Quyền có tài sản riêng của con

Quyền có tài sản riêng của con là quyền của người con được sở hữu tài sản tách bạch với tài sản của cha mẹ và của gia đình, áp dụng cả với trẻ mới sinh. Điều luật phân biệt rõ hai việc: con là chủ sở hữu, còn ai được quản lý và định đoạt tài sản đó thì tùy tuổi và năng lực của con.

Định nghĩa theo văn bản pháp luật

1. Con có quyền có tài sản riêng. Tài sản riêng của con bao gồm tài sản được thừa kế riêng, được tặng cho riêng, thu nhập do lao động của con, hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng của con và thu nhập hợp pháp khác. Tài sản được hình thành từ tài sản riêng của con cũng là tài sản riêng của con.

Khoản 1 Điều 75 Luật Hôn nhân và gia đình số 52/2014/QH13 (hiệu lực từ 01/01/2015)

Giải nghĩa dễ hiểu

Tài sản riêng của con đến từ đâu

Di sản thừa kế (kể cả phần con chưa thành niên được hưởng bắt buộc bằng hai phần ba suất theo Điều 644 BLDS), quà tặng riêng, tiền công, tiền thưởng, tiền bồi thường thiệt hại cho con, tiền lãi gửi tiết kiệm từ tài sản đó. Thứ mua bằng tiền riêng của con cũng là của con.

Ai quản lý (Điều 76)

Tài sản cha mẹ quản lý phải giao lại khi con đủ 15 tuổi, trừ khi cha mẹ và con thỏa thuận khác. Cha mẹ không quản lý nếu con đang có người giám hộ khác, hoặc người tặng cho, người để lại di chúc đã chỉ định người khác quản lý (khoản 3 Điều 76).

Giao dịch lớn cần cả cha và mẹ

Giao dịch về bất động sản, động sản có đăng ký, tài sản đưa vào kinh doanh của con chưa thành niên phải có thỏa thuận của cha mẹ; cha mẹ liên đới chịu trách nhiệm về giao dịch đó (khoản 3, 4 Điều 73).

Mặt nghĩa vụ

Con từ đủ 15 tuổi sống chung với cha mẹ, có thu nhập, phải góp vào nhu cầu thiết yếu của gia đình; con đã thành niên đóng góp theo khả năng (khoản 2, 3 Điều 75). Đóng góp không có nghĩa là giao hết tài sản cho cha mẹ.

Phân biệt tài sản riêng của con với tài sản chung của các thành viên gia đình

Ví dụ tình huống

Tình huống 1. Năm 2025 bà ngoại tặng riêng cho bé Trần Minh Khoa (10 tuổi) mảnh đất 120 m² tại TP. Cần Thơ, giấy chứng nhận đứng tên bé. Năm 2026 bố bé muốn thế chấp mảnh đất để vay vốn mở xưởng. Đây là định đoạt tài sản của con không vì lợi ích của con: dù mẹ bé đồng ký, giao dịch có thể bị tuyên vô hiệu, và nếu gây thiệt hại thì là "phá tán tài sản của con" theo khoản 3 Điều 8 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP — căn cứ để bà ngoại (người thân thích) yêu cầu Tòa không cho cha mẹ quản lý tài sản của bé trong 01–05 năm. Trên thực tế, tổ chức công chứng và ngân hàng thường từ chối hồ sơ thế chấp tài sản của trẻ để bảo đảm khoản vay của cha mẹ.

Tình huống 2. Em Vũ Hà My, 16 tuổi, làm người mẫu ảnh trực tuyến, tích lũy được 120 triệu đồng. Em được tự quản lý số tiền này. Khi em muốn mua chiếc xe máy điện 25 triệu đồng đứng tên mình, đây là động sản phải đăng ký nên cần cha mẹ đồng ý bằng văn bản (khoản 2 Điều 77; khoản 4 Điều 21 BLDS). Vì sống chung với cha mẹ, em cũng phải góp một phần thu nhập vào chi tiêu thiết yếu của gia đình, mức phù hợp với khả năng.

Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ

• Khai nhận, phân chia di sản có con chưa thành niên: cha mẹ ký thay con, nhưng văn bản "nhường" phần của trẻ cho người lớn khác thường bị công chứng viên từ chối vì không vì lợi ích của trẻ.
• Tài sản riêng của con khi cha mẹ ly hôn không bị chia, không bị tính vào tài sản chung của vợ chồng.
• Cha mẹ phá tán tài sản của con — mua bán, tặng cho, hủy hoại tài sản của con không vì lợi ích của con — có thể bị Tòa hạn chế quyền quản lý tài sản, đại diện cho con (Điều 85, 87 Luật HNGĐ).
• Con được giao cho người giám hộ thì tài sản riêng do cha mẹ đang quản lý chuyển cho người giám hộ (khoản 4 Điều 76).

