Bạo lực học đường

Bạo lực học đường là mọi hành vi cố ý gây tổn hại về thể chất hoặc tinh thần cho học sinh, xảy ra trong trường học hoặc lớp học: đánh, đá, hành hạ, nhục mạ, đe dọa, cô lập, tẩy chay. Người gây ra có thể là bạn học, giáo viên, nhân viên hay người ngoài.

Định nghĩa theo văn bản pháp luật

5. Bạo lực học đường là hành vi hành hạ, ngược đãi, đánh đập; xâm hại thân thể, sức khỏe; lăng mạ, xúc phạm danh dự, nhân phẩm; cô lập, xua đuổi và các hành vi cố ý khác gây tổn hại về thể chất, tinh thần của người học xảy ra trong cơ sở giáo dục hoặc lớp độc lập.

Khoản 5 Điều 2 Nghị định 80/2017/NĐ-CP về môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện, phòng, chống bạo lực học đường

Giải nghĩa dễ hiểu

Ba yếu tố của khái niệm

• Nạn nhân là người học: trẻ mầm non, học sinh, học viên. Giáo viên bị học sinh hành hung không thuộc định nghĩa này mà được bảo vệ theo Luật Nhà giáo (Điều 37) và Bộ luật Hình sự.
• Hành vi cố ý, gồm cả bạo lực tinh thần như chửi bới, cô lập, xua đuổi; không cần có thương tích.
• Địa điểm: trong cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, thường xuyên, nghề nghiệp, trường chuyên biệt hoặc lớp độc lập. Hành vi xảy ra ngoài cổng, trên mạng giữa các học sinh không nằm gọn trong định nghĩa nhưng Chỉ thị 03/CT-TTg ngày 30/01/2026 yêu cầu xử lý cả hành vi của học sinh ngoài trường và trên không gian mạng.

Trách nhiệm của nhà trường (Điều 6 Nghị định 80/2017)

Phòng ngừa, phát hiện sớm học sinh có nguy cơ và tư vấn. Can thiệp: đánh giá tổn hại, sơ cứu, tư vấn, báo gia đình, báo công an và chính quyền cấp xã khi vượt khả năng. Chỉ thị 03/CT-TTg xác định người đứng đầu cơ sở giáo dục chịu trách nhiệm trực tiếp, toàn diện về an toàn trường học.

Bốn tầng xử lý người gây bạo lực

1. Kỷ luật trong trường theo Thông tư 19/2025/TT-BGDĐT: tiểu học nhắc nhở, yêu cầu xin lỗi; trung học nhắc nhở, phê bình, yêu cầu viết bản tự kiểm điểm. Không còn đình chỉ học, buộc thôi học.
2. Xử phạt hành chính: cố ý gây thương tích chưa đến mức hình sự bị phạt 6–8 triệu đồng (điểm a khoản 5 Điều 8 Nghị định 282/2025/NĐ-CP). Người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi không bị phạt tiền; từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi bị phạt không quá một nửa mức của người thành niên (khoản 3 Điều 134 Luật Xử lý vi phạm hành chính).
3. Hình sự: tội cố ý gây thương tích (Điều 134 Bộ luật Hình sự) khi tỷ lệ tổn thương từ 11%, hoặc dưới 11% nhưng có tình tiết như dùng hung khí nguy hiểm, có tổ chức, tính chất côn đồ, nạn nhân dưới 16 tuổi. Người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi chỉ chịu trách nhiệm khi hành vi thuộc khung rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng (khoản 2 Điều 12). Người chưa thành niên được ưu tiên xử lý chuyển hướng theo Luật Tư pháp người chưa thành niên (hiệu lực 01/01/2026).
4. Bồi thường dân sự theo Điều 586, 599 Bộ luật Dân sự.

