Cấp dưỡng là nghĩa vụ đóng góp tiền hoặc tài sản khác để lo nhu cầu thiết yếu (ăn, mặc, ở, học, chữa bệnh) cho người thân không sống chung với mình, khi người đó chưa thành niên, đã thành niên nhưng không có khả năng lao động và không có tài sản, hoặc đang khó khăn, túng thiếu. Đây là nghĩa vụ gắn với nhân thân: không chuyển cho người khác, không thay bằng nghĩa vụ khác.
Định nghĩa theo văn bản pháp luật
Cấp dưỡng là việc một người có nghĩa vụ đóng góp tiền hoặc tài sản khác để đáp ứng nhu cầu thiết yếu của người không sống chung với mình mà có quan hệ hôn nhân, huyết thống hoặc nuôi dưỡng trong trường hợp người đó là người chưa thành niên, người đã thành niên mà không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình hoặc người gặp khó khăn, túng thiếu theo quy định của Luật này.
Khoản 24 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình số 52/2014/QH13 (hiệu lực từ 01/01/2015); chương VI, Điều 107–120
Giải nghĩa dễ hiểu
Ba điều kiện cùng lúc
- Quan hệ hôn nhân, huyết thống hoặc nuôi dưỡng theo đúng các cặp luật liệt kê.
- Không sống chung — hoặc sống chung nhưng vi phạm nghĩa vụ nuôi dưỡng (với cha mẹ – con, Điều 110).
- Người được cấp dưỡng cần được nuôi: chưa thành niên; hoặc đã thành niên mà không có khả năng lao động và không có tài sản; hoặc (giữa vợ chồng sau ly hôn) khó khăn, túng thiếu có lý do chính đáng.
Các cặp nghĩa vụ cấp dưỡng
- Cha mẹ → con (Điều 110); con đã thành niên → cha mẹ không có khả năng lao động, không có tài sản (Điều 111).
- Vợ ↔ chồng sau ly hôn (Điều 115), theo khả năng của người cấp dưỡng.
- Anh, chị ↔ em, khi không còn cha mẹ hoặc cha mẹ không có khả năng (Điều 112).
- Ông bà ↔ cháu; cô, dì, chú, cậu, bác ruột ↔ cháu ruột — chỉ khi không có người ở hàng trước cấp dưỡng (Điều 113, 114).
Cha dượng, mẹ kế với con riêng của vợ, chồng không thuộc danh sách cấp dưỡng; họ chỉ có nghĩa vụ nuôi dưỡng khi sống chung (Điều 79).
Phương thức và chấm dứt
Cấp dưỡng định kỳ hằng tháng, hằng quý, nửa năm, hằng năm hoặc một lần (Điều 117). Nghĩa vụ chấm dứt khi người được cấp dưỡng đã thành niên và có khả năng lao động hoặc có tài sản; được nhận làm con nuôi; người cấp dưỡng đã trực tiếp nuôi dưỡng; một bên chết; bên được cấp dưỡng sau ly hôn đã kết hôn với người khác (Điều 118).
Phân biệt cấp dưỡng với nuôi dưỡng
| Tiêu chí | Cấp dưỡng | Nuôi dưỡng |
|---|---|---|
| Hoàn cảnh | Không sống chung | Sống chung, trực tiếp chăm sóc |
| Hình thức | Tiền hoặc tài sản giao định kỳ hoặc một lần | Chăm sóc trực tiếp: ăn ở, đưa đón, chữa bệnh |
| Có thể yêu cầu Tòa định mức | Có (Điều 116) | Không định mức bằng tiền |
| Quan hệ hai bên | Người cấp dưỡng không trực tiếp nuôi | Người nuôi dưỡng là người trực tiếp nuôi |
| Chuyển đổi | Chấm dứt khi người cấp dưỡng chuyển sang trực tiếp nuôi | Chuyển thành cấp dưỡng khi không còn sống chung |
Ví dụ tình huống
Tình huống 1. Anh Tô Văn Nghĩa ly hôn năm 2024, bản án buộc anh cấp dưỡng nuôi con 3.500.000 đồng/tháng. Từ tháng 02/2026 anh ngừng chuyển tiền dù vẫn đi làm, lương 18 triệu đồng/tháng. Chị Hằng (mẹ của cháu) nộp đơn yêu cầu thi hành án dân sự tháng 6/2026; cơ quan thi hành án ra quyết định khấu trừ thu nhập, công ty của anh Nghĩa trích lương trả cả khoản nợ 4 tháng (14 triệu đồng) và các tháng tiếp theo. Chị Hằng còn có thể đề nghị Ủy ban nhân dân hoặc công an cấp xã xử phạt anh Nghĩa 5–10 triệu đồng theo Điều 43 Nghị định 282/2025/NĐ-CP.
Tình huống 2. Bà Ngô Thị Tám (68 tuổi, không lương hưu, không tài sản) có ba người con đã thành niên sống riêng. Không ai chu cấp. Bà có quyền khởi kiện cả ba người con; Tòa sẽ định mức đóng góp của từng người theo thu nhập, khả năng thực tế của mỗi người (Điều 109, 111). Người con đang thất nghiệp có thể được định mức thấp hơn, không đương nhiên được miễn.
Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ
- Ai được khởi kiện: người được cấp dưỡng, cha mẹ hoặc người giám hộ của họ; người thân thích; cơ quan quản lý nhà nước về gia đình, về trẻ em; Hội liên hiệp phụ nữ (Điều 119).
