Nhà giáo là người được tuyển dụng làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân, gồm giáo viên (mầm non, phổ thông, giáo dục thường xuyên, sơ cấp, trung cấp…) và giảng viên (từ cao đẳng trở lên). Từ 01/01/2026, địa vị pháp lý của nhà giáo được quy định trong một đạo luật riêng là Luật Nhà giáo.
Định nghĩa theo văn bản pháp luật
Luật Nhà giáo không có một câu định nghĩa "nhà giáo là…", mà xác định nhà giáo qua đối tượng áp dụng và tách hai chức danh:
1. Nhà giáo được tuyển dụng làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân.
Khoản 1 Điều 2 Luật Nhà giáo số 73/2025/QH15 (thông qua 16/6/2025, hiệu lực từ 01/01/2026)
2. Giảng viên là nhà giáo giảng dạy chương trình đào tạo từ trình độ cao đẳng trở lên; chương trình đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức trong các trường của cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị; …
Khoản 2 Điều 4 Luật Nhà giáo số 73/2025/QH15. Khoản 1 cùng điều xác định giáo viên là nhà giáo dạy chương trình mầm non, phổ thông, giáo dục thường xuyên, dự bị đại học, giáo dục đặc biệt cho người khuyết tật và chương trình sơ cấp, trung cấp trong cơ sở giáo dục nghề nghiệp (tóm lược).
Điều 66 Luật Giáo dục (viết lại bởi Luật số 123/2025/QH15) chia tiếp: nhà giáo cơ hữu (làm toàn thời gian tại duy nhất một cơ sở) theo Luật Nhà giáo; nhà giáo hợp đồng sau nghỉ hưu và nhà giáo thỉnh giảng theo quy định của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Giải nghĩa dễ hiểu
Ba dấu hiệu để là "nhà giáo" theo luật
- Được tuyển dụng: thi tuyển hoặc xét tuyển, bắt buộc có thực hành sư phạm (điểm b khoản 1 Điều 14).
- Làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục: kế toán, thư viện, y tế học đường là nhân sự hỗ trợ giáo dục (Điều 66b Luật Giáo dục), không phải nhà giáo.
- Trong cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân: người dạy ở câu lạc bộ, trung tâm kỹ năng không được cấp phép hoạt động giáo dục thì không thuộc diện này.
Hai tầng quyền, nghĩa vụ
Tầng nền: nhà giáo trường công theo pháp luật viên chức, trường tư theo pháp luật lao động (Điều 8, 9). Tầng riêng của nghề: chủ động phân phối thời lượng, chọn học liệu, đánh giá người học; được bảo vệ danh dự; được nghỉ hè. Khoản 2 Điều 11 cấm nhà giáo phân biệt đối xử, gian lận kết quả đánh giá, ép học thêm dưới mọi hình thức, ép nộp tiền ngoài quy định; khoản 3 cấm người khác đăng tin quy kết trách nhiệm nhà giáo khi chưa có kết luận của cơ quan có thẩm quyền.
Lương, nghỉ hưu
- Lương nhà giáo trường công xếp cao nhất trong hệ thống thang bậc lương hành chính sự nghiệp (điểm a khoản 1 Điều 23).
- Giáo viên mầm non được tự nguyện nghỉ hưu sớm tối đa 05 tuổi; đủ 15 năm đóng bảo hiểm xã hội thì không bị trừ tỷ lệ lương hưu (Điều 26, Điều 40).
- Nhà giáo trường công là tiến sĩ được nghỉ hưu muộn tối đa 05 năm, phó giáo sư 07 năm, giáo sư 10 năm nếu trường cần và bản thân tự nguyện, không giữ chức quản lý (Điều 27).
