Vi phạm bản quyền

Vi phạm bản quyền là cách nói thông dụng của hành vi xâm phạm quyền tác giả và quyền liên quan: sao chép, phát tán, biểu diễn, đưa lên mạng tác phẩm, bản ghi âm, chương trình phát sóng của người khác mà không được phép, hoặc thuộc diện được dùng nhưng không trả tiền, không ghi tên theo luật. Văn bản luật không dùng chữ "bản quyền".

Định nghĩa theo văn bản pháp luật

Luật Sở hữu trí tuệ không định nghĩa "vi phạm bản quyền" mà liệt kê hành vi. Đối với quyền tác giả, Điều 28 quy định tám nhóm, mở đầu bằng:

1. Xâm phạm quyền nhân thân quy định tại Điều 19 của Luật này.

2. Xâm phạm quyền tài sản quy định tại Điều 20 của Luật này.

3. Không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ quy định tại các điều 25, 25a và 26 của Luật này.

Khoản 1, 2, 3 Điều 28 Luật Sở hữu trí tuệ số 50/2005/QH11 (sửa đổi đến Luật số 131/2025/QH15); hành vi xâm phạm quyền liên quan ở Điều 35

Giải nghĩa dễ hiểu

Bốn điều kiện để kết luận có vi phạm

1. Đối tượng đang được bảo hộ — là tác phẩm có tính nguyên gốc (Điều 14), chưa hết thời hạn bảo hộ, không thuộc diện loại trừ: tin thời sự thuần túy, văn bản pháp luật, ý tưởng, khẩu hiệu, tên tác phẩm đứng riêng (Điều 15).
2. Có hành vi thuộc độc quyền của chủ thể quyền — sao chép, phân phối, làm tác phẩm phái sinh, biểu diễn, phát sóng, truyền đạt đến công chúng, cho thuê (Điều 20).
3. Không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả.
4. Không thuộc ngoại lệ, giới hạn ở Điều 25, 25a, 26 — hoặc có thuộc nhưng không làm đúng nghĩa vụ đi kèm.

Các nhóm hành vi ngoài sao chép

• Phá khóa, vô hiệu hóa biện pháp công nghệ bảo vệ; bán thiết bị, dịch vụ bẻ khóa (khoản 4, 5 Điều 28).
• Xóa, sửa thông tin quản lý quyền — như xóa logo, mã nhận dạng trên video để đăng lại (khoản 6, 7).
• Doanh nghiệp dịch vụ trung gian không làm đủ điều kiện để được miễn trừ trách nhiệm (khoản 8, Điều 198b).

Người tàng trữ, vận chuyển hàng sao chép lậu — bản sao được sản xuất không có phép (khoản 4 Điều 213) — cũng bị xử phạt, dù không tự tay sao chép (Điều 36 Nghị định 341/2025/NĐ-CP).

Phân biệt vi phạm bản quyền với đạo văn và xâm phạm nhãn hiệu

Ví dụ tình huống

Tình huống 1. Chị Đỗ Mai Anh chụp bộ ảnh phong cảnh, đăng trên trang cá nhân. Tháng 3/2026, một homestay ở phường Sa Pa (tỉnh Lào Cai) dùng 12 ảnh làm quảng cáo trên website, cắt bỏ chữ ký ở góc ảnh. Đây là sao chép, truyền đạt tác phẩm đến công chúng không phép (điểm c, đ khoản 1 Điều 20) cộng với xóa thông tin quản lý quyền (khoản 6 Điều 28). Chị Mai Anh lập vi bằng các trang web, gửi văn bản yêu cầu gỡ và bồi thường theo giá li-xăng ảnh thị trường. Nếu homestay không đáp ứng, chị khởi kiện tại Tòa Sở hữu trí tuệ có thẩm quyền; thiệt hại không chứng minh được thì tòa ấn định không quá 1 tỷ đồng, cộng chi phí luật sư.

