Người học

Người học là người đang học tập tại cơ sở giáo dục trong hệ thống giáo dục quốc dân. Luật chia họ thành sáu nhóm theo cấp học, trình độ: trẻ em mầm non, học sinh, sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh và học viên giáo dục thường xuyên. Tư cách người học là cửa ngõ để hưởng học bổng, miễn giảm học phí, giảm giá vé và các quyền khác.

Định nghĩa theo văn bản pháp luật

Người học là người đang học tập tại cơ sở giáo dục trong hệ thống giáo dục quốc dân bao gồm:
1. Trẻ em của cơ sở giáo dục mầm non;
2. Học sinh của cơ sở giáo dục phổ thông, lớp đào tạo nghề, trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên, trung tâm giáo dục nghề nghiệp, trường dự bị đại học;
3. Sinh viên của trường cao đẳng, trường đại học;
4. Học viên của cơ sở đào tạo thạc sĩ;
5. Nghiên cứu sinh của cơ sở đào tạo tiến sĩ;
6. Học viên theo học chương trình giáo dục thường xuyên.

Điều 80 Luật Giáo dục số 43/2019/QH14 (hiệu lực từ 01/7/2020)

Luật Giáo dục nghề nghiệp số 124/2025/QH15 gọi cụ thể hơn: sinh viên học cao đẳng; học sinh học trung cấp, trung học nghề, sơ cấp; người học các chương trình nghề khác (khoản 1 Điều 25).

Giải nghĩa dễ hiểu

Hai điều kiện

• "Đang học tập": có tên trong danh sách, đang theo một chương trình. Người đã tốt nghiệp, bị buộc thôi học hay tự bỏ học không còn là người học, nên mất luôn các chế độ đi kèm (ví dụ giảm giá vé, tạm hoãn gọi nhập ngũ theo diện đang học).
• Tại cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân: học ở câu lạc bộ, gia sư tại nhà, khóa học trực tuyến của một công ty chưa được cấp phép thì không phải người học theo nghĩa của luật.

Năm nhiệm vụ

Điều 82: học tập, rèn luyện theo chương trình, quy tắc ứng xử; tôn trọng nhà giáo, cán bộ, người lao động của trường, chấp hành nội quy; tham gia lao động, hoạt động xã hội vừa sức; giữ gìn tài sản của trường; góp phần phát huy truyền thống nhà trường. Điều 22 cấm gian lận trong học tập, kiểm tra, thi, tuyển sinh; hút thuốc, uống rượu bia trong cơ sở giáo dục.

Chính sách đi theo tư cách người học

Tín dụng ưu đãi (Điều 84); học bổng, trợ cấp, miễn giảm học phí (Điều 85 sửa đổi, có thêm Quỹ học bổng quốc gia); giảm giá vé dịch vụ công cộng (Điều 86); cử tuyển (Điều 87). Trẻ mầm non, học sinh phổ thông trường công được miễn học phí từ năm học 2025–2026 (Nghị quyết 217/2025/QH15).

Phân biệt người học với người học nghề, tập nghề theo Bộ luật Lao động

Ví dụ tình huống

Tình huống 1: tiền công khi đi thực tập. Em Đặng Văn Toàn, sinh viên cao đẳng ngành hàn, được trường đưa đến thực tập 3 tháng (tháng 3–5/2026) tại một xưởng cơ khí ở TP Hồ Chí Minh. Các mối hàn em làm được xưởng dùng trong sản phẩm bán ra. Theo điểm a khoản 2 Điều 25 Luật Giáo dục nghề nghiệp 2025, em có quyền được trả tiền công theo thỏa thuận ba bên giữa trường, xưởng và em. Nếu hợp đồng thực tập không ghi gì về tiền công, em và trường có căn cứ đề nghị bổ sung trước khi bắt đầu.

Tình huống 2: bỏ học thì mất chế độ. Chị Hồ Thị Ngân là sinh viên năm hai, được vay vốn tín dụng ưu đãi cho học sinh, sinh viên. Tháng 4/2026 chị tự bỏ học để đi làm. Từ lúc thôi học, chị không còn là người học, nên ngân hàng chính sách dừng giải ngân các kỳ tiếp theo và khoản đã vay chuyển sang giai đoạn trả nợ theo hợp đồng tín dụng.

Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ

• Trẻ mầm non có quyền riêng: được chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục theo chương trình do Bộ ban hành, được miễn, giảm giá vé dịch vụ vui chơi công cộng (Điều 81).
• Người học giáo dục nghề nghiệp còn được tham gia ngoại khóa, giới thiệu việc làm, nghiên cứu, khởi nghiệp; học sinh trung học nghề được miễn hoặc hỗ trợ học phí (Điều 26 Luật Giáo dục nghề nghiệp, hiệu lực từ 01/7/2026).
• Người học đại học được tham gia trợ giảng, thực tập tại doanh nghiệp, được hỗ trợ đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ với kết quả nghiên cứu làm tại trường (Điều 32 Luật Giáo dục đại học 2025).
• Cha mẹ hoặc người giám hộ chịu trách nhiệm tạo điều kiện cho con hoàn thành giáo dục bắt buộc và phối hợp với nhà trường (Điều 90, 91).

Những chỗ hay hiểu sai

• Sai: chỉ học sinh, sinh viên mới là người học. Đúng: trẻ mầm non, học viên thạc sĩ, nghiên cứu sinh, học viên giáo dục thường xuyên cũng là người học.
• Sai: học viên vừa làm vừa học không được hưởng chính sách. Đúng: họ vẫn là người học; điều kiện từng chính sách (học bổng, miễn giảm) do văn bản riêng quy định và một số chính sách chỉ dành cho hệ chính quy.
• Sai: học nghề ở doanh nghiệp thì doanh nghiệp được thu học phí như trường. Đúng: nếu học để làm việc cho chính doanh nghiệp đó thì không được thu học phí.

Thuật ngữ tiếng Anh tương đương

"Người học" dịch là learner, đúng tinh thần bao trùm mọi cấp học. Khi cần cụ thể: pupil (học sinh nhỏ, thường dùng trong tiếng Anh Anh), student (học sinh, sinh viên), postgraduate student hoặc master's student (học viên cao học), doctoral candidate hay PhD student (nghiên cứu sinh). Tránh dùng trainee cho người học nói chung; chữ này hợp với người học nghề, tập nghề tại doanh nghiệp.

Thuật ngữ liên quan

• Quyền của người học — mười quyền tại Điều 83 Luật Giáo dục
• Cơ sở giáo dục — nơi phát sinh tư cách người học
• Học phí — nghĩa vụ tài chính chính của người học
• Nhà giáo — người trực tiếp giảng dạy, đánh giá người học
• Bạo lực học đường — rủi ro mà nhà trường phải bảo vệ người học
• Giám hộ — người đại diện cho người học chưa thành niên

Căn cứ pháp lý

• Luật Giáo dục số 43/2019/QH14, các điều 22, 80–88, 90, 91; sửa đổi bởi Luật số 123/2025/QH15 (hiệu lực 01/01/2026).
• Luật Giáo dục nghề nghiệp số 124/2025/QH15, Điều 25, 26, 43; Luật Giáo dục đại học số 125/2025/QH15, Điều 32.
• Nghị quyết 217/2025/QH15 về miễn, hỗ trợ học phí (áp dụng từ năm học 2025–2026).

Hỏi đáp nhanh

Người học nghề tại doanh nghiệp có phải là người học theo Luật Giáo dục không?

Tùy. Nếu theo học chương trình sơ cấp, chương trình nghề khác tại doanh nghiệp đã đăng ký hoạt động giáo dục nghề nghiệp thì là người học (Điều 25 Luật Giáo dục nghề nghiệp 2025). Nếu doanh nghiệp tuyển người vào học nghề, tập nghề để làm việc cho chính mình thì đó là quan hệ theo Bộ luật Lao động, và doanh nghiệp không được thu học phí.

Sinh viên thực tập làm ra sản phẩm có được trả tiền không?

Với người học giáo dục nghề nghiệp, điểm a khoản 2 Điều 25 Luật Giáo dục nghề nghiệp 2025 ghi rõ quyền được trả tiền công khi tham gia lao động, tạo sản phẩm tại doanh nghiệp theo thỏa thuận ba bên giữa trường, doanh nghiệp và người học. Sinh viên đại học thì Luật Giáo dục đại học chỉ nói quyền được tạo điều kiện thực tập; tiền công phụ thuộc thỏa thuận.

Học sinh vi phạm có bị đuổi học không?

Hình thức kỷ luật người học do quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo cho từng cấp học. Với học sinh tiểu học, trung học cơ sở (giáo dục bắt buộc từ 01/7/2026), hướng xử lý chủ yếu là biện pháp giáo dục, phối hợp gia đình. Ở đại học, quy chế công tác sinh viên có hình thức buộc thôi học với vi phạm nặng như thi hộ, gian lận có tổ chức.