Phân biệt nhà giáo với nhân sự hỗ trợ giáo dục và nhà giáo thỉnh giảng
| Tiêu chí | Nhà giáo cơ hữu | Nhà giáo thỉnh giảng | Nhân sự hỗ trợ giáo dục |
|---|---|---|---|
| Công việc | Giảng dạy, giáo dục toàn thời gian | Dạy ít nhất một môn, học phần theo lời mời | Chuyên môn, nghiệp vụ không giảng dạy (kế toán, thư viện, thiết bị…) |
| Văn bản điều chỉnh | Luật Nhà giáo | Quy định của Bộ trưởng Bộ GD-ĐT, hợp đồng | Điều 66b Luật Giáo dục, pháp luật viên chức/lao động |
| Chuẩn nghề nghiệp nhà giáo | Bắt buộc đáp ứng | Theo yêu cầu của cơ sở mời | Không áp dụng |
| Nơi làm việc | Duy nhất một cơ sở giáo dục | Có thể nhiều nơi | Một cơ sở |
Ví dụ tình huống
Tình huống 1: nghỉ hưu sớm không mất lương hưu. Cô Trần Thị Hạnh sinh tháng 01/1970, giáo viên mầm non công lập ở phường Hòa Cường (TP Đà Nẵng), có 28 năm đóng bảo hiểm xã hội. Theo lộ trình của Bộ luật Lao động, tuổi nghỉ hưu bình thường của cô là 57 tuổi 4 tháng (tháng 5/2027). Tháng 10/2026 cô 56 tuổi 9 tháng, vẫn nằm trong khoảng "sớm không quá 05 tuổi" nên được nghỉ ngay nếu có nguyện vọng. Vì đã đủ 15 năm đóng, tỷ lệ hưởng không bị trừ cho phần nghỉ sớm: 45% cho 15 năm đầu cộng 2% mỗi năm trong 13 năm tiếp theo, bằng 71%.
Tình huống 2: chưa đủ 3 năm muốn chuyển trường. Thầy Lê Văn Phúc được tuyển dụng giáo viên Toán một trường trung học cơ sở ở xã miền núi tỉnh Lào Cai từ tháng 9/2024. Tháng 6/2026 thầy xin chuyển về phường trung tâm tỉnh. Mới 1 năm 9 tháng công tác nên hồ sơ không được xem xét (điểm b khoản 2 Điều 19); thầy phải chờ tới tháng 9/2027, trừ khi nơi đến cũng là vùng khó khăn.
Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ
- Trình độ chuẩn (Điều 28): giáo viên mầm non từ cao đẳng sư phạm; giáo viên phổ thông có cử nhân sư phạm phù hợp, hoặc cử nhân chuyên ngành phù hợp kèm chứng chỉ nghiệp vụ sư phạm; giảng viên đại học từ thạc sĩ, dạy sau đại học phải có tiến sĩ.
- Không được dự tuyển: người mất hoặc hạn chế năng lực hành vi dân sự; đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự, đang chấp hành án; người đã có tiền án về tội xâm phạm an ninh quốc gia, tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự (khoản 4 Điều 14).
- Điều động: không điều động nhà giáo nữ đang mang thai hoặc nuôi con dưới 36 tháng tuổi, trừ khi chính họ xin (khoản 3 Điều 17).
- Tạm đình chỉ giảng dạy trong thời gian xem xét kỷ luật nếu tiếp tục dạy ảnh hưởng tâm lý người học (Điều 36).
Những chỗ hay hiểu sai
- Sai: nhà giáo là viên chức. Đúng: chỉ nhà giáo trường công là viên chức; nhà giáo trường tư là người lao động ký hợp đồng lao động, nhưng vẫn là nhà giáo và vẫn chịu chuẩn nghề nghiệp chung.
- Sai: giáo viên mầm non nghỉ hưu sớm thì bị trừ lương hưu như mọi người. Đúng: từ 01/01/2026, nếu đủ 15 năm đóng bảo hiểm xã hội thì không bị trừ tỷ lệ cho phần nghỉ sớm, tối đa 05 tuổi.
