Hàng giả

Hàng giả là hàng hóa giả về nội dung (không có hoặc sai lệch công dụng, chất lượng chính chỉ đạt từ 70% trở xuống), giả về hình thức (nhãn, bao bì ghi giả tên, địa chỉ nhà sản xuất, mã số, xuất xứ), hoặc giả mạo đối tượng sở hữu trí tuệ (giả mạo nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý, sao chép lậu). Mỗi nhóm có văn bản xử lý riêng.

Định nghĩa theo văn bản pháp luật

7. "Hàng giả" gồm:

a) Hàng hóa có giá trị sử dụng, công dụng không đúng với nguồn gốc bản chất tự nhiên, tên gọi của hàng hóa; hàng hoá không có giá trị sử dụng, công dụng hoặc có giá trị sử dụng, công dụng không đúng so với giá trị sử dụng, công dụng đã công bố hoặc đăng ký;

b) Hàng hóa có ít nhất một trong các chỉ tiêu chất lượng hoặc đặc tính kỹ thuật cơ bản hoặc định lượng chất chính tạo nên giá trị sử dụng, công dụng của hàng hóa chỉ đạt mức từ 70% trở xuống so với mức tối thiểu quy định tại quy chuẩn kỹ thuật hoặc tiêu chuẩn chất lượng đã đăng ký, công bố áp dụng hoặc ghi trên nhãn, bao bì hàng hóa;

(…)

đ) Hàng hoá có nhãn hàng hoá hoặc bao bì hàng hoá ghi chỉ dẫn giả mạo tên, địa chỉ tổ chức, cá nhân sản xuất hoặc nhập khẩu, phân phối hàng hoá; giả mạo mã số đăng ký lưu hành, mã số công bố, mã số mã vạch của hàng hoá hoặc giả mạo bao bì hàng hóa của tổ chức, cá nhân khác; giả mạo về nguồn gốc, xuất xứ hàng hóa hoặc nơi sản xuất, đóng gói, lắp ráp hàng hóa;

e) Tem, nhãn, bao bì hàng hoá giả.

Khoản 7 Điều 3 Nghị định số 98/2020/NĐ-CP ngày 26/8/2020 (sửa đổi bởi Nghị định 17/2022/NĐ-CP và 24/2025/NĐ-CP); điểm c (thuốc, dược liệu giả) và điểm d (thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật) được lược

Song song, khoản 1 Điều 213 Luật Sở hữu trí tuệ định nghĩa hàng hóa giả mạo về sở hữu trí tuệ gồm hàng giả mạo nhãn hiệu, hàng giả mạo chỉ dẫn địa lý và hàng sao chép lậu.

Giải nghĩa dễ hiểu

Bốn nhóm hàng giả

• Giả về công dụng — "mật ong" pha đường, "đông trùng hạ thảo" không có hoạt chất.
• Giả về chất lượng — một chỉ tiêu chính chỉ đạt từ 70% trở xuống mức tối thiểu đã công bố, ví dụ phân bón công bố đạm 20% nhưng chỉ đo được 13%.
• Giả về nhãn — hàng thật về chất nhưng ghi giả nhà sản xuất, mã số, xuất xứ: hàng Trung Quốc dán "Made in Japan", tự in mã vạch của doanh nghiệp khác.
• Giả mạo sở hữu trí tuệ — gắn dấu hiệu trùng hoặc tương tự đến mức khó phân biệt với nhãn hiệu đang được bảo hộ, dùng cho chính mặt hàng đó mà không được phép (khoản 2 Điều 213); bản sao tác phẩm làm không phép (khoản 4 Điều 213).

Văn bản xử lý theo nhóm

• Ba nhóm đầu: xử phạt theo Nghị định 98/2020/NĐ-CP; hình sự theo Điều 192–195 Bộ luật Hình sự.
• Hàng giả mạo nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý: xử phạt theo Nghị định 99/2013/NĐ-CP (sở hữu công nghiệp); hình sự theo Điều 226.
• Hàng sao chép lậu: Nghị định 341/2025/NĐ-CP; hình sự theo Điều 225.

Phân biệt hàng giả với hàng nhái và hàng kém chất lượng

Ví dụ tình huống

Tình huống 1. Chị Phùng Thị Ngọc bán kem dưỡng da trên mạng, tự đóng vào hũ in tên một nhà máy ở Hàn Quốc không có thật. Đoàn kiểm tra thu giữ 160 hũ, giá sản phẩm cùng công dụng trên thị trường 150.000 đồng/hũ, tổng 24 triệu đồng. Đây là hàng giả theo điểm đ khoản 7 Điều 3 Nghị định 98/2020/NĐ-CP. Khung phạt 20–30 triệu đồng nhân đôi vì là mỹ phẩm, thành 40–60 triệu đồng (Điều 11), kèm tịch thu, tiêu hủy. Nếu số hàng trị giá từ 30 triệu đồng, chị Ngọc đã có thể bị truy cứu theo khoản 1 Điều 192 Bộ luật Hình sự dù là lần đầu — mốc 30 triệu đồng là ranh giới giữa phạt hành chính và tội phạm.

Tình huống 2. Cửa hàng của anh Tạ Quang Minh ở phường Bến Thành (TP. Hồ Chí Minh) bày bán 120 đôi giày gắn logo trùng nhãn hiệu thể thao nổi tiếng, chất lượng tốt, nhãn không ghi giả tên nhà sản xuất. Đây không xử theo Điều 192 mà là hàng giả mạo nhãn hiệu (khoản 2 Điều 213 Luật Sở hữu trí tuệ): quản lý thị trường xử phạt theo Nghị định 99/2013/NĐ-CP, tịch thu và buộc tiêu hủy. Nếu hàng vi phạm trị giá từ 200 triệu đồng hoặc có quy mô thương mại, anh Minh có thể bị truy cứu theo Điều 226 Bộ luật Hình sự.

Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ

• Hình sự từ 01/7/2025 (Luật số 86/2025/QH15): khoản 1 Điều 192 cho phép phạt tiền 200 triệu đến 2 tỷ đồng hoặc tù 1–5 năm, khi hàng giả tương đương hàng thật trị giá từ 30 triệu đến dưới 150 triệu đồng (hoặc dưới 30 triệu nhưng đã bị xử phạt, kết án mà còn vi phạm), gây thương tích 31–60%, thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng hoặc gây thiệt hại tài sản từ 100 triệu đồng. Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc (Điều 194) đã bỏ hình phạt tử hình, khung cao nhất nay là 20 năm tù hoặc chung thân.
• Xử phạt hành chính: buôn bán hàng giả về công dụng phạt từ 1–3 triệu đồng (hàng thật tương đương dưới 3 triệu đồng) đến 50–70 triệu đồng (từ 30 triệu đồng trở lên); gấp đôi với thực phẩm, thuốc, mỹ phẩm, phân bón và hàng nhập khẩu (Điều 9 Nghị định 98/2020/NĐ-CP); tổ chức bị phạt gấp đôi cá nhân.

Những chỗ hay hiểu sai

• Sai: "Hàng chất lượng tốt thì không phải hàng giả." — Đúng: ghi giả nhà sản xuất, xuất xứ, hoặc giả mạo nhãn hiệu thì vẫn là hàng giả.
• Sai: "Người mua biết là hàng nhái thì người bán không sao." — Đúng: sự đồng ý của người mua không loại trừ trách nhiệm.
• Sai: "Mọi hàng giả đều xử theo Điều 192." — Đúng: hàng giả mạo nhãn hiệu xử theo Điều 226; thực phẩm theo Điều 193; thuốc theo Điều 194; phân bón, thức ăn chăn nuôi theo Điều 195.
• Sai: "Kém chất lượng là hàng giả." — Đúng: phải từ 70% trở xuống ở chỉ tiêu chính mới là hàng giả.

Thuật ngữ tiếng Anh tương đương

Counterfeit goods là cách dịch thông dụng nhưng trong Hiệp định TRIPS chữ này hẹp: counterfeit trademark goods chỉ hàng giả mạo nhãn hiệu, còn pirated copyright goods chỉ hàng sao chép lậu. Hàng giả về chất lượng nên dịch fake goods hoặc falsified products (thuốc giả: falsified medicines).

Thuật ngữ liên quan

• Xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ — hàng giả mạo nhãn hiệu là một dạng
• Nhãn hiệu — đối tượng bị giả mạo nhiều nhất
• Vi phạm bản quyền — hàng sao chép lậu
• Chỉ dẫn địa lý — hàng giả mạo chỉ dẫn địa lý
• Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng — quyền của người mua phải hàng giả
• Gian lận thương mại — khái niệm rộng hơn, gồm giả xuất xứ

Căn cứ pháp lý

• Nghị định 98/2020/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 17/2022/NĐ-CP, 24/2025/NĐ-CP: Điều 3, 9–13.
• Luật Sở hữu trí tuệ số 50/2005/QH11, sửa đổi đến Luật số 131/2025/QH15: Điều 211, 213.
• Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13, sửa đổi bởi Luật số 12/2017/QH14 và Luật số 86/2025/QH15 (hiệu lực 01/7/2025): Điều 192–195, 225, 226.
• Nghị định 99/2013/NĐ-CP xử phạt về sở hữu công nghiệp, sửa đổi đến Nghị định 186/2026/NĐ-CP.

Hỏi đáp nhanh

Mua phải hàng giả thì đòi lại tiền ở đâu?

Người tiêu dùng có quyền yêu cầu người bán hoàn tiền, bồi thường theo hợp đồng mua bán và pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; giữ hóa đơn, tin nhắn đặt hàng, ảnh sản phẩm. Có thể gửi đơn đến quản lý thị trường hoặc Sở Công Thương nơi người bán kinh doanh để xử lý hành vi bán hàng giả, và khởi kiện tại Tòa án nhân dân khu vực nếu không thương lượng được. Mua qua sàn thương mại điện tử thì khiếu nại song song với sàn.

Hàng "super fake", "loại 1" bán công khai giá rẻ, người mua biết là nhái, có phải hàng giả không?

Có. Người mua biết hay không không làm thay đổi bản chất hàng hóa. Túi xách gắn nhãn hiệu trùng hoặc khó phân biệt với nhãn hiệu đang được bảo hộ cho chính mặt hàng đó là hàng giả mạo nhãn hiệu (khoản 2 Điều 213 Luật Sở hữu trí tuệ); người bán bị xử phạt, tịch thu và buộc tiêu hủy hàng; với quy mô thương mại hoặc hàng trị giá từ 200 triệu đồng có thể bị truy cứu theo Điều 226 Bộ luật Hình sự.

Hàng chỉ đạt 80% chất lượng công bố có phải hàng giả không?

Không phải hàng giả theo tiêu chí chất lượng, vì ngưỡng là từ 70% trở xuống so với mức tối thiểu (điểm b khoản 7 Điều 3 Nghị định 98/2020/NĐ-CP). Hàng trên 70% nhưng không đạt tiêu chuẩn đã công bố là hàng kém chất lượng, xử lý theo pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa. Tuy nhiên nếu nhãn ghi giả tên nhà sản xuất hay xuất xứ thì vẫn là hàng giả theo điểm đ.