Bạo lực gia đình là hành vi cố ý của một thành viên gia đình gây tổn hại, hoặc có khả năng gây tổn hại, về thể chất, tinh thần, tình dục hay kinh tế cho thành viên khác. Lăng mạ, cô lập, giữ hết thu nhập, ép quan hệ tình dục, đuổi ra khỏi nhà cũng là bạo lực gia đình.
Định nghĩa theo văn bản pháp luật
Bạo lực gia đình là hành vi cố ý của thành viên gia đình gây tổn hại hoặc có khả năng gây tổn hại về thể chất, tinh thần, tình dục, kinh tế đối với thành viên khác trong gia đình.
Khoản 1 Điều 2 Luật Phòng, chống bạo lực gia đình số 13/2022/QH15 (hiệu lực từ 01/7/2023)
Luật Hôn nhân và gia đình cấm bạo lực gia đình (điểm h khoản 2 Điều 5) và coi đây là căn cứ ly hôn đơn phương (khoản 1 Điều 56).
Giải nghĩa dễ hiểu
16 hành vi, xếp theo bốn nhóm (khoản 1 Điều 3)
- Thể chất: hành hạ, ngược đãi, đánh đập, đe dọa xâm hại sức khỏe, tính mạng; cô lập, giam cầm; đuổi khỏi chỗ ở hợp pháp.
- Tinh thần: lăng mạ, chì chiết; ép chứng kiến bạo lực; ngăn cản gặp gỡ người thân; kỳ thị về hình thể, giới, năng lực; phát tán bí mật đời tư nhằm xúc phạm; bỏ mặc trẻ em, phụ nữ mang thai, người già, người khuyết tật.
- Tình dục: cưỡng ép quan hệ tình dục trái ý muốn của vợ hoặc chồng; ép xem, nghe nội dung khiêu dâm; ép mang thai, phá thai, lựa chọn giới tính thai nhi.
- Kinh tế: chiếm đoạt, hủy hoại tài sản; ép lao động quá sức, đóng góp tài chính quá khả năng; kiểm soát tài sản, thu nhập để tạo sự lệ thuộc. Cưỡng ép tảo hôn, kết hôn, ly hôn hoặc cản trở kết hôn, ly hôn cũng nằm trong danh mục.
Ai là "thành viên gia đình"
Theo khoản 16 Điều 3 Luật HNGĐ: vợ chồng, cha mẹ (đẻ, nuôi, dượng, kế, cha mẹ vợ, chồng), con (đẻ, nuôi, riêng, dâu, rể), anh chị em, ông bà, cháu, cô dì chú bác cậu ruột. Luật Phòng, chống bạo lực gia đình mở rộng sang người đã ly hôn, người chung sống như vợ chồng và người thân của họ, người từng là cha mẹ nuôi – con nuôi (khoản 2 Điều 3).
Can thiệp tức thời
- Buộc chấm dứt hành vi; người có mặt cũng có trách nhiệm yêu cầu dừng lại (Điều 23).
- Đưa về trụ sở công an xã khi nạn nhân là trẻ em, phụ nữ mang thai, đang nuôi con dưới 36 tháng, người cao tuổi, người khuyết tật, hoặc có nguy cơ cho tính mạng, sức khỏe (Điều 24).
- Cấm tiếp xúc: Chủ tịch UBND cấp xã quyết định trong 12 giờ, mỗi lần tối đa 03 ngày (Điều 25); Tòa án đang thụ lý vụ án dân sự giữa hai bên quyết định tối đa 04 tháng (Điều 26).
- Nơi tạm lánh, chăm sóc y tế, trợ giúp pháp lý, tư vấn tâm lý (Điều 28–30).