Tình huống 2. Anh Hồ Văn Lực điều hành website chiếu phim lậu, thu tiền quảng cáo cá cược khoảng 400 triệu đồng trong năm 2025. Tải phim lên máy chủ để phát là sao chép tác phẩm không phép; với quy mô thương mại và thu lợi bất chính từ 300 triệu đồng, hành vi thuộc khoản 2 Điều 225 Bộ luật Hình sự: phạt tiền 300 triệu đến 1 tỷ đồng hoặc tù từ 6 tháng đến 3 năm. Nếu thu lợi dưới 50 triệu đồng, thiệt hại và giá trị vi phạm dưới 100 triệu đồng, không chứng minh được quy mô thương mại, vụ việc dừng ở xử phạt hành chính: truyền đạt tác phẩm đến công chúng không phép bị phạt 30–50 triệu đồng (Điều 15 Nghị định 341/2025/NĐ-CP), buộc gỡ bỏ, nộp lại số lợi bất hợp pháp.

Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ

Ba con đường xử lý

• Hành chính — mức phạt tối đa 250 triệu đồng với cá nhân, 500 triệu đồng với tổ chức (Điều 5 Nghị định 341/2025/NĐ-CP, hiệu lực 15/02/2026, thay Nghị định 131/2013/NĐ-CP). Sao chép tác phẩm bị phạt theo bậc lợi bất hợp pháp, thiệt hại hoặc giá trị hàng vi phạm, từ 5 đến 50 triệu đồng với cá nhân. Đơn gửi Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Chủ tịch Ủy ban nhân dân, quản lý thị trường hoặc công an tùy hành vi.
• Dân sự — kiện đòi chấm dứt hành vi, xin lỗi, bồi thường, buộc gỡ bỏ, ẩn hoặc vô hiệu hóa truy cập tài khoản, trang web vi phạm (khoản 7 Điều 202, mới từ 01/4/2026).
• Hình sự — Điều 225 Bộ luật Hình sự chỉ áp dụng cho hành vi sao chép và phân phối bản sao, với quy mô thương mại hoặc thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng, gây thiệt hại hoặc hàng vi phạm trị giá từ 100 triệu đồng.

Trên không gian mạng

Nền tảng chỉ được miễn trách nhiệm khi không biết nội dung xâm phạm và gỡ nhanh khi biết (điểm c khoản 3 Điều 198b). Từ 01/4/2026, chủ quản nền tảng số còn có nghĩa vụ chủ động triển khai biện pháp bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ (khoản 5a Điều 198b).

Những chỗ hay hiểu sai

• Sai: "Ghi nguồn thì không vi phạm." — Đúng: ghi nguồn là điều kiện của ngoại lệ, không phải giấy phép.
• Sai: "Không thu tiền, không kinh doanh thì không sao." — Đúng: xâm phạm quyền tài sản không cần mục đích thương mại; mục đích thương mại chỉ quyết định có thành tội hay không.
• Sai: "Tác phẩm chưa đăng ký thì ai dùng cũng được." — Đúng: quyền tác giả phát sinh tự động; không đăng ký chỉ khiến chủ thể quyền phải tự chứng minh.
• Sai: "Sửa 30% là thành tác phẩm của mình." — Đúng: luật không có tỷ lệ an toàn; cải biên không phép là làm tác phẩm phái sinh trái phép.
• Sai: "Mua bản quyền nghe nhạc cá nhân thì được mở ở quán." — Đúng: phát nhạc tại cơ sở kinh doanh phải trả tiền bản quyền riêng.

Thuật ngữ tiếng Anh tương đương

Copyright infringement là cách dịch chuẩn; xâm phạm quyền liên quan là infringement of related rights. Hàng sao chép lậu: pirated goods (Điều 51 Hiệp định TRIPS gọi là pirated copyright goods). Đạo văn là plagiarism — khái niệm đạo đức, không đồng nghĩa với vi phạm pháp luật. Việt Nam liệt kê ngoại lệ đóng, gần với fair dealing hơn là fair use của Mỹ.

