Chương trình giáo dục là văn bản thể hiện mục tiêu giáo dục và quy định người học phải đạt được những gì, học nội dung nào, học bằng cách nào và được đánh giá ra sao ở mỗi lớp, cấp học hoặc trình độ đào tạo. Sách giáo khoa, giáo trình chỉ là công cụ cụ thể hóa chương trình.
Định nghĩa theo văn bản pháp luật
1. Chương trình giáo dục thể hiện mục tiêu giáo dục; quy định chuẩn kiến thức, kỹ năng, yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực của người học; phạm vi và cấu trúc nội dung giáo dục; phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động giáo dục; cách thức đánh giá kết quả giáo dục đối với các môn học ở mỗi lớp học, mỗi cấp học hoặc các môn học, mô-đun, ngành học đối với từng trình độ đào tạo.
Khoản 1 Điều 8 Luật Giáo dục số 43/2019/QH14 (hiệu lực từ 01/7/2020)
Giải nghĩa dễ hiểu
Năm thành phần bắt buộc
- Mục tiêu của cấp học, trình độ.
- Yêu cầu cần đạt về kiến thức, kỹ năng, phẩm chất, năng lực (ở đại học, nghề nghiệp gọi là chuẩn đầu ra).
- Phạm vi, cấu trúc nội dung: có những môn nào, bao nhiêu tiết, tín chỉ.
- Phương pháp, hình thức tổ chức: trên lớp, trải nghiệm, thực hành.
- Cách đánh giá kết quả từng môn.
Cách tổ chức thực hiện
Mầm non, phổ thông thực hiện theo năm học. Giáo dục nghề nghiệp, đại học thực hiện theo niên chế (theo năm học), theo tín chỉ (đơn vị đo khối lượng kiến thức đã tích lũy), theo mô-đun (đơn vị tích hợp kiến thức, kỹ năng để làm trọn một công việc của nghề) hoặc kết hợp (khoản 4 Điều 8; khoản 4–6 Điều 5).
Ai ban hành
- Mầm non, phổ thông: thống nhất cả nước; Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành sau khi Hội đồng quốc gia thẩm định, hội đồng phải có ít nhất một phần ba là nhà giáo đang dạy cấp học đó (Điều 25, 31).
- Giáo dục nghề nghiệp, đại học: cơ sở đào tạo tự xây dựng theo chuẩn chương trình đào tạo do Bộ ban hành (Điều 17, 18 Luật Giáo dục nghề nghiệp 2025; Điều 22–24 Luật Giáo dục đại học 2025); riêng ngành giáo viên, sức khỏe, pháp luật việc phê duyệt theo quy định của Bộ trưởng.
- Giáo dục thường xuyên: chương trình xóa mù chữ, cập nhật kiến thức, bồi dưỡng nghề và chương trình để lấy văn bằng (Điều 43).
Phân biệt chương trình giáo dục với sách giáo khoa và chương trình đào tạo
| Tiêu chí | Chương trình giáo dục | Sách giáo khoa | Chương trình đào tạo |
|---|---|---|---|
| Bản chất | Văn bản quy định mục tiêu, yêu cầu, nội dung, đánh giá | Tài liệu học tập cụ thể hóa chương trình | Hệ thống hoạt động đào tạo để cấp văn bằng, chứng chỉ |
| Dùng chủ yếu ở | Mọi cấp học (thuật ngữ chung) | Giáo dục phổ thông | Giáo dục nghề nghiệp, đại học |
| Ai ban hành | Bộ trưởng (mầm non, phổ thông) | Bộ trưởng phê duyệt; từ 2026 một bộ thống nhất | Hiệu trưởng cơ sở đào tạo phê duyệt theo chuẩn của Bộ |
| Có được thay đổi ở từng trường | Không, chỉ thực hiện linh hoạt | Không | Có, mỗi trường một chương trình |
Ví dụ tình huống
Tình huống 1: quảng cáo "chương trình riêng". Một trường mầm non tư thục ở phường Thủ Đức (TP Hồ Chí Minh) quảng cáo "không học chương trình của Bộ, chỉ học chương trình Montessori nhập khẩu". Chị Trương Mỹ Linh băn khoăn có nên gửi con. Theo Điều 25, chương trình giáo dục mầm non thống nhất cả nước; trường được dùng phương pháp Montessori để thực hiện, nhưng không được bỏ chương trình quốc gia. Cơ quan quản lý cấp xã có quyền yêu cầu trường chấn chỉnh, và lời quảng cáo này là dấu hiệu chị nên hỏi kỹ kế hoạch giáo dục năm học của trường.