- Thời điểm phát sinh nghĩa vụ cấp dưỡng của cha mẹ cho con: từ khi không sống chung với con hoặc vi phạm nghĩa vụ nuôi dưỡng (khoản 4 Điều 7 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP) — làm cơ sở để đòi các khoản chưa trả trước khi khởi kiện, trừ khi có thỏa thuận khác.
- Cha mẹ bị hạn chế quyền đối với con vẫn phải cấp dưỡng (khoản 3 Điều 87).
- Yếu tố nước ngoài: áp dụng pháp luật nước nơi người yêu cầu cấp dưỡng cư trú (Điều 129).
- Chế tài: phạt 5–10 triệu đồng (Điều 43 Nghị định 282/2025/NĐ-CP, hiệu lực 15/12/2025, thay Nghị định 144/2021/NĐ-CP); truy cứu hình sự theo Điều 186 Bộ luật Hình sự với hình phạt cao nhất 02 năm tù.
Những chỗ hay hiểu sai
- Sai: "Đưa một cục tiền là xong, khỏi cấp dưỡng hằng tháng." — Đúng: cấp dưỡng một lần chỉ hợp pháp khi được thỏa thuận hoặc Tòa quyết định; tự ý đưa không làm chấm dứt nghĩa vụ.
- Sai: "Bị cấm gặp con thì được ngừng cấp dưỡng." — Đúng: hai nghĩa vụ độc lập; bị cản trở thăm nom thì yêu cầu xử lý hành vi cản trở, không được dừng cấp dưỡng.
- Sai: "Vợ cũ tái hôn thì hết phải cấp dưỡng cho con." — Đúng: chỉ hết cấp dưỡng cho vợ cũ; nghĩa vụ với con vẫn còn.
- Sai: "Cấp dưỡng được trả bằng cách gửi quà, đóng học phí tùy hứng." — Đúng: phải đúng mức, phương thức đã thỏa thuận hoặc được Tòa quyết định; khoản tự nguyện khác không trừ vào nghĩa vụ nếu không có thỏa thuận.
Thuật ngữ tiếng Anh tương đương
Thuật ngữ chung là maintenance obligation (cách dùng của luật châu Âu, Công ước La Hay) hoặc support obligation. Cấp dưỡng nuôi con: child support (Mỹ) / child maintenance (Anh). Cấp dưỡng giữa vợ chồng sau ly hôn: spousal support hoặc alimony. Lưu ý alimony ở Hoa Kỳ có thể được trao cả khi bên kia không túng thiếu, rộng hơn Điều 115 luật Việt Nam.
Thuật ngữ liên quan
- Mức cấp dưỡng — cách xác định số tiền
- Nghĩa vụ cấp dưỡng giữa các thành viên gia đình — các cặp nghĩa vụ ngoài cha mẹ – con
- Nghĩa vụ nuôi dưỡng — khi sống chung
- Quyền nuôi con — người nuôi con nhận cấp dưỡng thay con
- Nhu cầu thiết yếu của gia đình — nội dung mà cấp dưỡng phải đáp ứng
- Thi hành án — cưỡng chế khi không tự nguyện cấp dưỡng
Căn cứ pháp lý
- Luật Hôn nhân và gia đình số 52/2014/QH13: khoản 24 Điều 3; Điều 79, 82, 87, 107–120, 129 — còn hiệu lực.
- Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP: Điều 7 — hiệu lực từ 01/7/2024.
- Nghị định 282/2025/NĐ-CP: Điều 43 — hiệu lực từ 15/12/2025.
- Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017, 2025): Điều 186.
Hỏi đáp nhanh
Người trực tiếp nuôi con có quyền từ chối nhận tiền cấp dưỡng không?
Có thể, nhưng Tòa phải giải thích rằng tiền cấp dưỡng là quyền của con. Chỉ khi người nuôi có đủ điều kiện và từ chối hoàn toàn tự nguyện, Tòa mới không buộc bên kia cấp dưỡng (khoản 1 Điều 7 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP). Sau này hoàn cảnh thay đổi vẫn có thể khởi kiện yêu cầu cấp dưỡng.
Cấp dưỡng cho con đến bao nhiêu tuổi?
Đến khi con đủ 18 tuổi. Nếu con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình, nghĩa vụ tiếp tục. Con 18 tuổi đang học đại học nhưng có khả năng lao động thì luật không buộc cấp dưỡng; cha mẹ có thể tự thỏa thuận.
Người phải cấp dưỡng bị thất nghiệp thì có được ngừng trả?
Không được tự ý ngừng. Họ phải thỏa thuận với bên kia hoặc yêu cầu Tòa cho thay đổi mức, phương thức hoặc tạm ngừng cấp dưỡng khi lâm vào khó khăn kinh tế (khoản 2 Điều 117). Tự ý ngừng là trốn tránh nghĩa vụ.
Bản án buộc cấp dưỡng mà bên kia không trả thì làm gì?
Làm đơn yêu cầu thi hành án dân sự để cơ quan thi hành án khấu trừ lương, kê biên tài sản. Đồng thời có thể đề nghị xử phạt hành chính 5–10 triệu đồng; người có khả năng mà cố tình không trả, đã bị phạt còn vi phạm hoặc làm người được cấp dưỡng lâm vào tình trạng nguy hiểm có thể bị truy cứu theo Điều 186 Bộ luật Hình sự.
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.