Phân biệt xử lý hành chính với tội ngược đãi, hành hạ
| Tiêu chí | Xử phạt hành chính | Tội ngược đãi hoặc hành hạ (Điều 185 BLHS) |
|---|---|---|
| Khi nào | Hành vi bạo lực chưa đến mức truy cứu hình sự | Đối xử tồi tệ, bạo lực thân thể làm nạn nhân thường xuyên đau đớn, hoặc đã bị phạt hành chính mà còn vi phạm |
| Mức chế tài | 2–5 triệu (đe dọa), 5–10 triệu (đánh đập), 10–20 triệu (hành hạ, dùng hung khí), 20–30 triệu (bạo lực kinh tế) — Nghị định 282/2025/NĐ-CP | Cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc tù 06 tháng – 03 năm; với người dưới 16 tuổi, phụ nữ có thai, người già yếu: tù 02–05 năm |
| Ai xử lý | Chủ tịch UBND, công an theo thẩm quyền | Cơ quan tiến hành tố tụng hình sự |
| Biện pháp kèm theo | Buộc xin lỗi công khai, chịu chi phí chữa bệnh | Bồi thường thiệt hại; có thể bị áp dụng biện pháp ngăn chặn |
Gây thương tích từ 11% trở lên (hoặc dưới 11% kèm tình tiết như dùng hung khí nguy hiểm) thì xử lý theo tội cố ý gây thương tích (Điều 134 BLHS).
Ví dụ tình huống
Chị Hoàng Thị Lan (một xã ở Thanh Hóa) đang nuôi con 20 tháng tuổi. Tối 08/5/2026 chồng chị là anh Phương say rượu, đánh chị bằng tay và đe dọa "giết cả nhà". Công an xã đến, buộc anh Phương chấm dứt hành vi và — vì chị Lan đang nuôi con dưới 36 tháng — yêu cầu anh về trụ sở công an xã, lập biên bản có người chứng kiến. Sáng 09/5 chị Lan đề nghị cấm tiếp xúc; Chủ tịch UBND xã ra quyết định cấm 03 ngày ngay trong buổi sáng. Anh Phương bị phạt 5–10 triệu đồng về hành vi đánh đập (khoản 2 Điều 37 Nghị định 282/2025/NĐ-CP), buộc xin lỗi và chịu chi phí khám chữa bệnh.
Tháng 6 chị Lan nộp đơn ly hôn tại Tòa án nhân dân khu vực, kèm biên bản của công an xã, quyết định xử phạt, ảnh vết thương. Chị đề nghị Tòa ra quyết định cấm tiếp xúc trong thời gian giải quyết vụ án; Tòa cấm 04 tháng. Bạo lực gia đình là căn cứ ly hôn (khoản 1 Điều 4 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP), là lỗi khi chia tài sản và bất lợi cho anh Phương khi xét quyền nuôi con. Tái phạm sau khi đã bị phạt, anh Phương có thể bị truy cứu theo Điều 185 Bộ luật Hình sự.
Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ
- Chứng cứ: biên bản của công an, trưởng thôn; kết luận giám định thương tích; ảnh, video, ghi âm. Đăng hình ảnh bạo lực lên mạng phải có sự đồng ý của nạn nhân (Điều 21).
- Người thân yêu cầu ly hôn thay: khi nạn nhân bị bệnh tâm thần hoặc bệnh khác không nhận thức được hành vi mà bị vợ (chồng) gây bạo lực ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe, tinh thần, thì cha mẹ, người thân thích có quyền yêu cầu Tòa giải quyết ly hôn (khoản 2 Điều 51, khoản 3 Điều 56 Luật HNGĐ).
- Nạn nhân là trẻ em: phải có sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý nhà nước về trẻ em hoặc người làm công tác bảo vệ trẻ em (khoản 4 Điều 4 Luật Phòng, chống bạo lực gia đình).
Những chỗ hay hiểu sai
- Sai: "Chuyện vợ chồng đóng cửa bảo nhau, công an không can thiệp." — Đúng: công an, UBND cấp xã có nghĩa vụ ngăn chặn ngay khi nhận tin báo.
- Sai: "Không có thương tích thì không phải bạo lực." — Đúng: đe dọa, chửi mắng, kiểm soát tiền bạc, ép quan hệ tình dục đều là bạo lực gia đình.
- Sai: "Ly hôn rồi thì không còn là bạo lực gia đình." — Đúng: luật áp dụng cả với người đã ly hôn.
