Quyền của người học là những gì người đang học tại cơ sở giáo dục được pháp luật bảo đảm: được học để phát triển toàn diện, được tôn trọng và đối xử bình đẳng, được học trong môi trường an toàn, được cấp văn bằng khi đủ điều kiện, được kiến nghị bảo vệ quyền lợi và hưởng chính sách của Nhà nước. Luật Giáo dục gom các quyền này trong mười khoản của Điều 83.
Định nghĩa theo văn bản pháp luật
1. Được giáo dục, học tập để phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng của bản thân.
2. Được tôn trọng; bình đẳng về cơ hội giáo dục và học tập; được phát triển tài năng, năng khiếu, sáng tạo, phát minh; được cung cấp đầy đủ thông tin về việc học tập, rèn luyện của mình.
3. Được học vượt lớp, học rút ngắn thời gian thực hiện chương trình, học ở độ tuổi cao hơn tuổi quy định, học kéo dài thời gian, học lưu ban, được tạo điều kiện để học các chương trình giáo dục theo quy định của pháp luật.
4. Được học tập trong môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh.
5. Được cấp văn bằng, chứng chỉ, xác nhận sau khi tốt nghiệp cấp học, trình độ đào tạo và hoàn thành chương trình giáo dục theo quy định.
…
Điều 83 Luật Giáo dục số 43/2019/QH14 (hiệu lực từ 01/7/2020). Các khoản 6–10 (tóm lược): tham gia đoàn thể; sử dụng cơ sở vật chất, thư viện; kiến nghị trực tiếp hoặc qua đại diện; được ưu tiên tuyển dụng vào cơ quan nhà nước nếu tốt nghiệp loại giỏi, đạo đức tốt; cử đại diện tham gia hội đồng trường.
Giải nghĩa dễ hiểu
Bốn nhóm quyền
- Quyền được học và được học phù hợp (khoản 1, 3): học vượt lớp nếu phát triển sớm, học kéo dài nếu cần, học ở tuổi cao hơn nếu đi học muộn. Các trường hợp cụ thể do Bộ trưởng quy định.
- Quyền nhân thân trong trường (khoản 2, 4): được tôn trọng, không bị phân biệt; được biết kết quả học tập của mình; được an toàn trước bạo lực, xâm hại.
- Quyền về kết quả (khoản 5, 9): được cấp văn bằng, chứng chỉ, xác nhận khi đủ điều kiện; tốt nghiệp giỏi, đạo đức tốt được ưu tiên khi thi tuyển vào cơ quan nhà nước.
- Quyền tham gia (khoản 6, 7, 8, 10): sinh hoạt đoàn thể, dùng thư viện, sân bãi; kiến nghị với nhà trường; cử đại diện vào hội đồng trường ở nơi còn hội đồng trường (trường tư thục).
Quyền bổ sung theo luật chuyên ngành 2025
Người học giáo dục nghề nghiệp được trả tiền công khi lao động, tạo sản phẩm tại doanh nghiệp theo thỏa thuận ba bên; được tham gia định hướng nghề, giới thiệu việc làm, khởi nghiệp (khoản 2 Điều 25 Luật Giáo dục nghề nghiệp 2025). Người học đại học được tham gia trợ giảng, thực tập tại doanh nghiệp, được hỗ trợ đăng ký sở hữu trí tuệ với kết quả nghiên cứu làm tại trường (Điều 32 Luật Giáo dục đại học 2025).
Phân biệt quyền của người học với nhiệm vụ của người học
| Tiêu chí | Quyền (Điều 83) | Nhiệm vụ (Điều 82) |
|---|---|---|
| Bản chất | Điều người học được hưởng, được đòi | Điều người học phải làm |
| Ví dụ | Được tôn trọng, được biết kết quả, được cấp bằng | Học tập theo kế hoạch, tôn trọng nhà giáo, giữ tài sản trường |
| Bị xâm phạm hoặc vi phạm thì | Kiến nghị, khiếu nại, tố cáo | Bị nhắc nhở, kỷ luật theo quy chế |
| Chủ thể bảo đảm | Nhà trường, nhà giáo, Nhà nước | Người học, gia đình phối hợp |
Ví dụ tình huống
Tình huống 1: học vượt lớp. Bé Nguyễn An Khang, lớp 2 một trường tiểu học ở phường Long Biên (Hà Nội), đã đọc thông viết thạo và làm toán lớp 4. Tháng 8/2026, mẹ bé làm đơn xin cho con học vượt lên lớp 3. Theo khoản 3 Điều 83, đây là quyền của người học; nhà trường tổ chức đánh giá theo quy định của Bộ về học vượt lớp, nếu đạt thì hiệu trưởng quyết định cho bé học lớp 3. Trường không được từ chối với lý do "chưa có tiền lệ".
