Đăng ký kết hôn

Đăng ký kết hôn là thủ tục hộ tịch để Nhà nước ghi nhận việc một người nam và một người nữ trở thành vợ chồng: cơ quan hộ tịch kiểm tra điều kiện kết hôn, ghi vào sổ hộ tịch và cấp Giấy chứng nhận kết hôn cho hai bên. Đây là yếu tố hình thức bắt buộc — không đăng ký thì không có hôn nhân.

Định nghĩa theo văn bản pháp luật

Việc kết hôn phải được đăng ký và do cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện theo quy định của Luật này và pháp luật về hộ tịch. Việc kết hôn không được đăng ký theo quy định tại khoản này thì không có giá trị pháp lý.

Khoản 1 Điều 9 Luật Hôn nhân và gia đình số 52/2014/QH13 (hiệu lực từ 01/01/2015)

Luật không định nghĩa riêng "đăng ký kết hôn"; thủ tục cụ thể nằm ở Luật Hộ tịch số 60/2014/QH13 (Điều 17, 18 cho kết hôn trong nước; Điều 37, 38 cho kết hôn có yếu tố nước ngoài) và Nghị định 120/2025/NĐ-CP về thẩm quyền sau sắp xếp chính quyền hai cấp.

Giải nghĩa dễ hiểu

Ai đăng ký

• Kết hôn giữa công dân Việt Nam cư trú trong nước: UBND cấp xã (xã, phường, đặc khu) nơi cư trú của bên nam hoặc bên nữ.
• Kết hôn có yếu tố nước ngoài: từ 01/7/2025 cũng do UBND cấp xã nơi cư trú của công dân Việt Nam thực hiện. Trước đó việc này thuộc UBND cấp huyện, nay cấp huyện không còn.
• Công dân Việt Nam ở nước ngoài: cơ quan đại diện Việt Nam ở nước sở tại.

Giấy tờ

• Tờ khai đăng ký kết hôn theo mẫu; hai bên có thể dùng chung một tờ khai.
• Giấy tờ tùy thân (căn cước); thông tin cư trú được khai thác từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Người từng đăng ký thường trú ở xã khác thường phải nộp giấy xác nhận tình trạng hôn nhân do nơi cư trú trước cấp; người đã ly hôn nộp bản án, quyết định hoặc trích lục ghi chú ly hôn nếu dữ liệu hộ tịch chưa thể hiện.
• Kết hôn có yếu tố nước ngoài thêm: giấy tờ chứng minh tình trạng hôn nhân của người nước ngoài do nước họ cấp, giấy khám sức khỏe xác nhận không mắc bệnh làm mất khả năng nhận thức, hộ chiếu; giấy tờ nước ngoài phải hợp pháp hóa lãnh sự (trừ trường hợp được miễn) và dịch sang tiếng Việt.

Thời hạn và cách trao giấy

• Trong nước: đủ điều kiện thì cấp Giấy chứng nhận kết hôn ngay; cần xác minh thì không quá 05 ngày làm việc.
• Có yếu tố nước ngoài: 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, cần xác minh thì không quá 10 ngày làm việc (Nghị định 120/2025/NĐ-CP).
• Cả hai bên phải có mặt, ký vào sổ hộ tịch và Giấy chứng nhận kết hôn. Quan hệ vợ chồng tính từ ngày đăng ký.

Phân biệt đăng ký kết hôn với ghi chú kết hôn

Ví dụ tình huống

Tình huống 1. Anh Nguyễn Hữu Tâm thường trú tại phường Hải Châu, thành phố Đà Nẵng; chị Hồ Thị Yến thường trú tại một xã thuộc tỉnh Quảng Ngãi. Ngày 12/10/2026 hai người đến UBND phường Hải Châu nộp tờ khai. Dữ liệu cho thấy anh Tâm từng đăng ký kết hôn năm 2019 nhưng hệ thống chưa cập nhật bản án ly hôn năm 2023 của TAND huyện cũ. Cán bộ yêu cầu bổ sung bản sao bản án; anh Tâm nộp ngày 14/10, phường xác minh và cấp Giấy chứng nhận kết hôn ngày 16/10/2026 — trong hạn 05 ngày làm việc. Hôn nhân tính từ 16/10/2026.

Tình huống 2. Chị Lương Mỹ Linh (Cần Thơ) và anh Kim Min-jun (Hàn Quốc) nộp hồ sơ tại UBND phường nơi chị Linh thường trú ngày 06/7/2026. Giấy xác nhận độc thân của anh Kim đã hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng. Phường cấp Giấy chứng nhận kết hôn ngày 13/7/2026 (05 ngày làm việc). Nếu hai người kết hôn tại Hàn Quốc thay vì tại Việt Nam, chị Linh phải làm thủ tục ghi chú kết hôn tại UBND cấp xã nơi cư trú trước khi dùng hôn nhân đó cho giao dịch ở Việt Nam.

Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ

• Từ 01/3/2027 Luật Hộ tịch số 03/2026/QH16 thay Luật Hộ tịch 2014: UBND cấp xã đăng ký không phụ thuộc nơi cư trú; thời hạn chuẩn hóa là 24 giờ kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ; Giấy chứng nhận kết hôn có bản giấy và bản điện tử; cơ quan đăng ký tự khai thác dữ liệu thay vì bắt người dân nộp lại giấy tờ. Hai bên vẫn phải có mặt để ký.
• Đăng ký không đúng thẩm quyền không làm hôn nhân vô hiệu: giấy bị thu hồi, đăng ký lại, quan hệ tính từ ngày đăng ký trước (Điều 13 Luật HNGĐ).
• Đăng ký lại kết hôn áp dụng cho việc kết hôn đã đăng ký trước ngày 01/01/2016 mà cả sổ hộ tịch lẫn bản chính giấy tờ đều không còn — khác với cấp trích lục khi chỉ mất giấy.
• Gian dối khi đăng ký (dùng giấy tờ của người khác, cam đoan sai về tình trạng hôn nhân) bị phạt theo Điều 38 Nghị định 109/2026/NĐ-CP; giấy chứng nhận cấp trên cơ sở gian dối bị thu hồi, hủy bỏ.

Những chỗ hay hiểu sai

• Sai: "Phải về xã nơi đăng ký thường trú gốc mới đăng ký được." — Đúng: nơi cư trú gồm cả nơi tạm trú; từ 01/3/2027 còn không phụ thuộc nơi cư trú.
• Sai: "Kết hôn với người nước ngoài phải lên tỉnh hoặc huyện." — Đúng: từ 01/7/2025 làm tại UBND cấp xã.
• Sai: "Đăng ký rồi, ngày cưới mới là ngày thành vợ chồng." — Đúng: ngày ghi trên Giấy chứng nhận kết hôn là mốc pháp lý.
• Sai: "Một người ký trước, người kia ký bổ sung sau cũng được." — Đúng: hai bên phải cùng có mặt khi trao giấy.

Thuật ngữ tiếng Anh tương đương

Thường dịch là marriage registration; Giấy chứng nhận kết hôn là marriage certificate, trích lục kết hôn là extract of marriage registration. Ghi chú kết hôn đã đăng ký ở nước ngoài có thể dịch recording of a marriage registered abroad. Không dịch "đăng ký kết hôn" là marriage license: ở Hoa Kỳ marriage license là giấy phép được cưới, cấp trước lễ cưới, khác với giấy chứng nhận cấp sau khi hôn nhân đã xác lập.

Thuật ngữ liên quan

• Kết hôn — đăng ký là vế hình thức của kết hôn
• Điều kiện kết hôn — nội dung được kiểm tra khi đăng ký
• Giấy chứng nhận kết hôn — kết quả của thủ tục
• Kết hôn có yếu tố nước ngoài — hồ sơ và thời hạn riêng
• Chung sống như vợ chồng — tình trạng khi không đăng ký
• Thời kỳ hôn nhân — tính từ ngày đăng ký

Căn cứ pháp lý

• Luật Hôn nhân và gia đình số 52/2014/QH13: Điều 9, 13 — còn hiệu lực.
• Luật Hộ tịch số 60/2014/QH13: Điều 11, 17, 18, 37, 38 — còn hiệu lực đến hết 28/02/2027.
• Luật Hộ tịch số 03/2026/QH16 — thông qua 23/4/2026, hiệu lực từ 01/3/2027.
• Nghị định 123/2015/NĐ-CP hướng dẫn Luật Hộ tịch (đã được sửa đổi, bổ sung) — còn hiệu lực.
• Nghị định 120/2025/NĐ-CP phân định thẩm quyền lĩnh vực tư pháp — hiệu lực từ 01/7/2025, hết hiệu lực từ 01/3/2027 (trừ một số trường hợp chuyển tiếp).
• Nghị định 109/2026/NĐ-CP xử phạt vi phạm hành chính lĩnh vực hôn nhân và gia đình: Điều 38 — hiệu lực từ 18/5/2026.

Hỏi đáp nhanh

Đăng ký kết hôn có mất phí không?

Công dân Việt Nam cư trú trong nước được miễn lệ phí đăng ký kết hôn (Điều 11 Luật Hộ tịch 2014). Kết hôn có yếu tố nước ngoài thì nộp lệ phí theo mức do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định, mỗi tỉnh một mức.

Một người bận, người kia đi đăng ký thay được không?

Nộp hồ sơ thì có thể một người, nhưng khi trả kết quả cả hai phải có mặt để ký vào sổ hộ tịch và Giấy chứng nhận kết hôn. Không ủy quyền được việc này, vì chữ ký của hai bên là bằng chứng về sự tự nguyện.

Mất Giấy chứng nhận kết hôn thì làm sao?

Xin trích lục kết hôn (bản sao từ sổ hộ tịch) tại cơ quan đã đăng ký hoặc qua dịch vụ công trực tuyến. Trích lục có giá trị như bản chính để làm thủ tục ngân hàng, nhà đất hay nộp đơn ly hôn; không cần "đăng ký lại".

Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân dùng được bao lâu?

Theo Nghị định 123/2015/NĐ-CP, giấy xác nhận tình trạng hôn nhân có giá trị 6 tháng kể từ ngày cấp và chỉ dùng đúng mục đích ghi trên giấy. Từ 01/3/2027, Luật Hộ tịch 2026 đưa tình trạng hôn nhân vào dữ liệu hộ tịch và buộc cơ quan đăng ký tự khai thác thông tin đã có, nên nhu cầu xin giấy này sẽ giảm mạnh.