- Sai: "Cấm tiếp xúc phải chờ ra Tòa." — Đúng: Chủ tịch UBND cấp xã quyết định trong 12 giờ.
Thuật ngữ tiếng Anh tương đương
Dịch là domestic violence; văn bản quốc tế cũng dùng family violence hoặc, với bạo lực giữa vợ chồng, người yêu, intimate partner violence. Lệnh cấm tiếp xúc tương ứng protection order (ở Hoa Kỳ hay gọi restraining order); bạo lực kinh tế là economic abuse; cưỡng ép tình dục trong hôn nhân là marital rape.
Thuật ngữ liên quan
- Ly hôn đơn phương — bạo lực gia đình là căn cứ ly hôn
- Quyền và nghĩa vụ giữa vợ và chồng — bạo lực là vi phạm nghiêm trọng
- Quyền nuôi con — khả năng bảo vệ con khỏi bị xâm hại là tiêu chí giao con
- Hạn chế quyền của cha mẹ đối với con chưa thành niên — khi cha mẹ bạo hành con
- Cha dượng, mẹ kế và con riêng — đối tượng được bảo vệ
- Giám định pháp y — xác định tỷ lệ thương tích
Căn cứ pháp lý
- Luật Phòng, chống bạo lực gia đình số 13/2022/QH15: Điều 2, 3, 4, 19–31, 41 — hiệu lực từ 01/7/2023.
- Luật Hôn nhân và gia đình số 52/2014/QH13: Điều 3, 5, 51, 56 — còn hiệu lực.
- Nghị định 282/2025/NĐ-CP xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống tệ nạn xã hội; phòng, chống bạo lực gia đình: Điều 7, 37–45 — hiệu lực từ 15/12/2025.
- Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP: Điều 4 — hiệu lực từ 01/7/2024.
- Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 (sửa đổi 2017, 2025): Điều 134, 185.
Hỏi đáp nhanh
Bị chồng đánh thì báo ở đâu?
Báo cho công an hoặc đồn biên phòng gần nơi xảy ra, UBND cấp xã, trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố, người đứng đầu tổ chức chính trị – xã hội cấp xã, cơ sở giáo dục nếu nạn nhân là học sinh, hoặc tổng đài quốc gia về phòng, chống bạo lực gia đình — bằng gọi điện, nhắn tin, gửi đơn hoặc trực tiếp (Điều 19 Luật Phòng, chống bạo lực gia đình). Nguy hiểm tức thời thì gọi 113.
Xin lệnh cấm tiếp xúc như thế nào?
Người bị bạo lực (hoặc người giám hộ, đại diện) đề nghị Chủ tịch UBND cấp xã nơi xảy ra bạo lực; trong 12 giờ Chủ tịch phải quyết định, mỗi lần cấm không quá 03 ngày (Điều 25). Nếu đang có vụ án dân sự giữa hai bên, như vụ ly hôn, thì đề nghị Tòa án đang thụ lý ra quyết định cấm tiếp xúc tối đa 04 tháng (Điều 26). Vi phạm lệnh cấm có thể bị tạm giữ người theo thủ tục hành chính.
Chửi mắng, không cho tiêu tiền có phải bạo lực gia đình không?
Có. Lăng mạ, chì chiết xúc phạm danh dự là bạo lực tinh thần, phạt 5–10 triệu đồng (Điều 39 Nghị định 282/2025/NĐ-CP); kiểm soát tài sản, thu nhập để tạo sự lệ thuộc là bạo lực kinh tế, phạt 20–30 triệu đồng (Điều 44). Luật không chỉ xử lý hành vi đánh đập.
Vợ chồng đã ly hôn mà người cũ vẫn đến quấy phá thì có tính là bạo lực gia đình không?
Có. Hành vi bạo lực giữa người đã ly hôn, người chung sống như vợ chồng, giữa người đó với cha mẹ, con riêng, anh chị em của người kia, và giữa người từng là cha mẹ nuôi – con nuôi cũng được xác định là bạo lực gia đình (khoản 2 Điều 3 Luật Phòng, chống bạo lực gia đình; Điều 7 Nghị định 282/2025/NĐ-CP).
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.