Quyền riêng tư là quyền của mỗi người được giữ kín đời sống riêng, bí mật cá nhân, bí mật gia đình và các cuộc trao đổi thông tin riêng khỏi sự xâm nhập, thu thập, công khai trái phép của người khác. Đây là quyền hiến định; Bộ luật Dân sự cụ thể hóa thành quyền nhân thân, còn Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân bảo vệ phần thông tin được số hóa.
Định nghĩa theo văn bản pháp luật
1. Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình; có quyền bảo vệ danh dự, uy tín của mình.
Thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình được pháp luật bảo đảm an toàn.
2. Mọi người có quyền bí mật thư tín, điện thoại, điện tín và các hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác.
Không ai được bóc mở, kiểm soát, thu giữ trái luật thư tín, điện thoại, điện tín và các hình thức trao đổi thông tin riêng tư của người khác.
Điều 21 Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025)
2. Việc thu thập, lưu giữ, sử dụng, công khai thông tin liên quan đến đời sống riêng tư, bí mật cá nhân phải được người đó đồng ý, việc thu thập, lưu giữ, sử dụng, công khai thông tin liên quan đến bí mật gia đình phải được các thành viên gia đình đồng ý, trừ trường hợp luật có quy định khác.
Khoản 2 Điều 38 Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 (hiệu lực từ 01/01/2017)
Giải nghĩa dễ hiểu
Bốn lớp nội dung
- Đời sống riêng tư: sinh hoạt trong nhà, quan hệ tình cảm, sức khỏe, thói quen cá nhân.
- Bí mật cá nhân: điều một người muốn giữ kín — bệnh án, tiền án đã xóa, xu hướng tính dục, khoản nợ.
- Bí mật gia đình: chuyện chung của gia đình — mâu thuẫn vợ chồng, con nuôi, tài sản chung. Công khai phải được các thành viên đồng ý, không chỉ một người.
- Bí mật trao đổi thông tin: thư tín, điện thoại, tin nhắn, thư điện tử, cơ sở dữ liệu điện tử của cá nhân (khoản 3 Điều 38). Chỉ được bóc mở, kiểm soát, thu giữ trong trường hợp luật quy định, như lệnh của cơ quan tiến hành tố tụng.
Nghĩa vụ giữ bí mật trong hợp đồng
Các bên trong hợp đồng không được tiết lộ thông tin riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình của nhau biết được khi giao kết, thực hiện hợp đồng, trừ khi có thỏa thuận khác (khoản 4 Điều 38). Chủ nhà trọ biết chuyện của người thuê, thợ sửa máy tính thấy ảnh trong máy, người giúp việc nghe chuyện nhà chủ đều bị ràng buộc bởi quy định này.
Khi quyền riêng tư gặp dữ liệu số
Thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình là dữ liệu cá nhân nhạy cảm (điểm c khoản 1 Điều 4 Nghị định 356/2025/NĐ-CP). Tổ chức xử lý loại dữ liệu này phải xin đồng ý riêng, thông báo rõ đó là dữ liệu nhạy cảm, phân quyền truy cập chặt. Mạng xã hội không được nghe lén, ghi âm cuộc gọi, đọc tin nhắn khi người dùng chưa đồng ý và phải có lựa chọn "không theo dõi" (Điều 29 Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân).
Phân biệt quyền riêng tư với bảo vệ dữ liệu cá nhân
| Tiêu chí | Quyền riêng tư | Bảo vệ dữ liệu cá nhân |
|---|---|---|
| Bản chất | Quyền nhân thân, quyền hiến định | Chế độ quản lý việc xử lý dữ liệu, có nghĩa vụ hành chính cụ thể |
| Phạm vi | Chỉ phần đời sống riêng, bí mật | Mọi dữ liệu xác định được một người, kể cả số điện thoại, biển số xe — thông tin không hề bí mật |
| Hình thức thông tin | Mọi hình thức, kể cả lời kể miệng | Dữ liệu số hoặc thông tin dạng khác |
| Chủ yếu điều chỉnh | Quan hệ giữa người với người | Nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân xử lý dữ liệu |
| Văn bản | Điều 21 Hiến pháp, Điều 38 Bộ luật Dân sự | Luật 91/2025/QH15, Nghị định 356/2025/NĐ-CP |
Ví dụ tình huống
Trong lúc chuẩn bị ly hôn, anh Trịnh Văn Khoa (phường Hoàn Kiếm, Hà Nội) lén cài ứng dụng theo dõi lên điện thoại vợ là chị Lương Thị Mai, chép hơn 300 tin nhắn riêng rồi tháng 9/2026 đăng một phần lên trang cá nhân kèm lời bình. Bạn bè, đồng nghiệp của chị Mai chia sẻ lại.
Kết luận: anh Khoa xâm phạm bí mật trao đổi thông tin riêng và đời sống riêng tư của chị Mai (khoản 2, 3 Điều 38 Bộ luật Dân sự). Việc đưa lên không gian mạng thông tin đời sống riêng tư gây ảnh hưởng danh dự bị phạt 10–20 triệu đồng (điểm a khoản 1 Điều 13 Nghị định 330/2026/NĐ-CP), buộc gỡ bỏ. Nếu đã bị xử phạt mà còn tái phạm, anh có thể bị truy cứu theo Điều 159 Bộ luật Hình sự; nếu công khai thông tin riêng trên mạng gây dư luận xấu làm giảm uy tín chị Mai thì có thể xét Điều 288. Chị Mai có quyền khởi kiện tại Tòa án nhân dân khu vực buộc chấm dứt, xin lỗi công khai và bồi thường, gồm khoản bù đắp tinh thần tối đa 25,3 triệu đồng (10 lần lương cơ sở 2.530.000 đồng) theo Điều 592. Số tin nhắn anh Khoa thu được trái phép cũng có nguy cơ bị Tòa không chấp nhận làm chứng cứ trong vụ ly hôn.
Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ
- Không cần đồng ý khi luật quy định khác: cơ quan tiến hành tố tụng thu giữ thư tín, điện thoại theo Bộ luật Tố tụng hình sự; cơ quan nhà nước xử lý dữ liệu trong trường hợp Điều 19 Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân; ghi hình nơi công cộng vì an ninh, trật tự có thông báo (Điều 32).
- Nơi làm việc: doanh nghiệp được giám sát bằng công nghệ nhưng phải cho người lao động biết rõ biện pháp đó và chỉ dùng đúng mục đích (khoản 3 Điều 25 Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân).
- Thời hạn khởi kiện: yêu cầu bảo vệ quyền nhân thân không áp dụng thời hiệu khởi kiện (Điều 155 Bộ luật Dân sự); riêng yêu cầu bồi thường thiệt hại có thời hiệu 03 năm.
Những chỗ hay hiểu sai
- Sai: vợ chồng thì không có bí mật riêng, xem điện thoại của nhau là đương nhiên. — Đúng: mỗi người vẫn có quyền bí mật thư tín, tin nhắn; hôn nhân không làm mất quyền này.
- Sai: thông tin đúng sự thật thì đăng lên mạng không sao. — Đúng: quyền riêng tư bảo vệ cả thông tin đúng; đúng hay sai chỉ quyết định thêm có vu khống hay không.
- Sai: đã chia sẻ trong nhóm kín thì người khác được tự do phát tán. — Đúng: đồng ý chia sẻ trong phạm vi hẹp không phải đồng ý công khai rộng.
Thuật ngữ tiếng Anh tương đương
Quyền riêng tư là right to privacy; đời sống riêng tư là private life (Công ước châu Âu về nhân quyền dùng right to respect for private and family life). Bí mật thư tín là secrecy of correspondence. Đừng dùng data protection thay cho quyền riêng tư — đó là chế độ bảo vệ dữ liệu cá nhân, rộng hơn ở dữ liệu nhưng hẹp hơn ở giá trị được bảo vệ.
Thuật ngữ liên quan
- Quyền nhân thân — quyền riêng tư là một quyền nhân thân trong Bộ luật Dân sự
- Quyền đối với hình ảnh — quyền nhân thân liền kề, hay bị xâm phạm cùng lúc
- Dữ liệu cá nhân nhạy cảm — thông tin đời sống riêng tư khi được số hóa
- Bảo vệ dữ liệu cá nhân — chế độ pháp lý song song
- Bí mật thông tin người bệnh — một dạng bí mật cá nhân được luật chuyên ngành bảo vệ
- Bồi thường thiệt hại — chế tài dân sự khi bị xâm phạm
Căn cứ pháp lý
- Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) — Điều 21.
- Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 — Điều 11, 38, 155, 592.
- Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15 (hiệu lực 01/01/2026) — Điều 19, 24, 25, 29, 32; Nghị định 356/2025/NĐ-CP — Điều 4.
- Nghị định 330/2026/NĐ-CP (hiệu lực 19/8/2026) — Điều 13.
- Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13, sửa đổi 2017, 2025 — Điều 159, 288.
Hỏi đáp nhanh
Lắp camera trong nhà quay ra cửa nhà hàng xóm có vi phạm quyền riêng tư không?
Camera an ninh của gia đình hợp lý khi quay khu vực của mình và lối đi chung. Chĩa thẳng vào cửa sổ, sân trong, phòng của nhà bên cạnh là thu thập thông tin về đời sống riêng tư của họ mà không có sự đồng ý, trái khoản 2 Điều 38 Bộ luật Dân sự. Hàng xóm có quyền yêu cầu chỉnh góc quay, xóa dữ liệu; không được thì yêu cầu chính quyền cơ sở hòa giải hoặc khởi kiện.
Cha mẹ có được đọc tin nhắn điện thoại của con không?
Con chưa thành niên vẫn có quyền riêng tư. Cha mẹ là người đại diện theo pháp luật, có trách nhiệm giáo dục, bảo vệ con nên được giám sát ở mức cần thiết, nhất là khi con có nguy cơ bị xâm hại. Riêng việc công bố, tiết lộ thông tin đời sống riêng tư của trẻ từ đủ 07 tuổi phải có sự đồng ý của chính trẻ và người đại diện (khoản 2 Điều 24 Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân) — cha mẹ đăng chuyện riêng của con lên mạng cũng nằm trong giới hạn này.
Người của công chúng có còn quyền riêng tư không?
Có. Hoạt động công khai của họ (phát biểu, biểu diễn, chức trách) có thể được đưa tin; nhưng chuyện sức khỏe, gia đình, quan hệ tình cảm không gắn với vai trò công vẫn là đời sống riêng tư. Ngoại lệ chỉ có khi luật quy định, như kê khai tài sản của người có chức vụ.
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.