Kết hôn là việc một người nam và một người nữ xác lập quan hệ vợ chồng với nhau, khi cả hai đáp ứng đủ điều kiện kết hôn và đã đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Thiếu một trong hai vế (điều kiện hoặc đăng ký) thì không có hôn nhân hợp pháp.
Định nghĩa theo văn bản pháp luật
Kết hôn là việc nam và nữ xác lập quan hệ vợ chồng với nhau theo quy định của Luật này về điều kiện kết hôn và đăng ký kết hôn.
Khoản 5 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình số 52/2014/QH13 (hiệu lực từ 01/01/2015; văn bản hợp nhất 121/VBHN-VPQH năm 2025)
Việc kết hôn phải được đăng ký và do cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện theo quy định của Luật này và pháp luật về hộ tịch. Việc kết hôn không được đăng ký theo quy định tại khoản này thì không có giá trị pháp lý.
Khoản 1 Điều 9 Luật Hôn nhân và gia đình 2014
Giải nghĩa dễ hiểu
Pháp luật Việt Nam nhìn kết hôn như một sự kiện pháp lý có điều kiện và có hình thức bắt buộc. Tình cảm, lễ cưới, sính lễ hay sự chấp thuận của hai họ đều không tạo ra quan hệ vợ chồng. Chỉ khi hai yếu tố dưới đây cùng có mặt thì mới có hôn nhân.
Yếu tố nội dung: đủ điều kiện kết hôn
- Nam từ đủ 20 tuổi, nữ từ đủ 18 tuổi. "Từ đủ" nghĩa là đã qua ngày sinh nhật thứ 20 (thứ 18), không phải "bước sang tuổi 20".
- Hai bên tự nguyện, không bị cưỡng ép, lừa dối.
- Không ai bị Tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự.
- Không rơi vào trường hợp cấm: đang có vợ hoặc chồng; cùng dòng máu trực hệ; có họ trong phạm vi ba đời; cha mẹ nuôi với con nuôi; bố chồng với con dâu, mẹ vợ với con rể, bố dượng với con riêng của vợ, mẹ kế với con riêng của chồng; kết hôn giả tạo.
Chi tiết từng điều kiện xem mục Điều kiện kết hôn.
Yếu tố hình thức: đăng ký
Việc kết hôn chỉ có giá trị khi được ghi vào sổ hộ tịch và hai bên được cấp Giấy chứng nhận kết hôn. Quan hệ vợ chồng phát sinh từ ngày đăng ký, không phải ngày tổ chức cưới. Ngày này cũng là mốc bắt đầu thời kỳ hôn nhân – mốc quyết định tài sản nào là chung, nợ nào là nợ chung.
Hệ quả pháp lý ngay khi kết hôn
- Phát sinh quyền, nghĩa vụ nhân thân giữa vợ và chồng: chung thủy, tôn trọng, chăm sóc, sống chung (trừ khi có thỏa thuận hoặc lý do nghề nghiệp, học tập).
- Áp dụng chế độ tài sản vợ chồng: theo luật định, hoặc theo thỏa thuận nếu hai bên đã lập văn bản công chứng, chứng thực trước khi đăng ký kết hôn (Điều 47).
- Mỗi bên trở thành người thừa kế hàng thứ nhất của bên kia và có quyền đại diện cho nhau trong những trường hợp luật định.
- Con sinh ra trong thời kỳ hôn nhân được suy đoán là con chung của vợ chồng (Điều 88).
