Tác phẩm

Tác phẩm là sản phẩm sáng tạo trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật hoặc khoa học — cuốn tiểu thuyết, bản nhạc, bức ảnh, bản vẽ kiến trúc, đoạn mã phần mềm. Đây là đối tượng của quyền tác giả. Một tác phẩm được bảo hộ ngay khi được người sáng tạo tự làm ra và thể hiện dưới hình thức vật chất, bất kể hay dở, dài ngắn, đã công bố hay chưa.

Định nghĩa theo văn bản pháp luật

Tác phẩm là sản phẩm sáng tạo trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật và khoa học thể hiện bằng bất kỳ phương tiện hay hình thức nào.

Khoản 7 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ số 50/2005/QH11, sửa đổi gần nhất bởi Luật số 131/2025/QH15 (hiệu lực từ 01/4/2026)

Tác phẩm được bảo hộ quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này phải do tác giả trực tiếp sáng tạo bằng lao động trí tuệ của mình mà không sao chép từ tác phẩm của người khác.

Khoản 3 Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ

Giải nghĩa dễ hiểu

Các loại hình được bảo hộ (khoản 1 Điều 14)

• Văn học, khoa học, sách giáo khoa, giáo trình và tác phẩm khác thể hiện bằng chữ viết, ký tự; bài giảng, bài phát biểu; tác phẩm báo chí.
• Âm nhạc; sân khấu; điện ảnh và tác phẩm tạo ra theo phương pháp tương tự (video, phim ngắn).
• Mỹ thuật, mỹ thuật ứng dụng; nhiếp ảnh; kiến trúc; bản họa đồ, sơ đồ, bản đồ, bản vẽ.
• Văn học, nghệ thuật dân gian; chương trình máy tính, sưu tập dữ liệu.

Danh sách có tính khái quát; Chính phủ hướng dẫn cụ thể từng loại hình (khoản 4 Điều 14).

Hai điều kiện: nguyên gốc và định hình

Nguyên gốc nghĩa là tác giả tự làm, có dấu ấn lựa chọn của riêng mình, không chép của người khác — không có nghĩa là phải mới lạ hay hay. Hai nhiếp ảnh gia chụp cùng một ngọn tháp, mỗi người tự chọn góc, ánh sáng, thời điểm, thì có hai tác phẩm. Định hình nghĩa là được thể hiện dưới một hình thức vật chất (khoản 1 Điều 6): bản thảo, file ghi âm, bản vẽ. Bài nói ứng khẩu không ai ghi lại là trường hợp khó chứng minh nhất.

Không phải tác phẩm được bảo hộ (Điều 15)

Tin tức thời sự thuần túy đưa tin; văn bản quy phạm pháp luật, văn bản hành chính, văn bản tư pháp và bản dịch chính thức; quy trình, hệ thống, phương pháp hoạt động, khái niệm, nguyên lý, số liệu; và từ 01/4/2026 là ý tưởng, khẩu hiệu, tên tác phẩm một cách độc lập. Tên một bộ phim đứng riêng không được bảo hộ quyền tác giả, nhưng có thể đăng ký làm nhãn hiệu.

Một số khái niệm đi kèm

• Tác phẩm đã công bố: đã được phát hành với sự đồng ý của chủ sở hữu quyền để phổ biến bản sao đến công chúng với số lượng hợp lý (khoản 9 Điều 4). Chỉ tác phẩm đã công bố mới thuộc diện các ngoại lệ ở Điều 25.
• Tác phẩm khuyết danh: không xác định được tác giả; thời hạn bảo hộ 75 năm từ khi công bố, Nhà nước đại diện quản lý cho đến khi danh tính tác giả được xác định (Điều 27, 42).
• Chương trình máy tính: được bảo hộ như tác phẩm văn học, dù ở dạng mã nguồn hay mã máy (khoản 1 Điều 22, sửa đổi năm 2025).
• Sản phẩm của trí tuệ nhân tạo: sản phẩm hoàn toàn do hệ thống trí tuệ nhân tạo tạo ra không phải tác phẩm được bảo hộ; có con người đóng góp đáng kể, mang tính quyết định thì người đó là tác giả (Điều 5a Nghị định 17/2023/NĐ-CP bổ sung bởi Nghị định 134/2026/NĐ-CP).

Phân biệt tác phẩm với bản gốc, bản sao và đối tượng quyền liên quan

Ví dụ tình huống

Năm 2025, ba sinh viên ở Hà Nội là Hoàng Gia Huy (viết nhạc), Lê Minh Thư (viết lời) và Phan Đức Anh (phối khí, quay video) cùng làm bài hát "Phố mùa thu" và đăng lên kênh chung. Tháng 7/2026, một công ty giải trí đề nghị mua đứt quyền tài sản với bài hát giá 150 triệu đồng. Huy và Thư đồng ý, Đức Anh không.

Huy và Thư là đồng tác giả bài hát; phần nhạc và phần lời là phần riêng biệt có thể tách ra sử dụng độc lập, nên mỗi người có quyền đối với phần của mình (khoản 2 Điều 38). Bản phối của Đức Anh là tác phẩm phái sinh dựa trên bài hát; video của Đức Anh là tác phẩm điện ảnh riêng. Vì vậy công ty có thể mua quyền với bài hát từ Huy và Thư, nhưng muốn dùng bản phối và video thì phải thỏa thuận với Đức Anh. Hợp đồng chuyển nhượng phải lập thành văn bản, đủ nội dung chủ yếu ở Điều 46; quyền đứng tên của cả ba vẫn còn và không chuyển nhượng được.

Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ

• Ai là chủ sở hữu: tác giả tự đầu tư (Điều 37); tổ chức giao nhiệm vụ hoặc bên thuê sáng tác, trừ khi có thỏa thuận khác (Điều 39); người thừa kế (Điều 40); người nhận chuyển nhượng (Điều 41).
• Tác phẩm điện ảnh, sân khấu có nhiều người sáng tạo; nhà đầu tư là chủ sở hữu quyền tài sản, biên kịch và đạo diễn giữ quyền nhân thân chính (Điều 21).
• Hết thời hạn bảo hộ, tác phẩm thuộc về công chúng; ai cũng được dùng nhưng phải tôn trọng quyền nhân thân của tác giả (Điều 43).
• Đăng ký không bắt buộc nhưng giúp đảo gánh nặng chứng minh khi tranh chấp (khoản 3 Điều 49); thời hạn xem xét hồ sơ 22 ngày làm việc.

Những chỗ hay hiểu sai

• Sai: phải có giá trị nghệ thuật mới là tác phẩm. Đúng: luật bảo hộ không phân biệt nội dung, chất lượng.
• Sai: mua bản gốc bức tranh là sở hữu tác phẩm. Đúng: mua vật mang tác phẩm, quyền tác giả vẫn ở họa sĩ.
• Sai: đặt tên tác phẩm trùng tên sách người khác là vi phạm. Đúng: tên tác phẩm đứng riêng không được bảo hộ quyền tác giả; tranh chấp nếu có thường đi theo nhãn hiệu hoặc cạnh tranh không lành mạnh.
• Sai: văn bản luật, bản án đăng lại phải xin phép. Đúng: văn bản quy phạm pháp luật, văn bản tư pháp không được bảo hộ quyền tác giả.

Thuật ngữ tiếng Anh tương đương

Tác phẩm là work; Công ước Berne dùng cụm literary and artistic works. Tính nguyên gốc là originality; định hình là fixation. Tác phẩm đã công bố là published work, tác phẩm khuyết danh là anonymous work, thuộc về công chúng là public domain. Không dịch "tác phẩm" là product hay creation trong văn bản pháp lý.

Thuật ngữ liên quan

• Quyền tác giả — quyền đối với tác phẩm
• Tác phẩm phái sinh — tác phẩm làm từ tác phẩm có sẵn
• Quyền liên quan đến quyền tác giả — quyền đối với cuộc biểu diễn, bản ghi
• Thời hạn bảo hộ quyền tác giả — tác phẩm được bảo hộ đến khi nào
• Sử dụng hợp lý tác phẩm — dùng tác phẩm đã công bố không cần xin phép
• Hợp đồng sử dụng tác phẩm — cách cấp phép khai thác
• Sở hữu trí tuệ trong phần mềm — chương trình máy tính là tác phẩm

Căn cứ pháp lý

• Luật Sở hữu trí tuệ số 50/2005/QH11, sửa đổi gần nhất bởi Luật số 131/2025/QH15 (hiệu lực 01/4/2026) — khoản 7, 9 Điều 4, Điều 6, 13–15, 21, 22, 27, 37–43, 46, 49.
• Nghị định 17/2023/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 134/2026/NĐ-CP (hiệu lực 09/4/2026).
• Công ước Berne về bảo hộ tác phẩm văn học và nghệ thuật.

Hỏi đáp nhanh

Bài viết ngắn trên mạng xã hội, ảnh chụp bằng điện thoại có phải là tác phẩm không?

Có thể. Luật không đòi hỏi độ dài, chất lượng hay giá trị nghệ thuật; chỉ cần do người đó trực tiếp sáng tạo, không sao chép, và đã được định hình (khoản 1 Điều 6, khoản 3 Điều 14 Luật SHTT). Ảnh chụp bằng điện thoại là tác phẩm nhiếp ảnh. Ngược lại, một câu khẩu hiệu ngắn hay một ý tưởng nội dung thì không được bảo hộ quyền tác giả (khoản 4 Điều 15 bổ sung năm 2025).

Tác phẩm của người nước ngoài có được bảo hộ ở Việt Nam không?

Có, trong ba trường hợp: tác phẩm công bố lần đầu tại Việt Nam; công bố tại Việt Nam trong 30 ngày kể từ khi công bố lần đầu ở nước khác; hoặc được bảo hộ theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên (khoản 2 Điều 13). Vì Việt Nam là thành viên Công ước Berne, tác phẩm của công dân phần lớn các nước trên thế giới đều được bảo hộ mà không cần đăng ký tại Việt Nam.

Phần mềm cung cấp dưới dạng dịch vụ trực tuyến có được tạo bản sao dự phòng không?

Với phần mềm cài đặt, người dùng hợp pháp được làm một bản sao dự phòng để thay thế khi bản gốc hỏng, không được chuyển cho người khác (khoản 1 Điều 22). Từ 01/4/2026, nếu chương trình được cung cấp dưới dạng dịch vụ hoặc qua nền tảng trực tuyến thì việc tạo bản sao dự phòng thực hiện theo điều khoản sử dụng hoặc thỏa thuận cấp phép giữa các bên.