Những chỗ hay hiểu sai

• Sai: "Con chưa đủ 18 tuổi thì chưa có tài sản riêng." — Đúng: trẻ sơ sinh cũng có thể là chủ sở hữu; chỉ khác ở người quản lý.
• Sai: "Đất đứng tên con là của cha mẹ, cha mẹ muốn bán lúc nào cũng được." — Đúng: chỉ được định đoạt vì lợi ích của con, cần cả cha và mẹ thỏa thuận.
• Sai: "Con 16 tuổi tự đi mua xe máy, ký hợp đồng mua nhà được." — Đúng: giao dịch về bất động sản, động sản có đăng ký cần cha mẹ đồng ý bằng văn bản.
• Sai: "Con sống chung thì lương của con là của cả nhà." — Đúng: thu nhập của con là tài sản riêng; con chỉ có nghĩa vụ đóng góp phù hợp khả năng.

Thuật ngữ tiếng Anh tương đương

Dịch là child's right to separate property; tài sản riêng của con là separate property of the child hoặc property of a minor. Việc cha mẹ quản lý dịch là parental administration of the child's property. Mô hình custodial account hay trust for a minor của Hoa Kỳ chỉ gần đúng: ở Việt Nam không cần lập quỹ tín thác, cha mẹ quản lý theo luật.

Thuật ngữ liên quan

• Quan hệ giữa cha mẹ và con — khung quyền, nghĩa vụ chứa quyền này
• Hạn chế quyền của cha mẹ đối với con chưa thành niên — chế tài khi phá tán tài sản của con
• Giám hộ — người quản lý tài sản thay cha mẹ
• Năng lực hành vi dân sự — mốc 6, 15, 18 tuổi trong giao dịch
• Người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc — nguồn tài sản riêng bắt buộc của con chưa thành niên
• Hợp đồng tặng cho tài sản — cách ông bà, cha mẹ chuyển tài sản cho con

Căn cứ pháp lý

• Luật Hôn nhân và gia đình số 52/2014/QH13: Điều 70, 73, 75, 76, 77, 85, 87 — còn hiệu lực.
• Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13: Điều 21, 212, 644.
• Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP: Điều 8 — hiệu lực từ 01/7/2024.

Hỏi đáp nhanh

Tiền mừng tuổi, tiền quà của con có phải tài sản riêng của con không?

Tiền, quà được tặng riêng cho con là tài sản riêng của con. Với con dưới 15 tuổi, cha mẹ quản lý thay và được dùng vì lợi ích của con (Điều 76, 77 Luật HNGĐ). Trên thực tế không ai kiện vì tiền mừng tuổi nhỏ, nhưng với khoản lớn (sổ tiết kiệm ông bà cho, tiền bồi thường) thì nguyên tắc này có giá trị ràng buộc.

Bố mẹ có được bán đất đứng tên con chưa thành niên không?

Chỉ khi vì lợi ích của con, có thỏa thuận của cả cha và mẹ (khoản 3 Điều 73), và với con từ đủ 09 tuổi phải xem xét nguyện vọng của con (khoản 1 Điều 77). Bán để trả nợ riêng của cha mẹ là phá tán tài sản của con — căn cứ để Tòa hạn chế quyền của cha mẹ (Điều 85).

Con 17 tuổi đi làm có lương thì ai giữ tiền?

Con từ đủ 15 tuổi có thể tự quản lý tài sản riêng hoặc nhờ cha mẹ quản lý (khoản 1 Điều 76). Nếu sống chung với cha mẹ, con phải đóng góp vào nhu cầu thiết yếu của gia đình theo thu nhập của mình (khoản 2 Điều 75), nhưng cha mẹ không được giữ toàn bộ lương của con.

Ông bà muốn tặng nhà cho cháu nhưng không muốn bố mẹ cháu quản lý thì làm thế nào?

Trong hợp đồng tặng cho hoặc di chúc, ông bà có thể chỉ định người khác quản lý tài sản đó cho cháu; khi đó cha mẹ không quản lý phần tài sản này (khoản 3 Điều 76). Nên ghi rõ thời điểm giao lại tài sản cho cháu.