Phân biệt kết hôn với chung sống như vợ chồng
| Tiêu chí | Kết hôn | Chung sống như vợ chồng |
|---|---|---|
| Căn cứ xác lập | Đủ điều kiện Điều 8 và đăng ký tại cơ quan hộ tịch | Tự tổ chức cuộc sống chung, coi nhau là vợ chồng, không đăng ký |
| Quan hệ vợ chồng | Có, từ ngày đăng ký | Không phát sinh (khoản 1 Điều 14) |
| Tài sản tạo ra trong thời gian sống chung | Mặc nhiên là tài sản chung, chia đôi có tính công sức | Theo thỏa thuận hoặc theo phần đóng góp, giải quyết theo Bộ luật Dân sự |
| Thừa kế khi một bên chết | Bên còn lại thuộc hàng thừa kế thứ nhất | Không được thừa kế theo pháp luật, chỉ hưởng nếu có di chúc |
| Chấm dứt | Chỉ bằng bản án, quyết định ly hôn của Tòa hoặc khi một bên chết | Tự chấm dứt; nếu nộp đơn ly hôn, Tòa tuyên không công nhận là vợ chồng |
Ví dụ tình huống
Tình huống 1. Anh Trần Văn Lộc (sinh 14/9/2006) và chị Lê Thu Hà (sinh 02/3/2007) tổ chức đám cưới ngày 20/8/2026. Ngày 05/9/2026 hai người lên UBND phường nơi chị Hà thường trú để đăng ký kết hôn và bị từ chối, vì đến 14/9/2026 anh Lộc mới đủ 20 tuổi. Ngày 15/9/2026 họ quay lại và được cấp Giấy chứng nhận kết hôn ngay trong ngày. Hôn nhân tính từ 15/9/2026, không lùi về ngày cưới. Chiếc xe máy 45 triệu đồng anh Lộc mua bằng lương ngày 01/9/2026 vì thế là tài sản riêng của anh, không phải tài sản chung.
Tình huống 2. Ông Phạm Minh và bà Đỗ Lan ly hôn theo quyết định của Tòa án nhân dân quận (cấp huyện cũ) có hiệu lực ngày 05/01/2024. Từ tháng 6/2025 hai người về sống lại với nhau, cùng mua một căn hộ 2,1 tỷ đồng đứng tên bà Lan. Vì không đăng ký kết hôn lại (khoản 2 Điều 9), căn hộ không mặc nhiên là tài sản chung vợ chồng; nếu tranh chấp, ông Minh phải chứng minh phần tiền mình góp để được chia theo Bộ luật Dân sự.
Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ
- Nơi đăng ký: UBND cấp xã (xã, phường, đặc khu) nơi cư trú của một trong hai bên. Từ 01/7/2025 kết hôn có yếu tố nước ngoài cũng do UBND cấp xã đăng ký theo Nghị định 120/2025/NĐ-CP, không còn lên cấp huyện. Từ 01/3/2027, Luật Hộ tịch số 03/2026/QH16 cho phép đăng ký không phụ thuộc nơi cư trú.
- Kết hôn trái pháp luật vẫn được "cứu" trong một số trường hợp: nếu lúc Tòa xử yêu cầu hủy mà hai bên đã đủ điều kiện và cùng xin công nhận, Tòa công nhận hôn nhân từ thời điểm đủ điều kiện (khoản 2 Điều 11).
- Đăng ký sai thẩm quyền (ví dụ đăng ký ở xã không phải nơi cư trú của bên nào, trước 01/3/2027) không làm hôn nhân vô hiệu: giấy bị thu hồi, hai bên đăng ký lại và hôn nhân được tính từ ngày đăng ký trước (Điều 13).
- Kết hôn với người nước ngoài: mỗi bên tuân theo pháp luật nước mình về điều kiện; nếu đăng ký tại Việt Nam thì người nước ngoài còn phải đáp ứng điều kiện của Luật Việt Nam (Điều 126). Xem Kết hôn có yếu tố nước ngoài.
- Quan hệ chung sống xác lập trước ngày 03/01/1987, khi hai bên đủ điều kiện kết hôn, mà chưa đăng ký vẫn được công nhận là hôn nhân theo Nghị quyết 35/2000/QH10 – trường hợp hiếm gặp nhưng còn xuất hiện trong tranh chấp thừa kế đất đai.
Những chỗ hay hiểu sai
- Sai: "Cưới hỏi đàng hoàng, có cả làng chứng kiến là vợ chồng." — Đúng: chỉ đăng ký mới tạo ra hôn nhân; lễ cưới chỉ là phong tục.
- Sai: "Nữ 17 tuổi 10 tháng là được, vì sang năm 18." — Đúng: phải từ đủ 18 tuổi tính theo ngày sinh; cán bộ hộ tịch đối chiếu ngày sinh trên dữ liệu dân cư.
- Sai: "Thời kỳ hôn nhân tính từ ngày cưới." — Đúng: tính từ ngày đăng ký kết hôn (khoản 13 Điều 3); tài sản mua giữa ngày cưới và ngày đăng ký không mặc nhiên là tài sản chung.
