Tống đạt

Tống đạt là việc chuyển giao chính thức một văn bản tố tụng cho người nhận theo phương thức luật định, như giấy triệu tập, thông báo thụ lý, bản án, quyết định. Tống đạt hợp lệ có hệ quả pháp lý: thời hạn kháng cáo, khiếu nại bắt đầu chạy, người vắng mặt sau khi được triệu tập hợp lệ có thể bị xử vắng mặt hoặc bị coi là từ bỏ yêu cầu.

Định nghĩa theo văn bản pháp luật

Bộ luật Tố tụng dân sự dùng chung cụm "cấp, tống đạt, thông báo văn bản tố tụng" và không định nghĩa riêng từ "tống đạt". Bản chất của việc tống đạt thể hiện ở quy định về thủ tục:

Người thực hiện việc cấp, tống đạt, thông báo văn bản tố tụng phải trực tiếp chuyển giao cho người được cấp, tống đạt, thông báo văn bản tố tụng có liên quan. Người được cấp, tống đạt, thông báo phải ký nhận vào biên bản hoặc sổ giao nhận văn bản tố tụng. Thời điểm để tính thời hạn tố tụng là ngày họ được cấp, tống đạt, thông báo văn bản tố tụng.

Khoản 1 Điều 175 Bộ luật Tố tụng dân sự số 92/2015/QH13 (hiệu lực từ 01/7/2016; Điều 177 được sửa cụm từ "Công an xã, phường, đặc khu" bởi Luật số 85/2025/QH15 từ 01/7/2025). Tố tụng hình sự dùng cụm "cấp, giao, chuyển, gửi, niêm yết hoặc thông báo văn bản tố tụng" tại Điều 137–142 Bộ luật Tố tụng hình sự.

Giải nghĩa dễ hiểu

Văn bản nào phải tống đạt, ai tống đạt

Thông báo, giấy báo, giấy triệu tập, giấy mời; bản án, quyết định của Tòa án; quyết định kháng nghị; văn bản của cơ quan thi hành án dân sự (Điều 171). Người thực hiện: cán bộ Tòa án, Ủy ban nhân dân cấp xã khi Tòa yêu cầu, nhân viên bưu chính, chính đương sự trong một số trường hợp, và người có chức năng tống đạt (Điều 172). Từ 01/7/2026, chức danh làm dịch vụ tống đạt là Thừa hành viên thuộc văn phòng thi hành án dân sự, thay cho Thừa phát lại (Điều 30 Luật Thi hành án dân sự số 106/2025/QH15).

Các phương thức (Điều 173)

1. Trực tiếp, qua bưu chính hoặc người thứ ba được ủy quyền. Bưu chính phải gửi thư bảo đảm có xác nhận của người nhận; thời hạn tính từ ngày người nhận xác nhận (khoản 2 Điều 175).
2. Bằng phương tiện điện tử theo yêu cầu của đương sự (Điều 176).
3. Niêm yết công khai khi không tống đạt trực tiếp được: bản chính ở trụ sở Tòa án hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú cuối cùng, bản sao tại nơi cư trú; thời hạn niêm yết 15 ngày (Điều 179).
4. Thông báo trên phương tiện thông tin đại chúng: Cổng thông tin điện tử của Tòa án, một báo hằng ngày trung ương ba số liên tiếp, đài phát thanh hoặc truyền hình trung ương ba lần trong 03 ngày liên tiếp (Điều 180). Đương sự yêu cầu đăng thì chịu chi phí.

Gặp, không gặp, bị từ chối

• Cá nhân phải ký nhận trực tiếp; cơ quan, tổ chức do người đại diện theo pháp luật hoặc người phụ trách nhận văn bản ký (Điều 177, 178).
• Vắng mặt: giao người thân thích đủ năng lực cùng nơi cư trú hoặc tổ trưởng tổ dân phố, trưởng thôn ký nhận và cam kết giao lại.
• Vắng mặt không rõ ngày về, không rõ nơi ở mới: lập biên bản có xác nhận của tổ dân phố hoặc Công an xã, phường, đặc khu, rồi niêm yết.
• Từ chối nhận: lập biên bản ghi rõ lý do, có xác nhận như trên; việc tống đạt vẫn hợp lệ.

Phân biệt tống đạt với niêm yết công khai và thông báo

Ví dụ tình huống

Tình huống 1. Bà Loan kiện ông Thắng đòi 500 triệu đồng tại một Tòa án nhân dân khu vực ở Nghệ An. Giấy triệu tập phiên tòa lần thứ nhất được nhân viên Tòa mang đến nhà; ông Thắng có nhà nhưng xé giấy, không ký. Nhân viên lập biên bản từ chối nhận, có xác nhận của Công an phường. Ông vắng mặt, phiên tòa hoãn. Lần thứ hai, ông đi vắng, con trai 22 tuổi ký nhận và cam kết đưa lại. Ông tiếp tục vắng mặt không có lý do chính đáng nên Tòa xét xử vắng mặt ông (khoản 2 Điều 227). Ông không thể kháng cáo với lý do "không nhận được giấy triệu tập".

