Động sản

Động sản là mọi tài sản không thuộc danh mục bất động sản: tiền, vàng, xe cộ, máy móc, hàng hóa, gia súc, cổ phiếu, quyền đòi nợ, phần vốn góp. Luật không liệt kê động sản mà xác định bằng phép loại trừ — cái gì không phải đất đai, nhà, công trình gắn liền với đất và tài sản gắn với chúng thì là động sản.

Định nghĩa theo văn bản pháp luật

2. Động sản là những tài sản không phải là bất động sản.

Khoản 2 Điều 107 Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 (hiệu lực từ 01/01/2017)

Giải nghĩa dễ hiểu

Cách nhận diện

Muốn biết một thứ có phải động sản không, xét xem nó có thuộc khoản 1 Điều 107 hay không (đất đai; nhà, công trình gắn liền với đất; tài sản khác gắn liền với đất, nhà, công trình; tài sản khác theo luật). Một vật có thể đổi loại: cây cao su đang trồng là bất động sản, gỗ đã chặt là động sản; điều hòa đã tháo khỏi tường là động sản. Tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản (trừ quyền sử dụng đất) cũng được xếp vào động sản.

Hai nhóm: phải đăng ký và không phải đăng ký

Quyền sở hữu động sản không phải đăng ký, trừ trường hợp pháp luật về đăng ký tài sản quy định khác (khoản 2 Điều 106). Nhóm phải đăng ký hay gặp: ô tô, xe máy (đăng ký xe theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024), tàu bay, tàu biển, phương tiện thủy nội địa, chứng khoán đã đăng ký tập trung. Việc chia nhóm này quyết định số phận của người mua ngay tình.

Đòi lại từ người chiếm hữu ngay tình

• Động sản không phải đăng ký (Điều 167): chủ chỉ đòi lại được khi người ngay tình nhận qua hợp đồng không có đền bù (được cho, tặng) từ người không có quyền định đoạt; nếu có đền bù (mua) thì chỉ đòi được khi tài sản bị lấy cắp, bị mất hoặc bị chiếm hữu ngoài ý chí của chủ. Cho mượn rồi người mượn đem bán cho người ngay tình thì chủ không đòi được tài sản, chỉ kiện người mượn.
• Động sản phải đăng ký (Điều 168): chủ luôn đòi lại được, trừ trường hợp người thứ ba ngay tình được bảo vệ theo khoản 2 Điều 133 (dựa vào đăng ký, mua qua đấu giá…).

Những mốc thời gian riêng của động sản

• Xác lập quyền sở hữu theo thời hiệu: chiếm hữu ngay tình, liên tục, công khai 10 năm (Điều 236).
• Thời hiệu chia di sản là động sản: 10 năm kể từ mở thừa kế (Điều 623).
• Quyền ưu tiên mua của chủ sở hữu chung: 01 tháng (Điều 218).
• Của rơi, bỏ quên không ai nhận: 01 năm kể từ thông báo công khai (Điều 230); gia súc thất lạc 06 tháng (thả rông theo tập quán 01 năm); gia cầm 01 tháng (Điều 231, 232).
• Tài sản vô chủ là động sản: người phát hiện, người đang quản lý có quyền sở hữu, trừ luật quy định khác (Điều 228).

Phân biệt động sản với bất động sản

Ví dụ tình huống

Ngày 10/8/2026, chị Nông Thị Thu nhặt được một túi xách bỏ quên trên xe buýt ở TP. Hải Phòng, bên trong có 60 triệu đồng, không có giấy tờ tùy thân. Chị giao nộp cho công an phường gần nhất, có lập biên bản; công an thông báo công khai cùng ngày.

Nếu tới 10/8/2027 không xác định được chủ hoặc chủ không đến nhận, quyền sở hữu xác định theo điểm a khoản 2 Điều 230. Giả sử lương cơ sở khi đó vẫn là 2.530.000 đồng: mười lần lương cơ sở là 25.300.000 đồng; phần vượt là 34.700.000 đồng, chị Thu được thêm 50% là 17.350.000 đồng. Tổng chị được hưởng 42.650.000 đồng (sau khi trừ chi phí bảo quản nếu có); 17.350.000 đồng còn lại thuộc về Nhà nước. Nếu chị Thu giữ túi tiền, chủ tìm đến đòi mà không trả, chị có thể bị xử lý hình sự về tội chiếm giữ trái phép tài sản vì số tiền từ 10 triệu đồng trở lên.

Tình huống khác: anh Bế Văn Tú cho bạn mượn máy ảnh 45 triệu đồng; bạn bán cho một tiệm đồ cũ, tiệm bán lại cho chị Hà có hóa đơn. Máy ảnh là động sản không phải đăng ký, chị Hà mua có đền bù, ngay tình, và máy không bị lấy cắp mà do anh Tú tự giao cho bạn. Theo Điều 167, anh Tú không đòi được máy từ chị Hà; anh kiện người bạn đòi bồi thường giá trị.

Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ

• Thế chấp động sản: bên thế chấp thường giữ tài sản; đăng ký biện pháp bảo đảm theo Nghị định 99/2022/NĐ-CP để có hiệu lực đối kháng với người thứ ba. Ô tô thế chấp ngân hàng mà không đăng ký thì ngân hàng dễ thua khi xe bị bán cho người khác.
• Hàng hóa luân chuyển: kho hàng thế chấp vẫn được bán, thay thế, nhưng phải giữ giá trị như thỏa thuận (khoản 4 Điều 321).
• Vàng, ngoại tệ: là động sản nhưng việc mua bán, thanh toán bị hạn chế theo pháp luật về quản lý vàng và ngoại hối — hợp đồng định giá, thanh toán bằng ngoại tệ giữa cá nhân trong nước dễ bị vô hiệu.

Những chỗ hay hiểu sai

• Sai: "Mua có giấy tờ, trả đủ tiền thì không ai lấy lại được." — Đúng: đồ bị trộm, bị mất thì chủ vẫn đòi lại được từ người mua ngay tình (Điều 167).
• Sai: "Nhặt được thì là của mình." — Đúng: phải trả hoặc giao nộp; sau 01 năm mới xác lập quyền, và phần vượt mười lần lương cơ sở chỉ được hưởng 50%.
• Sai: "Cây trong vườn là động sản vì có thể nhổ đi." — Đúng: cây đang trồng gắn liền với đất là bất động sản; chỉ khi chặt, nhổ ra mới thành động sản.
• Sai: "Cổ phiếu, quyền đòi nợ không phải động sản vì không cầm nắm được." — Đúng: mọi tài sản không phải bất động sản đều là động sản, kể cả tài sản vô hình.

Thuật ngữ tiếng Anh tương đương

Civil law dùng movable property hoặc movables — sát nghĩa nhất với Điều 107. Common law chia personal property (personalty), gồm chattels (vật hữu hình) và choses in action (quyền đòi nợ, cổ phần); ranh giới không trùng hoàn toàn với khái niệm Việt Nam vì leasehold trong common law lại là personal property. Văn bản song ngữ Việt Nam thường dùng movable assets.

Thuật ngữ liên quan

• Bất động sản — khái niệm đối lập, xác định bằng liệt kê
• Tài sản — khái niệm chung chia thành động sản và bất động sản
• Chiếm hữu ngay tình — quyết định chủ có đòi lại được động sản hay không
• Thế chấp tài sản — biện pháp bảo đảm hay dùng với ô tô, hàng hóa
• Cầm cố tài sản — biện pháp gắn với giao động sản cho bên nhận
• Thời hiệu thừa kế — 10 năm với di sản là động sản
• Đăng ký xe — nhóm động sản phải đăng ký phổ biến nhất

Căn cứ pháp lý

• Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 — Điều 106, 107, 133, 167, 168, 218, 228, 230–232, 236, 321, 582, 623 (đang có hiệu lực).
• Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 (sửa đổi 2017, 2025) — Điều 176.
• Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 (hiệu lực từ 01/01/2025); Thông tư 79/2024/TT-BCA về cấp, thu hồi chứng nhận đăng ký xe.
• Nghị định 99/2022/NĐ-CP về đăng ký biện pháp bảo đảm (đã sửa đổi, bổ sung).

Hỏi đáp nhanh

Mua điện thoại cũ ngoài chợ, sau đó công an báo là đồ trộm, có bị lấy lại không?

Có. Chủ sở hữu được đòi lại động sản bị lấy cắp, bị mất từ người chiếm hữu ngay tình, kể cả khi người đó đã trả tiền (Điều 167 BLDS). Người mua chỉ có thể yêu cầu người đã bán cho mình hoàn tiền, bồi thường (Điều 582). Vì vậy mua đồ cũ giá trị nên lấy hóa đơn, giấy tờ, thông tin người bán.

Nhặt được tiền rơi ngoài đường nộp cho ai?

Biết chủ thì trả hoặc báo cho chủ. Không biết thì giao nộp cho Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc công an cấp xã nơi gần nhất, có lập biên bản (Điều 230 BLDS). Giữ lại không trả mà trị giá từ 10 triệu đồng, sau khi chủ hoặc cơ quan có trách nhiệm yêu cầu trả lại mà vẫn không trả thì có thể bị xử lý hình sự về tội chiếm giữ trái phép tài sản (Điều 176 Bộ luật Hình sự).

Hợp đồng mua bán xe máy có cần công chứng không?

BLDS không bắt buộc công chứng hợp đồng mua bán động sản. Nhưng xe là động sản phải đăng ký, và thủ tục sang tên theo quy định đăng ký xe của Bộ Công an (Thông tư 79/2024/TT-BCA) có yêu cầu riêng về giấy tờ chuyển quyền sở hữu — nên kiểm tra tại cơ quan đăng ký xe trước khi ký để tránh phải làm lại giấy tờ.