Tình huống 2: bị công khai điểm kém trước lớp. Em Lâm Ngọc Hân, học sinh lớp 8 ở tỉnh An Giang, bị giáo viên chủ nhiệm đọc điểm kém kèm lời chê bai trước cả lớp và đăng ảnh bài kiểm tra lên nhóm Zalo phụ huynh. Hành vi này xâm phạm quyền được tôn trọng (khoản 2 Điều 83) và nghĩa vụ đối xử công bằng, tôn trọng người học của nhà giáo (điểm d khoản 2 Điều 9 Luật Nhà giáo). Gia đình có thể kiến nghị hiệu trưởng xử lý; nhà giáo có thể bị kỷ luật theo pháp luật viên chức.
Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ
- Kênh bảo vệ quyền: kiến nghị với nhà trường (trực tiếp hoặc qua ban đại diện cha mẹ học sinh, đoàn thanh niên, hội sinh viên); khiếu nại quyết định của trường; tố cáo hành vi vi phạm của nhà giáo, cán bộ quản lý.
- Môi trường an toàn: nhà trường phải bảo đảm an toàn cho người dạy và người học (Điều 89); hành vi xúc phạm, xâm phạm thân thể người học bị cấm (khoản 1 Điều 22).
- Chính sách: quyền hưởng học bổng, miễn giảm học phí, tín dụng, giảm giá vé phụ thuộc điều kiện của từng văn bản (Điều 84–87), không mặc nhiên cho mọi người học.
- Trẻ mầm non có quyền riêng tại Điều 81 và được bảo vệ thêm theo Luật Trẻ em.
Những chỗ hay hiểu sai
- Sai: học sinh không có quyền xem điểm, bài kiểm tra của mình. Đúng: người học có quyền được cung cấp đầy đủ thông tin về việc học tập, rèn luyện.
- Sai: học lưu ban là hình phạt. Đúng: khoản 3 Điều 83 coi học lưu ban, học kéo dài là một quyền để người học có thêm thời gian đạt yêu cầu.
- Sai: tốt nghiệp loại giỏi thì được tuyển thẳng vào cơ quan nhà nước. Đúng: chỉ được hưởng chính sách ưu tiên trong tuyển dụng theo quy định; vẫn phải qua quy trình tuyển dụng.
Thuật ngữ tiếng Anh tương đương
rights of learners hoặc learners' rights sát với cách luật dùng chữ "người học"; trong ngữ cảnh đại học có thể viết student rights. "Môi trường giáo dục an toàn" là safe learning environment; "học vượt lớp" là grade skipping hoặc acceleration; "học lưu ban" là grade retention. Tránh dịch "quyền" thành privileges, vốn chỉ đặc ân có thể bị rút.
Thuật ngữ liên quan
- Người học — chủ thể của các quyền này
- Bạo lực học đường — xâm phạm quyền được học trong môi trường an toàn
- Dạy thêm, học thêm — người học không bị ép học thêm
- Văn bằng — quyền được cấp khi đủ điều kiện
- Khiếu nại — kênh bảo vệ quyền trước quyết định của nhà trường
- Tố cáo — kênh phản ánh vi phạm của nhà giáo, cán bộ quản lý
Căn cứ pháp lý
- Luật Giáo dục số 43/2019/QH14, các điều 22, 81–89; sửa đổi bởi Luật số 123/2025/QH15 (hiệu lực 01/01/2026).
- Luật Giáo dục nghề nghiệp số 124/2025/QH15, Điều 25; Luật Giáo dục đại học số 125/2025/QH15, Điều 32.
- Luật Nhà giáo số 73/2025/QH15, Điều 9, 11; Luật Trẻ em số 102/2016/QH13.
Hỏi đáp nhanh
Trường có được giữ bằng tốt nghiệp vì sinh viên chưa nộp tiền ký túc xá không?
Điều kiện cấp văn bằng là hoàn thành chương trình, đạt chuẩn đầu ra theo quy chế; khoản 5 Điều 83 Luật Giáo dục ghi quyền được cấp văn bằng sau khi tốt nghiệp. Khoản nợ dịch vụ như ký túc xá là nghĩa vụ dân sự, trường đòi theo hợp đồng. Nếu quy chế của trường gắn việc trao bằng với nghĩa vụ tài chính, sinh viên có thể khiếu nại lên hiệu trưởng rồi cơ quan quản lý.
Học sinh có quyền xem bài thi, phúc khảo không?
Có quyền được cung cấp đầy đủ thông tin về việc học tập của mình (khoản 2 Điều 83). Thủ tục phúc khảo, thời hạn nộp đơn do quy chế từng kỳ thi quy định, ví dụ quy chế thi tốt nghiệp THPT, quy chế đào tạo của trường; quá hạn thì thường không được giải quyết.
Bị giáo viên ép học thêm thì phản ánh ở đâu?
Ép học thêm dưới mọi hình thức bị cấm (điểm c khoản 2 Điều 11 Luật Nhà giáo; khoản 5 Điều 22 Luật Giáo dục). Phụ huynh, học sinh phản ánh với hiệu trưởng, sau đó là cơ quan quản lý giáo dục (UBND cấp xã với mầm non, tiểu học, THCS; sở giáo dục và đào tạo với THPT), hoặc gửi khiếu nại, tố cáo theo luật.
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.