Tình huống 2. Chị Hà xin ly hôn chồng đang sống ở Canada. Tòa thụ lý ngày 10/02/2026 và tống đạt qua kênh tương trợ tư pháp do Bộ Tư pháp chuyển. Vì đương sự ở nước ngoài, thông báo thụ lý phải ghi sẵn ngày phiên họp hòa giải, mở sớm nhất 06 tháng và chậm nhất 08 tháng, phiên tòa sớm nhất 09 tháng và chậm nhất 12 tháng kể từ ngày ra thông báo (Điều 476). Nếu tống đạt không có kết quả, Tòa niêm yết 01 tháng tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, Tòa án hoặc nơi cư trú cuối cùng ở Việt Nam và đăng Cổng thông tin điện tử, sau đó có thể xử vắng mặt (khoản 3 Điều 474, khoản 5 Điều 477).

Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ

• Địa chỉ do chính đương sự khai là nơi Tòa tống đạt. Ghi sai, bỏ đi mà không báo, Tòa chuyển sang niêm yết và vụ án vẫn tiếp tục.
• Người thứ ba được ủy quyền như luật sư có giấy ủy quyền nhận văn bản: ngày luật sư nhận là ngày đương sự nhận (khoản 5 Điều 76).
• Tố tụng hình sự từ 01/7/2025 cho phép thông báo qua nền tảng số, phần mềm dùng chung tại Trung tâm dữ liệu quốc gia, cổng thông tin của cơ quan tiến hành tố tụng (điểm d khoản 1 Điều 137 BLTTHS sửa đổi).

Những chỗ hay hiểu sai

• Sai: không ký nhận là chưa bị triệu tập. Đúng: biên bản từ chối có xác nhận làm việc tống đạt hợp lệ.
• Sai: niêm yết là thủ tục hình thức, không có giá trị. Đúng: niêm yết đúng thủ tục là tống đạt hợp lệ, đủ để xử vắng mặt.
• Sai: thời hạn kháng cáo luôn tính từ ngày tuyên án. Đúng: người vắng mặt có lý do chính đáng tính từ ngày nhận được bản án hoặc bản án được niêm yết (khoản 1 Điều 273).

Thuật ngữ tiếng Anh tương đương

service of process hoặc service of documents; tống đạt hợp lệ là proper service; niêm yết công khai gần với service by posting; thông báo trên báo chí là service by publication. Công ước La Hay 1965 dùng cụm service abroad of judicial and extrajudicial documents. Không dịch là delivery trơn, vì từ này không hàm ý hệ quả pháp lý.

Thuật ngữ liên quan

• Ủy thác tư pháp — kênh tống đạt cho đương sự ở nước ngoài
• Thụ lý vụ án — thông báo thụ lý là văn bản phải tống đạt đầu tiên
• Thời hạn kháng cáo — có thể tính từ ngày nhận bản án
• Phiên tòa — vắng mặt sau triệu tập hợp lệ dẫn tới xử vắng mặt
• Bị đơn — người hay tìm cách né tống đạt
• Ly hôn có yếu tố nước ngoài — loại việc có thủ tục tống đạt kéo dài nhất

Căn cứ pháp lý

• Bộ luật Tố tụng dân sự số 92/2015/QH13: Điều 76, 170–181, 227, 273, 474, 476, 477 — còn hiệu lực, sửa đổi bởi Luật số 85/2025/QH15.
• Bộ luật Tố tụng hình sự số 101/2015/QH13: Điều 137–142 — sửa đổi bởi Luật số 99/2025/QH15.
• Nghị quyết số 04/2016/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao về gửi, nhận đơn, tài liệu, chứng cứ và cấp, tống đạt, thông báo văn bản tố tụng bằng phương tiện điện tử.
• Luật Tương trợ tư pháp về dân sự số 102/2025/QH15 và Luật Thi hành án dân sự số 106/2025/QH15 — hiệu lực từ 01/7/2026.

Hỏi đáp nhanh

Không ký nhận giấy triệu tập thì có tránh được phiên tòa không?

Không. Người tống đạt lập biên bản việc từ chối nhận, có xác nhận của đại diện tổ dân phố hoặc Công an xã, phường, đặc khu, và việc tống đạt vẫn hợp lệ (khoản 4 Điều 177 BLTTDS). Bị đơn được triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà vắng mặt thì bị xét xử vắng mặt.

Đi làm xa, người nhà ký nhận giấy của Tòa thay thì có tính là đã nhận?

Có. Khi người được tống đạt vắng mặt, văn bản được giao cho người thân thích có năng lực hành vi đầy đủ cùng nơi cư trú hoặc tổ trưởng tổ dân phố, trưởng thôn ký nhận và cam kết giao tận tay (khoản 5 Điều 177). Vì vậy nên dặn người nhà báo ngay khi nhận giấy của Tòa.

Có nhận giấy tờ của Tòa qua email được không?

Được nếu đương sự đăng ký nhận bằng phương tiện điện tử với Tòa; việc này thực hiện theo pháp luật giao dịch điện tử và hướng dẫn của Tòa án nhân dân tối cao (Điều 176 BLTTDS, Nghị quyết 04/2016/NQ-HĐTP). Sau khi đăng ký, phải thường xuyên kiểm tra hộp thư vì thời hạn tính từ ngày văn bản được gửi đến.

Đổi chỗ ở trong lúc đang kiện thì có phải báo Tòa không?

Nên báo ngay bằng văn bản. Nếu không báo, Tòa vẫn tống đạt theo địa chỉ cũ và chuyển sang niêm yết công khai khi không gặp; người không báo phải chịu hậu quả (khoản 3 Điều 177).