Tình huống 2: chuyển ngành giữa chừng. Em Đỗ Khánh Vy học hai năm ngành Kinh tế tại một trường đại học ở Hà Nội, đã tích lũy 64 tín chỉ, tháng 9/2026 chuyển sang ngành Tài chính - Ngân hàng tại trường khác. Theo khoản 4 Điều 8, kết quả tín chỉ đã có được xem xét công nhận cho học phần tương ứng. Trường mới đối chiếu đề cương và công nhận, chẳng hạn 45 tín chỉ thuộc khối kiến thức chung và cơ sở ngành; em chỉ học tiếp phần còn lại.
Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ
- Chương trình giáo dục phổ thông hiện hành là chương trình ban hành năm 2018, áp dụng cuốn chiếu từ năm học 2020–2021 và đã phủ đủ 12 lớp.
- Yêu cầu chung (khoản 2 Điều 8): khoa học, thực tiễn, kế thừa và liên thông giữa các cấp, tạo điều kiện phân luồng, đáp ứng bình đẳng giới, hội nhập.
- Tài liệu giáo dục địa phương là phần nội dung riêng của từng tỉnh, do Chủ tịch UBND cấp tỉnh phê duyệt; hồ sơ đã trình Bộ trưởng trước 01/7/2026 thì Bộ cho ý kiến, Chủ tịch tỉnh phê duyệt.
- Thực nghiệm nội dung, phương pháp mới trong trường phổ thông phải theo quy định của Bộ trưởng về mục tiêu, đối tượng, quy mô, thời gian (khoản 3 Điều 31).
Những chỗ hay hiểu sai
- Sai: đổi sách giáo khoa là đổi chương trình. Đúng: chương trình là chuẩn; sách chỉ là phương tiện. Việc chuyển sang một bộ sách thống nhất từ 2026 không làm thay đổi chương trình 2018.
- Sai: trường tư thục được tự đặt chương trình phổ thông. Đúng: chương trình mầm non, phổ thông thống nhất cả nước; trường tư chỉ được bổ sung nội dung, hoạt động giáo dục tự chọn.
- Sai: chuyển trường đại học là mất hết tín chỉ. Đúng: luật yêu cầu xem xét giá trị chuyển đổi; trường tiếp nhận không được từ chối xem xét.
Thuật ngữ tiếng Anh tương đương
curriculum là bản dịch chuẩn cho "chương trình giáo dục" (số nhiều curricula); văn bản chính thức dịch "Chương trình giáo dục phổ thông" là General Education Curriculum. "Chương trình đào tạo" ở đại học thường dịch training program hoặc academic program. Phân biệt với syllabus (đề cương một môn học) và textbook (sách giáo khoa). "Tín chỉ" là credit, "mô-đun" là module.
Thuật ngữ liên quan
- Chương trình đào tạo — dạng chương trình của giáo dục nghề nghiệp, đại học
- Chuẩn đầu ra — yêu cầu cần đạt ghi trong chương trình
- Giáo dục phổ thông — cấp học có chương trình thống nhất cả nước
- Liên thông trong giáo dục — dựa trên tính kế thừa giữa các chương trình
- Kiểm định chất lượng giáo dục — đánh giá chương trình đạt chuẩn
Căn cứ pháp lý
- Luật Giáo dục số 43/2019/QH14, các điều 5, 8, 25, 31, 32, 43; sửa đổi bởi Luật số 123/2025/QH15 (hiệu lực 01/01/2026).
- Luật Giáo dục nghề nghiệp số 124/2025/QH15, Điều 17, 18; Luật Giáo dục đại học số 125/2025/QH15, các điều 22–24.
- Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT ban hành Chương trình giáo dục phổ thông.
Hỏi đáp nhanh
Trường mầm non tư có được dạy chương trình riêng thay chương trình của Bộ không?
Không thay được. Chương trình giáo dục mầm non thống nhất trong cả nước, tổ chức thực hiện linh hoạt theo điều kiện từng trường (điểm c khoản 1 Điều 25 Luật Giáo dục). Trường được áp dụng phương pháp như Montessori, STEAM để thực hiện chương trình, nhưng không được bỏ chương trình của Bộ.
Chương trình giáo dục phổ thông có được công khai không?
Có. Điểm đ khoản 1 Điều 31 yêu cầu chương trình phổ thông được lấy ý kiến rộng rãi, thực nghiệm trước khi ban hành và công bố công khai sau khi ban hành. Toàn văn chương trình hiện hành đăng trên cổng thông tin của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Chuyển trường đại học có phải học lại từ đầu không?
Không nhất thiết. Kết quả học tập môn học, tín chỉ, mô-đun đã tích lũy được xem xét công nhận, chuyển đổi khi chuyển ngành, chuyển hình thức học hoặc học lên (khoản 4 Điều 8 Luật Giáo dục). Trường tiếp nhận quyết định cụ thể học phần nào được công nhận theo quy chế đào tạo.
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.