Phân biệt bạo lực học đường với bạo lực gia đình

Ví dụ tình huống

Ngày 12/10/2026, giờ ra chơi, em Trần Quốc B (lớp 8, 14 tuổi 3 tháng) cùng hai bạn cùng lớp (đều chưa đủ 15 tuổi) kéo em Lò Văn C (lớp 7, 13 tuổi) vào nhà vệ sinh, tát và đá; một bạn quay clip đăng lên mạng. Em C bị bầm tím, giám định tỷ lệ tổn thương 4%; chi phí khám chữa 3,2 triệu đồng; gia đình C phải nghỉ làm 3 ngày chăm con.

Kết luận: B chưa phải chịu trách nhiệm hình sự vì hành vi (dù có tình tiết nạn nhân dưới 16 tuổi, có đồng phạm) thuộc khoản 1 Điều 134 — tội ít nghiêm trọng, trong khi B mới 14 tuổi. B có thể bị công an cảnh cáo (không phạt tiền) hoặc áp dụng biện pháp thay thế như nhắc nhở; nhà trường áp dụng biện pháp viết bản tự kiểm điểm và tổ chức hỗ trợ tâm lý cho cả hai em. Do sự việc xảy ra trong giờ học, khi trường đang trực tiếp quản lý và B chưa đủ 15 tuổi, trường phải bồi thường chi phí điều trị và thu nhập bị mất của người chăm sóc (Điều 599 Bộ luật Dân sự), trừ khi chứng minh không có lỗi; khi đó cha mẹ B bồi thường. Clip phải được gỡ; người đăng có thể bị xử phạt về hành vi tiết lộ thông tin riêng tư của trẻ em theo Nghị định 98/2026/NĐ-CP.

Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ

• Giáo viên gây bạo lực: ngoài xử phạt theo khoản 1 Điều 23 Nghị định 98/2026/NĐ-CP, giáo viên vi phạm nghĩa vụ tôn trọng, bảo vệ người học (điểm d khoản 2 Điều 9 Luật Nhà giáo), bị kỷ luật theo pháp luật viên chức hoặc lao động.
• Đường dây nóng: trường phải có hộp thư, đường dây nóng và bảo mật người cung cấp thông tin (điểm c khoản 1 Điều 5 Nghị định 80/2017); ngoài ra có Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111.
• Người đứng đầu: để xảy ra bạo lực mà không xử lý, che giấu có thể bị xem xét trách nhiệm theo Chỉ thị 03/CT-TTg và quy định kỷ luật.

Những chỗ hay hiểu sai

• Sai: "Không có thương tích thì không phải bạo lực." — Đúng: lăng mạ, cô lập, xua đuổi gây tổn hại tinh thần cũng là bạo lực học đường.
• Sai: "Dưới 16 tuổi đánh bạn thì không sao." — Đúng: vẫn bị kỷ luật, có thể bị cảnh cáo hành chính, cha mẹ hoặc trường phải bồi thường; gây thương tích nặng thì từ 14 tuổi đã có thể bị truy cứu hình sự.
• Sai: "Trường có quyền đuổi học để răn đe." — Đúng: Thông tư 19/2025 không còn hình thức này với học sinh phổ thông.
• Sai: "Đăng clip để tố cáo thì không vi phạm." — Đúng: phát tán hình ảnh trẻ em bị đánh có thể xâm phạm bí mật đời tư trẻ em; nên gửi bằng chứng cho nhà trường, công an.

Thuật ngữ tiếng Anh tương đương

School violence là cách dịch tương ứng; school bullying hẹp hơn, chỉ hành vi lặp lại, có chênh lệch sức mạnh, nên không dùng thay cho mọi trường hợp. Bạo lực trên mạng là cyberbullying. Biện pháp kỷ luật tích cực trong văn bản quốc tế gọi là positive discipline.

