Quyền nhân thân

Quyền nhân thân là các quyền dân sự gắn liền với chính con người của mỗi cá nhân — tên tuổi, hình ảnh, danh dự, thân thể, đời tư — không định giá được thành tiền và không chuyển giao được cho người khác.

Định nghĩa theo văn bản pháp luật

1. Quyền nhân thân được quy định trong Bộ luật này là quyền dân sự gắn liền với mỗi cá nhân, không thể chuyển giao cho người khác, trừ trường hợp luật khác có liên quan quy định khác.

Khoản 1 Điều 25 Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 (hiệu lực từ 01/01/2017)

Giải nghĩa dễ hiểu

Các quyền cụ thể trong BLDS

Mục 2 Chương III liệt kê từ Điều 26 đến Điều 39:

• Nhóm định danh: quyền có họ, tên (Điều 26); thay đổi họ (27); thay đổi tên (28); xác định, xác định lại dân tộc (29); được khai sinh, khai tử (30); quốc tịch (31).
• Nhóm hình ảnh, danh dự, đời tư: quyền đối với hình ảnh (32); được bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín (34); đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình (38).
• Nhóm thân thể: quyền sống, an toàn tính mạng, sức khỏe, thân thể (33); hiến, nhận mô, bộ phận cơ thể, hiến xác (35); xác định lại giới tính (36); chuyển đổi giới tính (37).
• Nhóm gia đình: quyền kết hôn, ly hôn, bình đẳng vợ chồng, xác định cha mẹ con, nhận nuôi con nuôi (39).

Ba đặc điểm để nhận ra

1. Gắn với người, không gắn với tài sản — dù vi phạm có thể dẫn tới bồi thường bằng tiền. Một số quyền nhân thân gắn với tài sản (như quyền nhân thân của tác giả) được luật chuyên ngành điều chỉnh riêng.
2. Không chuyển giao — không bán, tặng, để thừa kế. Có thể cho phép người khác sử dụng trong phạm vi nhất định.
3. Không bị giới hạn thời hiệu khởi kiện khi yêu cầu bảo vệ quyền nhân thân không gắn với tài sản (khoản 1 Điều 155).

Ai quyết định thay

Người chưa thành niên, mất năng lực hành vi dân sự, có khó khăn trong nhận thức: người đại diện theo pháp luật đồng ý. Người đã chết hoặc bị tuyên bố mất tích: vợ, chồng hoặc con thành niên; không có thì cha, mẹ (khoản 2 Điều 25). Riêng việc đổi họ, tên cho người từ đủ 9 tuổi còn cần chính người đó đồng ý; xác định lại dân tộc cho người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi cũng phải được người đó đồng ý.

Phân biệt quyền nhân thân với quyền tài sản

Ví dụ tình huống

Ngày 05/6/2026, tài khoản mạng xã hội của anh Trần Quốc Bảo, chủ một tiệm sửa xe ở phường Tân Định, TP. Hồ Chí Minh, bị một khách hàng đăng bài nói anh "tráo đồ zin, lừa đảo", kèm ảnh mặt anh. Bài có 4.000 lượt chia sẻ; anh mất khoảng 12 triệu đồng doanh thu trong tháng.

Anh Bảo có quyền yêu cầu người đăng gỡ bài và cải chính trên chính trang đó (khoản 3 Điều 34), xin lỗi công khai và bồi thường (khoản 5 Điều 34). Khoản bồi thường gồm 12 triệu thu nhập bị mất nếu chứng minh được, chi phí hợp lý để khắc phục và bù đắp tinh thần tối đa 10 lần lương cơ sở — 25,3 triệu đồng với mức 2.530.000 đồng từ 01/7/2026 — khi hai bên không thỏa thuận được (Điều 592). Yêu cầu gỡ bài, cải chính không bị giới hạn thời hiệu; phần đòi tiền nên khởi kiện trong 3 năm kể từ ngày anh biết bài đăng (Điều 588). Nếu người đăng không xác định được, anh có thể yêu cầu Tòa án tuyên bố thông tin đó là không đúng (khoản 4 Điều 34).

Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ

• Trần bù đắp tinh thần khi không thỏa thuận được: danh dự, nhân phẩm, uy tín tối đa 10 lần lương cơ sở (Điều 592); sức khỏe 50 lần (Điều 590); tính mạng 100 lần cho mỗi người bị xâm phạm (Điều 591).
• Hạn chế quyền: quyền dân sự chỉ bị hạn chế theo luật vì quốc phòng, an ninh, trật tự, đạo đức xã hội, sức khỏe cộng đồng (khoản 2 Điều 2). Ví dụ: việc bóc mở, kiểm soát thư tín chỉ làm được khi luật quy định (khoản 3 Điều 38).
• Thủ tục hộ tịch: đổi họ, tên, xác định lại dân tộc làm tại cơ quan đăng ký hộ tịch; đổi họ tên không làm chấm dứt quyền, nghĩa vụ đã xác lập theo tên cũ (khoản 3 Điều 27, 28) — nên ngân hàng, sổ đỏ ghi tên cũ vẫn có giá trị, chỉ cần cập nhật.
• Dữ liệu cá nhân: thông tin đời tư lưu trên hệ thống điện tử còn được Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 (hiệu lực 01/01/2026) bảo vệ thêm.

