới ký; thiếu giấy ủy quyền là lỗi hình thức bị yêu cầu sửa.
Thuật ngữ tiếng Anh tương đương
- statement of claim — cách gọi trong hệ thống Anh, Úc, Singapore; sát nghĩa với "đơn khởi kiện" trong bản dịch Bộ luật Tố tụng dân sự.
- complaint — cách gọi trong tố tụng dân sự Hoa Kỳ. Tránh dùng khi dịch văn bản Việt Nam vì dễ lẫn với "khiếu nại".
- petition — hợp với "đơn yêu cầu" giải quyết việc dân sự hơn là đơn khởi kiện.
Thuật ngữ liên quan
- Khởi kiện — hành vi pháp lý mà đơn khởi kiện thể hiện
- Thụ lý vụ án — bước tiếp theo nếu đơn hợp lệ
- Án phí — tạm ứng tính theo yêu cầu ghi trong đơn
- Chứng cứ — tài liệu phải nộp kèm đơn
- Bị đơn — người bị kiện, phải ghi đúng tên và địa chỉ
- Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan — người cần ghi tên trong đơn
- Đại diện theo ủy quyền — trường hợp người khác ký, nộp đơn thay
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Tố tụng dân sự số 92/2015/QH13: Điều 5, 70, 95, 96, 189–193, 202, 244 — còn hiệu lực (sửa đổi gần nhất bởi Luật số 85/2025/QH15, hiệu lực 01/7/2025)
- Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13: Điều 155 — còn hiệu lực
- Nghị quyết 01/2017/NQ-HĐTP ban hành biểu mẫu trong tố tụng dân sự (mẫu số 23-DS: đơn khởi kiện)
- Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 về án phí, lệ phí Tòa án: Điều 12, 14 — còn hiệu lực
Hỏi đáp nhanh
Viết tay đơn khởi kiện có được không?
Được. Luật không bắt buộc đánh máy hay dùng đúng mẫu; đơn viết tay đủ các nội dung tại Điều 189 khoản 4 và có chữ ký hoặc điểm chỉ của người khởi kiện là hợp lệ. Mẫu số 23-DS kèm Nghị quyết 01/2017/NQ-HĐTP chỉ giúp không sót mục.
Không có địa chỉ chính xác của bị đơn thì ghi gì?
Ghi địa chỉ nơi cư trú, làm việc hoặc trụ sở cuối cùng mà mình biết (Điều 189 khoản 4 điểm đ). Nên kèm tài liệu chứng minh địa chỉ đó, như xác nhận thông tin cư trú, hợp đồng có ghi địa chỉ, tin nhắn hẹn gặp.
Nộp đơn rồi muốn đòi thêm khoản khác thì sao?
Được bổ sung yêu cầu, nhưng nên làm sớm trong giai đoạn chuẩn bị xét xử. Tại phiên tòa, Hội đồng xét xử chỉ chấp nhận việc thay đổi, bổ sung nếu không vượt quá phạm vi yêu cầu khởi kiện ban đầu (Điều 244 khoản 1); khoản đòi mới hoàn toàn thì phải kiện vụ khác.
Có phải gửi bản sao đơn cho bị đơn không?
Có. Đương sự có nghĩa vụ gửi cho đương sự khác bản sao đơn khởi kiện và tài liệu, chứng cứ (Điều 70 khoản 9). Không tự gửi được vì lý do chính đáng thì làm đơn đề nghị Tòa hỗ trợ; Tòa sẽ gửi kèm thông báo thụ lý.
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.