Quyền nhân thân của tác giả

Quyền nhân thân của tác giả là nhóm quyền gắn với chính người đã sáng tạo ra tác phẩm: đặt tên, đứng tên, công bố tác phẩm và bảo vệ tác phẩm khỏi bị xuyên tạc, cắt xén. Khác quyền tài sản, phần lớn các quyền này không bán được và tồn tại cả sau khi tác giả qua đời.

Định nghĩa theo văn bản pháp luật

Quyền nhân thân bao gồm:

1. Đặt tên cho tác phẩm.

Tác giả có quyền chuyển quyền sử dụng quyền đặt tên tác phẩm cho tổ chức, cá nhân nhận chuyển giao quyền tài sản quy định tại khoản 1 Điều 20 của Luật này;

2. Đứng tên thật hoặc bút danh trên tác phẩm; được nêu tên thật hoặc bút danh khi tác phẩm được công bố, sử dụng;

3. Công bố tác phẩm hoặc cho phép người khác công bố tác phẩm;

4. Bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm không cho người khác xuyên tạc; không cho người khác sửa đổi, cắt xén tác phẩm dưới bất kỳ hình thức nào gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả.

Điều 19 Luật Sở hữu trí tuệ số 50/2005/QH11, sửa đổi bởi Luật số 07/2022/QH15 (hiệu lực từ 01/01/2023); hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 67/VBHN-VPQH năm 2026

Giải nghĩa dễ hiểu

Quyền tác giả gồm hai phần (Điều 18): quyền nhân thân bảo vệ mối liên hệ tinh thần giữa người sáng tạo và tác phẩm, quyền tài sản bảo vệ lợi ích kinh tế.

Ba quyền gắn chặt với tác giả

• Đặt tên tác phẩm. Ngoại lệ duy nhất: được chuyển quyền sử dụng quyền đặt tên cho bên đã nhận quyền tài sản, như nhà sản xuất phim muốn đổi tên kịch bản.
• Đứng tên và được nêu tên bằng tên thật hoặc bút danh mỗi lần tác phẩm được sử dụng.
• Bảo vệ sự toàn vẹn. Sửa chính tả, cắt cho vừa trang báo mà không sai ý thường chưa tới ngưỡng; cắt bài phỏng vấn để người được hỏi nói điều ngược lại là vượt ngưỡng.

Ba quyền này được bảo hộ vô thời hạn (khoản 1 Điều 27), không chuyển nhượng được (khoản 2 Điều 45); quyền đứng tên và quyền bảo vệ toàn vẹn cũng không được chuyển quyền sử dụng (khoản 2 Điều 47).

Quyền công bố — nhân thân nhưng mang tính tài sản

Quyền quyết định thời điểm tác phẩm ra mắt công chúng được chuyển nhượng, để thừa kế cùng quyền tài sản, và hết hạn cùng quyền tài sản (khoản 2 Điều 27). Vì vậy công ty thuê sáng tác, người thừa kế, bên nhận chuyển nhượng đều có thể nắm quyền công bố (Điều 36, 39, 40, 41).

Tác phẩm điện ảnh, sân khấu

Theo Điều 21, biên kịch, đạo diễn có quyền đặt tên, đứng tên, bảo vệ toàn vẹn; quay phim, dựng phim, nhạc sĩ, diễn viên chỉ có quyền đứng tên; nhà đầu tư giữ quyền công bố và có thể thỏa thuận với biên kịch, đạo diễn về việc đặt tên, sửa đổi.

Phân biệt quyền nhân thân của tác giả với quyền tài sản và quyền nhân thân trong Bộ luật Dân sự

Hai loại hay chồng nhau: ảnh chân dung vừa là tác phẩm của nhiếp ảnh gia, vừa chứa hình ảnh của người mẫu được bảo vệ theo Điều 32 Bộ luật Dân sự. Đăng ảnh phải tính cả hai.