Những chỗ hay hiểu sai

• Sai: "Quyền nhân thân không có giá nên không đòi được tiền." — Đúng: đòi được thiệt hại vật chất và khoản bù đắp tổn thất tinh thần.
• Sai: "Chuyện đã hơn 3 năm nên hết quyền kiện." — Đúng: yêu cầu bảo vệ quyền nhân thân không gắn tài sản không áp dụng thời hiệu; chỉ phần đòi bồi thường tiền mới có hạn.
• Sai: "Cha mẹ muốn đổi tên con lúc nào cũng được." — Đúng: con từ đủ 9 tuổi phải đồng ý, và phải thuộc trường hợp luật cho phép đổi.
• Sai: "Nói đúng sự thật thì không vi phạm gì." — Đúng: thông tin đúng nhưng thuộc đời tư, bí mật gia đình mà công khai không có sự đồng ý vẫn xâm phạm Điều 38.

Thuật ngữ tiếng Anh tương đương

Dịch sát nhất là personality rights (hệ civil law; Đức gọi là quyền nhân cách). Bản tiếng Anh không chính thức của BLDS thường dùng personal rights, nhưng trong common law cụm này dễ bị hiểu là quyền đối nhân (đối lập quyền đối vật), nên khi cần chính xác hãy ghi kèm non-property rights. Quyền nhân thân của tác giả là moral rights.

Thuật ngữ liên quan

• Quyền đối với hình ảnh — một quyền nhân thân cụ thể hay bị xâm phạm nhất
• Quyền riêng tư — Điều 38 về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân
• Quyền nhân thân của tác giả — quyền nhân thân theo luật sở hữu trí tuệ
• Năng lực pháp luật dân sự — nội dung bao gồm quyền nhân thân
• Bồi thường thiệt hại — cách tính tiền khi quyền nhân thân bị xâm phạm
• Thời hiệu khởi kiện — loại yêu cầu không bị giới hạn thời hiệu
• Xác định cha, mẹ, con — quyền nhân thân trong gia đình

Căn cứ pháp lý

• Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 — Điều 2, Điều 11, Điều 25–39, Điều 155, Điều 588, Điều 590–592 (đang có hiệu lực).
• Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017, 2025) — Điều 155 tội làm nhục người khác, Điều 156 tội vu khống.
• Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15 (hiệu lực 01/01/2026).
• Nghị định 161/2026/NĐ-CP — lương cơ sở 2.530.000 đồng/tháng từ 01/7/2026.

Hỏi đáp nhanh

Người đã mất có còn quyền nhân thân không?

Năng lực pháp luật chấm dứt khi chết, nhưng luật vẫn bảo vệ một số giá trị nhân thân sau khi chết. Muốn dùng hình ảnh, thông tin đời tư của người đã chết phải được vợ, chồng hoặc con thành niên đồng ý; không có những người này thì cha, mẹ (khoản 2 Điều 25). Những người này cũng có quyền yêu cầu bảo vệ danh dự của người đã chết (khoản 2 Điều 34).

Bị bôi nhọ trên mạng thì kiện dân sự hay tố cáo hình sự?

Có thể làm song song. Về dân sự: yêu cầu gỡ bỏ, cải chính, xin lỗi, bồi thường theo Điều 34 và Điều 592 BLDS. Nếu hành vi nghiêm trọng thì có thể tố giác tội làm nhục người khác (Điều 155) hoặc vu khống (Điều 156) Bộ luật Hình sự. Vụ hình sự thường chậm hơn, còn việc gỡ thông tin cần làm ngay.

Đổi tên cho con 10 tuổi có cần hỏi ý con không?

Có. Thay đổi họ hoặc tên cho người từ đủ 9 tuổi trở lên phải có sự đồng ý của chính người đó (khoản 2 Điều 27, khoản 2 Điều 28 BLDS). Cơ quan hộ tịch sẽ lấy ý kiến của cháu trong hồ sơ.

Quyền nhân thân có bán được không?

Không. Quyền nhân thân không chuyển giao được, trừ khi luật khác quy định (khoản 1 Điều 25). Thứ mua bán được là việc cho phép sử dụng — ví dụ hợp đồng cho nhãn hàng dùng hình ảnh có thù lao — còn quyền vẫn ở lại với người đó.