Thuật ngữ liên quan

• Quyền tác giả — đối tượng bị xâm phạm
• Xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ — khái niệm rộng, gồm cả sở hữu công nghiệp
• Sử dụng hợp lý tác phẩm — các ngoại lệ không bị coi là vi phạm
• Quyền tài sản của tác giả — các hành vi độc quyền
• Quyền liên quan đến quyền tác giả — ca sĩ, nhà sản xuất bản ghi, đài phát sóng
• Hàng giả — hàng sao chép lậu là một loại hàng giả mạo về sở hữu trí tuệ

Căn cứ pháp lý

• Luật Sở hữu trí tuệ số 50/2005/QH11, sửa đổi đến Luật số 131/2025/QH15 (hiệu lực 01/4/2026): Điều 14, 15, 20, 25, 26, 28, 35, 198b, 202, 205, 213.
• Nghị định 341/2025/NĐ-CP xử phạt vi phạm hành chính về quyền tác giả, quyền liên quan (hiệu lực 15/02/2026).
• Nghị định 17/2023/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 134/2026/NĐ-CP.
• Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13, sửa đổi 2017, 2025: Điều 225.

Hỏi đáp nhanh

Đăng lại bài báo, ảnh của người khác lên trang cá nhân có ghi nguồn có phải vi phạm không?

Ghi nguồn không thay cho sự cho phép. Đăng lại nguyên bài hay nguyên ảnh là sao chép và truyền đạt tác phẩm đến công chúng, thuộc quyền tài sản của chủ sở hữu (điểm c, đ khoản 1 Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ). Chỉ trích dẫn hợp lý một phần để bình luận, giới thiệu, không làm sai ý tác giả, có ghi tên tác giả và nguồn mới thuộc ngoại lệ ở điểm đ khoản 1 Điều 25.

Quán cà phê mở nhạc trên YouTube cho khách nghe có phải trả tiền bản quyền không?

Có. Dùng bản ghi âm đã công bố trong hoạt động kinh doanh không phải xin phép nhưng phải trả tiền bản quyền (điểm b khoản 1 Điều 26, Điều 33). Không trả bị phạt 10–20 triệu đồng với nhà hàng, quán cà phê, khách sạn, cửa hàng; 30–40 triệu đồng với karaoke, quán bar, vũ trường (Điều 38 Nghị định 341/2025/NĐ-CP), tổ chức bị phạt gấp đôi. Tài khoản nghe nhạc cá nhân không bao gồm quyền phát công cộng.

Bị đăng lại video trên mạng thì làm sao gỡ nhanh?

Gửi yêu cầu gỡ kèm tài liệu chứng minh quyền (giấy chứng nhận đăng ký, bản gốc có dấu thời gian, hợp đồng) qua công cụ tiếp nhận của nền tảng. Doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian thuộc diện phải xử lý có 72 giờ để tạm gỡ; nếu yêu cầu đến từ cơ quan nhà nước có thẩm quyền thì phải gỡ trong 24 giờ, không gỡ bị phạt 100–150 triệu đồng (Điều 41 Nghị định 341/2025/NĐ-CP). Nên lập vi bằng ghi nhận nội dung vi phạm trước khi nó bị xóa.

Bồi thường vi phạm bản quyền được bao nhiêu?

Tòa tính theo thiệt hại thực tế cộng lợi nhuận người vi phạm thu được, hoặc theo giá li-xăng giả định. Không chứng minh được thì tòa ấn định nhưng không quá 1 tỷ đồng (điểm d khoản 1 Điều 205, áp dụng từ 01/4/2026; trước đó là 500 triệu). Có thể đòi thêm chi phí hợp lý thuê luật sư (khoản 3 Điều 205).