Ví dụ tình huống

Tình huống 1. Ngày 10/02/2026, chị Lê Thu Hà chuyển nhượng toàn bộ quyền tài sản một truyện ngắn cho Công ty sách P giá 30 triệu đồng; hợp đồng ghi "bên mua được đứng tên tác phẩm dưới bút danh do bên mua chọn". Điều khoản này vô hiệu vì trái khoản 2 Điều 45. Chị Hà có quyền yêu cầu ghi đúng tên mình, gửi đơn đến Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch hoặc Chủ tịch Ủy ban nhân dân nơi công ty có trụ sở. Nêu không đúng tên tác giả bị phạt 1–5 triệu đồng, cố ý nêu sai tên 5–10 triệu đồng, kèm buộc nêu đúng tên, xin lỗi, cải chính (Điều 7 Nghị định 341/2025/NĐ-CP). Công ty vẫn được in, bán sách.

Tình huống 2. Một kênh video cắt ghép bài phát biểu của ông Trần Văn Khoa để người xem hiểu ông ủng hộ quan điểm ông vừa bác bỏ — đó là xuyên tạc tác phẩm. Ông Khoa yêu cầu nền tảng gỡ nội dung và khởi kiện tại Tòa Sở hữu trí tuệ của Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền. Từ 01/4/2026, bồi thường tổn thất tinh thần do tòa quyết định trong khoảng 10–100 lần lương cơ sở (khoản 2 Điều 205), tức 25,3–253 triệu đồng với lương cơ sở 2.530.000 đồng. Phạt hành chính hành vi xuyên tạc là 30–40 triệu đồng (Điều 8 Nghị định 341/2025/NĐ-CP).

Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ

• Miễn xin phép vẫn phải ghi tên. Ngoại lệ ở Điều 25 (trích dẫn, giảng dạy, đưa tin) và giới hạn ở Điều 26 chỉ miễn xin phép hoặc trả tiền, không miễn ghi tên tác giả và nguồn gốc. Bỏ tên là mất tư cách sử dụng hợp lý.
• Tác phẩm thuộc về công chúng dùng miễn phí nhưng vẫn phải tôn trọng quyền nhân thân (khoản 2 Điều 43): in lại "Truyện Kiều" phải ghi Nguyễn Du, không được sửa lời.
• Nhân viên sáng tác theo nhiệm vụ vẫn là tác giả; công ty chỉ nắm quyền tài sản và quyền công bố (Điều 39).
• Tác giả đã mất: người thừa kế được yêu cầu xử lý hành vi xâm phạm quyền bảo vệ toàn vẹn (đoạn hai khoản 2 Điều 198).
• Mạo danh tác giả, giả chữ ký tác giả bị phạt 20–30 triệu đồng; tổ chức vi phạm bị phạt gấp đôi.

Những chỗ hay hiểu sai

• Sai: "Bán đứt bản quyền là bán luôn cái tên." — Đúng: chỉ chuyển được quyền tài sản và quyền công bố.
• Sai: "Hết 50 năm sau khi tác giả mất thì sửa gì cũng được." — Đúng: hết hạn chỉ là hết quyền tài sản; quyền đứng tên, bảo vệ toàn vẹn còn mãi.
• Sai: "Ghi 'Nguồn: Internet' là đủ." — Đúng: phải ghi tên tác giả và nguồn gốc, xuất xứ tác phẩm.
• Sai: "Nhà xuất bản đã mua bản thảo thì biên tập viên sửa tùy ý." — Đúng: sửa đến mức sai ý, phương hại uy tín tác giả là xâm phạm.
• Sai: "Chưa đăng ký thì không được bảo vệ." — Đúng: quyền phát sinh từ khi tác phẩm được định hình (khoản 1 Điều 6).