Thuật ngữ liên quan

• Bạo lực gia đình — chế định song song, khác quan hệ giữa các bên.
• Tuổi chịu trách nhiệm hình sự — ngưỡng 14 và 16 tuổi.
• Người chưa thành niên phạm tội — xử lý chuyển hướng, biện pháp giáo dục.
• Bồi thường thiệt hại — trách nhiệm của cha mẹ và nhà trường.
• Xử phạt vi phạm hành chính — mức phạt và quy tắc với người chưa thành niên.
• Quyền của người học — quyền học trong môi trường an toàn.

Căn cứ pháp lý

• Nghị định 80/2017/NĐ-CP, Điều 2, 5, 6; Chỉ thị 03/CT-TTg ngày 30/01/2026 về ngăn chặn, đẩy lùi bạo lực học đường.
• Thông tư 19/2025/TT-BGDĐT quy định về khen thưởng và kỷ luật học sinh (hiệu lực 31/10/2025).
• Nghị định 282/2025/NĐ-CP xử phạt trong lĩnh vực an ninh, trật tự (hiệu lực 15/12/2025), Điều 8; Nghị định 98/2026/NĐ-CP (hiệu lực 16/5/2026), Điều 23, 32.
• Luật Xử lý vi phạm hành chính, Điều 134; Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017, 2025), Điều 12, 134; Luật Tư pháp người chưa thành niên (hiệu lực 01/01/2026).
• Bộ luật Dân sự 2015, Điều 586, 599; Luật Nhà giáo số 73/2025/QH15, Điều 9, 36, 37.

Hỏi đáp nhanh

Con tôi bị đánh ở trường, nên báo ai trước?

Báo ngay giáo viên chủ nhiệm và hiệu trưởng để trường đánh giá tổn thương, đưa đi y tế và lập biên bản; trường có nghĩa vụ thông báo gia đình, và khi vụ việc vượt khả năng thì báo công an, Ủy ban nhân dân cấp xã (khoản 3 Điều 6 Nghị định 80/2017/NĐ-CP). Nếu con bị thương, gia đình có thể trình báo thẳng công an phường, xã và đề nghị giám định tỷ lệ tổn thương. Giữ lại ảnh chụp vết thương, hồ sơ khám, tin nhắn, clip.

Học sinh đánh bạn có bị đuổi học không?

Không. Thông tư 19/2025/TT-BGDĐT (hiệu lực 31/10/2025) chỉ cho áp dụng nhắc nhở, yêu cầu xin lỗi với học sinh tiểu học; nhắc nhở, phê bình, yêu cầu viết bản tự kiểm điểm với học sinh trung học (Điều 13), kèm hoạt động hỗ trợ khắc phục hành vi. Trách nhiệm hành chính, hình sự, dân sự (nếu có) do cơ quan có thẩm quyền xử lý riêng.

Giáo viên phạt học sinh đứng nắng, mắng nhiếc trước lớp có vi phạm không?

Có thể. Nghị định 98/2026/NĐ-CP phạt 10–20 triệu đồng đối với hành vi xúc phạm, lăng mạ, chửi mắng gây tổn hại tinh thần trẻ em hoặc dùng biện pháp trừng phạt để dạy trẻ em gây tổn hại thể chất, tinh thần (khoản 1 Điều 23, hiệu lực 16/5/2026). Giáo viên còn bị xử lý kỷ luật và có thể bị tạm đình chỉ giảng dạy trong thời gian xem xét (Điều 36 Luật Nhà giáo).

Ai trả tiền viện phí khi con bị bạn đánh?

Người gây thiệt hại dưới 15 tuổi thì cha mẹ bồi thường toàn bộ; từ 15 đến dưới 18 tuổi thì tự bồi thường bằng tài sản riêng, thiếu thì cha mẹ bù (khoản 2 Điều 586 Bộ luật Dân sự). Nếu học sinh dưới 15 tuổi gây thiệt hại trong thời gian trường trực tiếp quản lý thì trường phải bồi thường, trừ khi chứng minh mình không có lỗi (Điều 599).