Tài sản

Tài sản là mọi thứ thuộc về một người mà pháp luật cho phép giao dịch, gồm bốn nhóm: vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản. Đây là khái niệm nền của toàn bộ luật dân sự — mua bán, thế chấp, thừa kế, bồi thường đều xoay quanh nó.

Định nghĩa theo văn bản pháp luật

1. Tài sản là vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản.

2. Tài sản bao gồm bất động sản và động sản. Bất động sản và động sản có thể là tài sản hiện có và tài sản hình thành trong tương lai.

Điều 105 Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 (hiệu lực từ 01/01/2017)

Giải nghĩa dễ hiểu

Bốn nhóm tài sản

• Vật — thứ hữu hình con người chiếm hữu được, có giá trị: nhà, xe, vàng, gia súc. Vật phải tồn tại hoặc sẽ hình thành.
• Tiền — đồng Việt Nam là phương tiện thanh toán; ngoại tệ là tài sản nhưng việc dùng thanh toán bị hạn chế theo pháp luật ngoại hối.
• Giấy tờ có giá — giấy tờ trị giá được bằng tiền, chuyển giao được: cổ phiếu, trái phiếu, kỳ phiếu, chứng chỉ tiền gửi, séc.
• Quyền tài sản — quyền trị giá được bằng tiền: quyền sử dụng đất, quyền tài sản đối với đối tượng sở hữu trí tuệ, quyền đòi nợ, phần vốn góp (Điều 115).

Các cách phân loại đáng nhớ (Điều 107–114)

Hoa lợi và lợi tức

Hoa lợi là sản vật tự nhiên tài sản mang lại (trái cây, bê con); lợi tức là khoản lợi từ khai thác tài sản (tiền thuê nhà, lãi tiền gửi) — Điều 109. Phân biệt để biết ai được hưởng khi tài sản đang chuyển giao, đang thế chấp hay bị đòi lại.

Phân biệt tài sản với tài sản bảo đảm và di sản

Ví dụ tình huống

Chị Trịnh Thu Trang và anh Lâm Quốc Hưng ly hôn tại Tòa án nhân dân khu vực ở Hà Nội năm 2026. Ngoài căn hộ, hai bên tranh chấp ba thứ: (1) 2.000 cổ phiếu niêm yết anh Hưng mua bằng lương năm 2022; (2) quyền đòi 400 triệu đồng anh Hưng cho bạn vay năm 2024 có giấy nhận nợ; (3) hợp đồng mua căn hộ hình thành trong tương lai đã đóng 30% (1,2 tỷ đồng).

Cả ba đều là tài sản theo Điều 105: cổ phiếu là giấy tờ có giá; khoản cho vay là quyền tài sản (quyền đòi nợ); căn hộ đang xây là tài sản hình thành trong tương lai, và phần tài sản thực tế vợ chồng có lúc này là quyền và nghĩa vụ theo hợp đồng mua — tức 1,2 tỷ đã đóng cùng quyền nhận nhà. Vì đều hình thành trong thời kỳ hôn nhân bằng thu nhập của vợ chồng, tòa xác định là tài sản chung và chia; với khoản đòi nợ, tòa có thể giao cho một bên tiếp tục đòi và người đó thanh toán chênh lệch cho bên kia.

Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ

• Tài sản phải được phép giao dịch: ma túy, vũ khí quân dụng, động vật hoang dã nguy cấp, tài sản cấm lưu thông không thể là đối tượng hợp đồng hợp pháp; giao dịch về chúng vô hiệu (Điều 123).
• Đăng ký tài sản: quyền đối với bất động sản được đăng ký theo luật; động sản không phải đăng ký, trừ trường hợp luật về đăng ký tài sản quy định (Điều 106) — như ô tô, xe máy, tàu bay, tàu biển, chứng khoán.
• Tài sản số: Luật Công nghiệp công nghệ số năm 2025 đã ghi nhận tài sản số là tài sản; việc mua bán tài sản mã hóa được thí điểm qua tổ chức được cấp phép. Mua bán qua sàn không phép vẫn rủi ro khi tranh chấp.
• Giá trị tài sản khi tranh chấp: tòa định giá tại thời điểm giải quyết; các bên tự thỏa thuận giá thì tòa ghi nhận, không thỏa thuận được mới thành lập Hội đồng định giá.