Thuật ngữ tiếng Anh tương đương

Thuật ngữ chuẩn là moral rights (Điều 6bis Công ước Berne), gồm right of attribution (đứng tên) và right of integrity (bảo vệ toàn vẹn); quyền công bố là right of disclosure, cách xếp của hệ châu Âu lục địa. Không dịch là personality rights — chữ này chỉ quyền đối với tên, hình ảnh của cá nhân.

Thuật ngữ liên quan

• Quyền tác giả — khái niệm mẹ
• Quyền tài sản của tác giả — phần khai thác kinh tế, chuyển nhượng được
• Chuyển nhượng quyền tác giả — không chuyển được ba quyền nhân thân
• Thời hạn bảo hộ quyền tác giả — vô thời hạn với quyền nhân thân
• Tác phẩm phái sinh — chuyển thể có thể đụng quyền bảo vệ toàn vẹn
• Vi phạm bản quyền — hành vi xâm phạm và mức xử lý

Căn cứ pháp lý

• Luật Sở hữu trí tuệ số 50/2005/QH11, sửa đổi đến Luật số 131/2025/QH15 (hiệu lực 01/4/2026): Điều 6, 18–21, 27, 39–45, 47, 198, 205.
• Nghị định 17/2023/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 134/2026/NĐ-CP (hiệu lực 09/4/2026).
• Nghị định 341/2025/NĐ-CP xử phạt vi phạm hành chính về quyền tác giả, quyền liên quan (hiệu lực 15/02/2026).
• Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13: Điều 25–39.
• Công ước Berne (Việt Nam là thành viên từ 2004): Điều 6bis.

Hỏi đáp nhanh

Đã bán đứt bản quyền cho công ty thì tác giả còn được ghi tên không?

Còn. Thứ đem bán được là quyền tài sản và quyền công bố; quyền đứng tên, được nêu tên khi tác phẩm được sử dụng thì không chuyển nhượng được (khoản 2 Điều 45 Luật Sở hữu trí tuệ). Điều khoản kiểu "bên B toàn quyền đứng tên tác phẩm" trong hợp đồng vô hiệu ở phần đó. Công ty dùng tác phẩm mà bỏ tên tác giả có thể bị phạt từ 1 đến 5 triệu đồng và buộc nêu đúng tên (Điều 7 Nghị định 341/2025/NĐ-CP).

Tác giả đã mất thì ai được kiện khi tác phẩm bị xuyên tạc?

Người thừa kế quyền tác giả có quyền yêu cầu cơ quan nhà nước xử lý hành vi xâm phạm quyền bảo vệ sự toàn vẹn tác phẩm (đoạn hai khoản 2 Điều 198 Luật Sở hữu trí tuệ). Quyền này không hết hạn kể cả khi tác phẩm đã hết thời hạn bảo hộ và thuộc về công chúng (khoản 2 Điều 43).

Dịch, tóm tắt hay chuyển thể một cuốn sách có xâm phạm quyền nhân thân không?

Làm tác phẩm phái sinh trước hết đụng vào quyền tài sản nên phải được chủ sở hữu quyền tác giả cho phép. Nếu việc chuyển thể làm thay đổi đến mức ảnh hưởng tới sự toàn vẹn của tác phẩm thì còn phải có sự đồng ý bằng văn bản của chính tác giả (đoạn cuối khoản 2 Điều 20). Hai chữ ký này nhiều khi thuộc về hai người khác nhau.

Dùng AI viết rồi tự sửa lại thì người dùng có phải là tác giả không?

Chỉ khi con người đóng góp đáng kể, mang tính quyết định vào việc sáng tạo và chịu trách nhiệm về nội dung; sản phẩm hoàn toàn do hệ thống trí tuệ nhân tạo tạo ra thì không phát sinh quyền tác giả (Điều 5a Nghị định 17/2023/NĐ-CP, bổ sung bởi Nghị định 134/2026/NĐ-CP). Khi đăng ký phải nộp văn bản cam đoan và mô tả cách đã dùng AI.