Biện pháp khẩn cấp tạm thời

Biện pháp khẩn cấp tạm thời là quyết định Tòa án áp dụng ngay trong lúc vụ án chưa được xét xử xong — như cấm bán nhà đang tranh chấp, phong tỏa tài khoản, buộc tạm ứng tiền cấp dưỡng — để giải quyết nhu cầu cấp bách của đương sự, giữ nguyên tài sản, chứng cứ, hoặc bảo đảm sau này bản án còn thi hành được.

Định nghĩa theo văn bản pháp luật

Luật không có câu định nghĩa riêng, nhưng xác định mục đích và quyền yêu cầu tại Điều 111:

Trong quá trình giải quyết vụ án, đương sự, người đại diện hợp pháp của đương sự hoặc cơ quan, tổ chức, cá nhân khởi kiện vụ án quy định tại Điều 187 của Bộ luật này có quyền yêu cầu Tòa án đang giải quyết vụ án đó áp dụng một hoặc nhiều biện pháp khẩn cấp tạm thời quy định tại Điều 114 của Bộ luật này để tạm thời giải quyết yêu cầu cấp bách của đương sự, bảo vệ tính mạng, sức khỏe, tài sản, thu thập chứng cứ, bảo vệ chứng cứ, bảo toàn tình trạng hiện có tránh gây thiệt hại không thể khắc phục được, đảm bảo cho việc giải quyết vụ án hoặc việc thi hành án.

Khoản 1 Điều 111 Bộ luật Tố tụng dân sự số 92/2015/QH13 (hiệu lực từ 01/7/2016). Hướng dẫn áp dụng: Nghị quyết 02/2020/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao.

Giải nghĩa dễ hiểu

Mười bảy biện pháp, chia ba nhóm (Điều 114)

• Bảo vệ con người, nhu cầu sống: giao người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi cho người trông nom; buộc thực hiện trước một phần nghĩa vụ cấp dưỡng, nghĩa vụ bồi thường do tính mạng, sức khỏe bị xâm phạm; buộc người sử dụng lao động tạm ứng lương, chi phí cứu chữa tai nạn lao động; tạm đình chỉ quyết định sa thải, đơn phương chấm dứt hợp đồng; cấm tiếp xúc với nạn nhân bạo lực gia đình.
• Giữ tài sản: kê biên tài sản đang tranh chấp; cấm chuyển dịch quyền về tài sản; cấm thay đổi hiện trạng; phong tỏa tài khoản ngân hàng, kho bạc; phong tỏa tài sản ở nơi gửi giữ; phong tỏa tài sản của người có nghĩa vụ; cho thu hoạch, bán hoa màu, hàng hóa dễ hư hỏng.
• Khác: cấm xuất cảnh đối với người có nghĩa vụ; cấm hoặc buộc thực hiện hành vi nhất định; tạm dừng đóng thầu; bắt giữ tàu bay, tàu biển; biện pháp khác do luật quy định.

Hai đường nộp đơn, hai thời hạn

Vụ án đang giải quyết: Thẩm phán xem xét trong 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận đơn (Điều 133 khoản 2). Tình thế khẩn cấp, nộp đơn yêu cầu cùng lúc với đơn khởi kiện: Chánh án phân công ngay một Thẩm phán, quyết định trong 48 giờ (khoản 3). Đơn phải nêu lý do cần áp dụng, biện pháp cụ thể và kèm chứng cứ chứng minh sự cần thiết.

Biện pháp bảo đảm

Yêu cầu kê biên, cấm chuyển dịch, cấm thay đổi hiện trạng, phong tỏa tài khoản, phong tỏa tài sản, tạm dừng đóng thầu, bắt giữ tàu thì người yêu cầu phải nộp chứng từ bảo lãnh ngân hàng hoặc gửi một khoản tiền, kim khí quý, đá quý, giấy tờ có giá do Tòa ấn định, tương đương tổn thất có thể phát sinh nếu áp dụng sai (Điều 136). Với đơn nộp cùng đơn khởi kiện, thời hạn nộp bảo đảm không quá 48 giờ kể từ khi nộp đơn.

Phân biệt biện pháp khẩn cấp tạm thời với biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự

Ví dụ tình huống

Bà Loan đặt cọc và trả 2 tỷ đồng để mua một thửa đất của ông Thịnh ở Đồng Nai, hai bên đã ký hợp đồng công chứng nhưng ông Thịnh trì hoãn sang tên. Ngày 07/9/2026, bà biết ông Thịnh đang dẫn người khác đi xem đất và hẹn ký hợp đồng mới vào cuối tuần. Bà nộp đơn khởi kiện yêu cầu tiếp tục thực hiện hợp đồng, cùng lúc nộp đơn yêu cầu áp dụng biện pháp cấm chuyển dịch quyền về tài sản đối với thửa đất, kèm tin nhắn môi giới rao bán (Điều 121).

Thẩm phán ấn định khoản bảo đảm 200 triệu đồng; bà Loan gửi vào tài khoản phong tỏa ngay trong ngày và nộp chứng từ. Quyết định áp dụng được ban hành trong 48 giờ, có hiệu lực thi hành ngay, gửi cho ông Thịnh, Viện kiểm sát, cơ quan thi hành án dân sự; bà Loan tự nộp bản sao quyết định cho cơ quan đăng ký đất đai để chặn việc sang tên (Điều 142 khoản 2). Ông Thịnh khiếu nại trong 03 ngày làm việc; Chánh án giải quyết trong 03 ngày làm việc, quyết định của Chánh án là cuối cùng. Nếu sau này bà Loan thua kiện và chứng minh được yêu cầu cấm chuyển dịch là sai, gây thiệt hại cho ông Thịnh (lỡ cơ hội bán), khoản 200 triệu có thể dùng để bồi thường.

Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ

• Tòa tự áp dụng năm biện pháp đầu của Điều 114 (giao người, cấp dưỡng, bồi thường tính mạng sức khỏe, tạm ứng tiền cho người lao động, tạm đình chỉ quyết định sa thải) khi đương sự không yêu cầu (Điều 135); các biện pháp này không đòi tiền bảo đảm.
• Phong tỏa có giới hạn: chỉ phong tỏa tài khoản, tài sản có giá trị tương đương nghĩa vụ tài sản mà người bị áp dụng phải thực hiện (Điều 133 khoản 4).
• Hủy bỏ khi người yêu cầu đề nghị, người có nghĩa vụ nộp tài sản bảo đảm, vụ án bị đình chỉ, bản án đã có hiệu lực, căn cứ không còn… (Điều 138).
• Không hòa giải tại Tòa theo Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án khi một bên yêu cầu biện pháp khẩn cấp tạm thời (Điều 19 khoản 6 luật này).
• Thi hành: theo pháp luật thi hành án dân sự (Điều 142); từ 01/7/2026 áp dụng Luật Thi hành án dân sự số 106/2025/QH15.

Những chỗ hay hiểu sai

• Sai: phải đợi Tòa thụ lý mới xin được. Đúng: trường hợp khẩn cấp được nộp đồng thời với đơn khởi kiện, Tòa xét trong 48 giờ.
• Sai: xin phong tỏa toàn bộ tài khoản của bên kia. Đúng: chỉ phong tỏa trong phạm vi giá trị nghĩa vụ tranh chấp.
• Sai: xin biện pháp khẩn cấp không có rủi ro. Đúng: yêu cầu sai gây thiệt hại thì người yêu cầu phải bồi thường cho người bị áp dụng và người thứ ba (Điều 113 khoản 1).
• Sai: đã khiếu nại thì quyết định tạm dừng. Đúng: quyết định có hiệu lực thi hành ngay; khiếu nại không làm tạm dừng.

Thuật ngữ tiếng Anh tương đương

• interim measures / provisional measures — dịch chung cho "biện pháp khẩn cấp tạm thời", dùng cả trong trọng tài.
• interim injunction — lệnh cấm hoặc buộc thực hiện hành vi; freezing order — lệnh phong tỏa tài sản trong luật Anh. Chỉ dùng khi mô tả một biện pháp cụ thể, không dùng làm tên chung.
• security / counter-security — khoản bảo đảm người yêu cầu phải nộp.

Thuật ngữ liên quan

• Biện pháp khẩn cấp tạm thời trong trọng tài — cơ chế tương tự trong tố tụng trọng tài
• Kê biên tài sản — một biện pháp cụ thể trong Điều 114
• Biện pháp ngăn chặn — chế định khác của tố tụng hình sự
• Cấp dưỡng — có thể buộc thực hiện trước một phần
• Khởi kiện — biện pháp khẩn cấp gắn với một vụ án đã hoặc đang được khởi kiện
• Thi hành án — cách quyết định áp dụng được thực thi

Căn cứ pháp lý

• Bộ luật Tố tụng dân sự số 92/2015/QH13: Điều 111–142 — còn hiệu lực
• Nghị quyết 02/2020/NQ-HĐTP hướng dẫn một số quy định về biện pháp khẩn cấp tạm thời của Bộ luật Tố tụng dân sự
• Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án số 58/2020/QH14: Điều 19 — còn hiệu lực
• Luật Thi hành án dân sự số 106/2025/QH15 — hiệu lực từ 01/7/2026

Hỏi đáp nhanh

Chưa nộp đơn khởi kiện có xin phong tỏa tài sản được không?

Phải nộp đơn khởi kiện cùng lúc. Trường hợp khẩn cấp cần bảo vệ ngay chứng cứ hoặc ngăn hậu quả nghiêm trọng, người yêu cầu nộp đơn yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời đồng thời với đơn khởi kiện; Thẩm phán phải xem xét trong 48 giờ (Điều 111 khoản 2, Điều 133 khoản 3 BLTTDS).

Tiền bảo đảm bao nhiêu và có được lấy lại không?

Do Tòa ấn định, tương đương tổn thất có thể phát sinh nếu áp dụng sai biện pháp, gửi vào tài khoản phong tỏa tại ngân hàng nơi Tòa có trụ sở (Điều 136). Khi biện pháp bị hủy bỏ, Tòa quyết định trả lại, trừ khi yêu cầu áp dụng là sai và gây thiệt hại thì khoản này dùng để bồi thường.

Bị phong tỏa tài khoản oan thì làm gì?

Khiếu nại với Chánh án Tòa án đang giải quyết vụ án trong 03 ngày làm việc kể từ khi nhận quyết định (Điều 140); Chánh án giải quyết trong 03 ngày làm việc và đó là quyết định cuối cùng. Có thể nộp tài sản hoặc nhờ người khác bảo đảm nghĩa vụ để Tòa hủy biện pháp, và yêu cầu người yêu cầu sai bồi thường thiệt hại.