- Sai: giáo viên chỉ bị cấm dạy thêm học sinh lớp mình. Đúng: luật cấm hành vi ép buộc học thêm dưới mọi hình thức; điều kiện dạy thêm cụ thể nằm ở quy định riêng về dạy thêm, học thêm.
Thuật ngữ tiếng Anh tương đương
teacher dùng cho giáo viên; lecturer cho giảng viên; khi cần một từ bao trùm cả hai như "nhà giáo", văn bản song ngữ thường dùng teachers and lecturers hoặc educator. Tên luật thường được dịch là Law on Teachers. Tránh dịch "nhà giáo" là professor: ở Việt Nam "giáo sư" là chức danh cao nhất của giảng viên đại học (Điều 29 Luật Giáo dục đại học 2025). "Nhà giáo nhân dân", "Nhà giáo ưu tú" thường để nguyên kèm chú thích People's Teacher, Meritorious Teacher.
Thuật ngữ liên quan
- Chuẩn nghề nghiệp nhà giáo — căn cứ tuyển dụng, đánh giá, bồi dưỡng nhà giáo
- Viên chức — địa vị pháp lý nền của nhà giáo trường công
- Cơ sở giáo dục — nơi nhà giáo làm việc
- Người học — đối tượng giảng dạy, giáo dục của nhà giáo
- Dạy thêm, học thêm — giới hạn hoạt động ngoài giờ của giáo viên
- Tuổi nghỉ hưu — mốc gốc để tính nghỉ hưu sớm, nghỉ hưu muộn của nhà giáo
Căn cứ pháp lý
- Luật Nhà giáo số 73/2025/QH15 — hiệu lực từ 01/01/2026.
- Luật Giáo dục số 43/2019/QH14, được sửa đổi bởi Luật số 123/2025/QH15 (Điều 66, 66a, 66b mới) — hiệu lực từ 01/01/2026.
- Luật Viên chức số 129/2025/QH15 — hiệu lực từ 01/7/2026; Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14.
- Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15, Điều 66 (được Luật Nhà giáo bổ sung khoản 3a).
Hỏi đáp nhanh
Giáo viên trường tư có phải là nhà giáo theo Luật Nhà giáo không?
Có. Luật Nhà giáo áp dụng cho nhà giáo trong mọi cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân, cả công lập lẫn ngoài công lập. Khác biệt nằm ở luật nền: nhà giáo trường công theo pháp luật viên chức, nhà giáo trường tư theo Bộ luật Lao động (khoản 1 Điều 8, Điều 9). Chuẩn nghề nghiệp thì áp dụng thống nhất cho cả hai (khoản 2 Điều 13).
Phụ huynh đăng Facebook tố giáo viên có vi phạm luật không?
Phản ánh, khiếu nại, tố cáo đúng kênh là quyền. Nhưng điểm b khoản 3 Điều 11 Luật Nhà giáo cấm đăng tải, phát tán thông tin mang tính quy kết trách nhiệm của nhà giáo khi chưa có kết luận của cơ quan có thẩm quyền. Đăng sai sự thật, xúc phạm có thể bị xử phạt hành chính, buộc gỡ bài, bồi thường danh dự, nặng thì xử lý hình sự (Điều 37).
Giáo viên mới tuyển bao lâu thì được xin chuyển trường?
Theo điểm b khoản 2 Điều 19 Luật Nhà giáo, nhà giáo chưa đủ 03 năm công tác kể từ ngày được tuyển dụng thì không được thuyên chuyển, trừ khi tự nguyện chuyển đến vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo, vùng đặc biệt khó khăn. Việc chuyển còn cần sự đồng ý của cả nơi đi và nơi đến.
Phụ cấp thâm niên nhà giáo còn không?
Còn. Khoản 2 Điều 42 Luật Nhà giáo cho nhà giáo tiếp tục hưởng phụ cấp thâm niên cho tới khi thực hiện cải cách chính sách tiền lương chung.
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.