- Sai: "Ký hợp đồng tiền hôn nhân sau khi đăng ký cũng được." — Đúng: thỏa thuận chế độ tài sản phải lập trước khi kết hôn và phải công chứng hoặc chứng thực (Điều 47); lập sau thì chỉ có thể là thỏa thuận chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân.
Thuật ngữ tiếng Anh tương đương
Marriage chỉ quan hệ hôn nhân; hành vi kết hôn dịch là to marry hoặc conclusion of marriage (cách dùng của luật các nước civil law). Đăng ký kết hôn là marriage registration. Không nên dịch "kết hôn" là wedding: wedding chỉ là lễ cưới, đúng với cái mà luật Việt Nam không công nhận. Khái niệm common-law marriage của một số bang Hoa Kỳ (hôn nhân phát sinh từ chung sống) không có tương đương ở Việt Nam.
Thuật ngữ liên quan
- Điều kiện kết hôn — bốn điều kiện nội dung phải đủ trước khi đăng ký
- Đăng ký kết hôn — thủ tục hình thức làm phát sinh hôn nhân
- Giấy chứng nhận kết hôn — giấy tờ chứng minh quan hệ vợ chồng
- Kết hôn trái pháp luật — đã đăng ký nhưng vi phạm điều kiện
- Chung sống như vợ chồng — sống chung không đăng ký
- Thời kỳ hôn nhân — bắt đầu từ ngày đăng ký kết hôn
- Ly hôn — cách chấm dứt hôn nhân khi cả hai còn sống
Căn cứ pháp lý
- Luật Hôn nhân và gia đình số 52/2014/QH13: khoản 5 Điều 3, Điều 8, 9, 11, 13, 126 — còn hiệu lực (sửa đổi bởi Luật số 81/2025/QH15 chỉ ở phần thẩm quyền Tòa án).
- Luật Hộ tịch số 60/2014/QH13: Điều 17, 18 — còn hiệu lực đến hết 28/02/2027.
- Luật Hộ tịch số 03/2026/QH16 — thông qua 23/4/2026, hiệu lực từ 01/3/2027, thay thế Luật Hộ tịch 2014.
- Nghị định 120/2025/NĐ-CP phân định thẩm quyền chính quyền địa phương hai cấp lĩnh vực tư pháp — hiệu lực từ 01/7/2025.
- Nghị quyết 35/2000/QH10 về thi hành Luật Hôn nhân và gia đình 2000 — áp dụng cho quan hệ chung sống trước 01/01/2001.
Hỏi đáp nhanh
Tổ chức đám cưới rồi nhưng chưa đăng ký thì đã là vợ chồng chưa?
Chưa. Theo khoản 1 Điều 9 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, việc kết hôn không đăng ký thì không có giá trị pháp lý. Hai người chỉ là chung sống như vợ chồng; tài sản và con được giải quyết theo Điều 15, 16 chứ không theo chế độ tài sản vợ chồng.
Đã ly hôn rồi muốn quay lại với nhau có phải đăng ký lại không?
Có. Khoản 2 Điều 9 Luật HNGĐ 2014 buộc vợ chồng đã ly hôn muốn xác lập lại quan hệ phải đăng ký kết hôn lần nữa. Sống chung trở lại mà không đăng ký thì pháp luật không coi là vợ chồng.
Hai người cùng giới có kết hôn được không?
Không đăng ký được. Khoản 2 Điều 8 Luật HNGĐ 2014 quy định Nhà nước không thừa nhận hôn nhân giữa những người cùng giới tính. Luật hiện hành không còn liệt kê việc này trong các trường hợp bị cấm, nên tổ chức lễ cưới không bị xử phạt, nhưng không phát sinh quan hệ vợ chồng.
Kết hôn khi một bên chưa đủ tuổi thì hậu quả thế nào?
Nếu đã được đăng ký thì đó là kết hôn trái pháp luật, có thể bị Tòa án hủy theo yêu cầu của cha mẹ, cơ quan quản lý nhà nước về gia đình, về trẻ em hoặc Hội liên hiệp phụ nữ. Nếu đến lúc Tòa giải quyết hai bên đã đủ tuổi và cùng xin công nhận thì Tòa có thể công nhận hôn nhân kể từ ngày đủ điều kiện (khoản 2 Điều 11).
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.