Những chỗ hay hiểu sai

• Sai: "Tài sản phải là thứ cầm nắm được." — Đúng: quyền sử dụng đất, quyền đòi nợ, quyền tác giả về tài sản đều là tài sản.
• Sai: "Chưa có sổ đỏ thì nhà chưa phải tài sản." — Đúng: nhà vẫn là tài sản; thiếu giấy chứng nhận chỉ hạn chế việc giao dịch, không xóa bỏ quyền.
• Sai: "Khoản nợ người ta đang nợ mình không chia khi ly hôn." — Đúng: quyền đòi nợ là tài sản, có thể là tài sản chung.
• Sai: "Tài sản hình thành trong tương lai không thế chấp được." — Đúng: được, nhiều khoản vay mua nhà dự án dùng chính căn hộ đang xây làm tài sản bảo đảm.

Thuật ngữ tiếng Anh tương đương

Dịch là property hoặc assets. Trong văn bản pháp lý, property sát hơn vì bao cả vật lẫn quyền; assets mang sắc thái kế toán. Quyền tài sản: property rights; giấy tờ có giá: valuable papers hoặc negotiable instruments (hẹp hơn, chỉ công cụ chuyển nhượng); tài sản hình thành trong tương lai: future assets / off-the-plan property (với căn hộ).

Thuật ngữ liên quan

• Bất động sản — nhóm tài sản gắn với đất
• Động sản — mọi tài sản không phải bất động sản
• Hoa lợi, lợi tức — thứ tài sản sinh ra
• Quyền sở hữu — quyền đầy đủ nhất đối với tài sản
• Tài sản bảo đảm — tài sản dùng để bảo đảm nghĩa vụ
• Di sản — tài sản của người chết để lại
• Quyền sử dụng đất — quyền tài sản quan trọng nhất

Căn cứ pháp lý

• Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 — Điều 105–115, 123, 295, 612 (đang có hiệu lực).
• Nghị định 21/2021/NĐ-CP quy định thi hành BLDS về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ.
• Luật Kinh doanh bất động sản số 29/2023/QH15 (hiệu lực 01/8/2024) — điều kiện mua bán nhà ở hình thành trong tương lai.
• Luật Công nghiệp công nghệ số năm 2025 — ghi nhận tài sản số.

Hỏi đáp nhanh

Tiền ảo, tài khoản game có phải là tài sản không?

BLDS 2015 không liệt kê riêng. Luật Công nghiệp công nghệ số năm 2025 đã ghi nhận tài sản số, trong đó có tài sản mã hóa, là tài sản theo pháp luật dân sự; việc phát hành, giao dịch tài sản mã hóa đang được thí điểm có kiểm soát. Tranh chấp về tài khoản, vật phẩm game vẫn hay được giải quyết như một quyền tài sản phát sinh từ hợp đồng với nhà phát hành.

Sổ tiết kiệm có phải giấy tờ có giá không?

Không. Sổ, thẻ tiết kiệm là chứng từ xác nhận khoản tiền gửi — tài sản là quyền đòi tiền (quyền tài sản) đối với ngân hàng, không phải giấy tờ có giá. Giấy tờ có giá là cổ phiếu, trái phiếu, kỳ phiếu, tín phiếu, chứng chỉ tiền gửi, séc… chuyển nhượng được.

Căn hộ chưa xây xong có thế chấp, mua bán được không?

Được — đó là tài sản hình thành trong tương lai (Điều 108). Mua bán nhà ở hình thành trong tương lai phải theo điều kiện của Luật Kinh doanh bất động sản 2023 (có bảo lãnh của ngân hàng, đã nghiệm thu móng…); thế chấp theo Nghị định 21/2021/NĐ-CP.