Chương trình du lịch là văn bản thể hiện lịch trình, dịch vụ và giá bán được định trước cho chuyến đi của khách du lịch, từ điểm xuất phát đến điểm kết thúc. Trong đời sống gọi là "tour"; về pháp lý, đó là sản phẩm mà chỉ doanh nghiệp lữ hành được xây dựng, bán và tổ chức thực hiện.
Định nghĩa theo văn bản pháp luật
8. Chương trình du lịch là văn bản thể hiện lịch trình, dịch vụ và giá bán được định trước cho chuyến đi của khách du lịch từ điểm xuất phát đến điểm kết thúc chuyến đi.
Khoản 8 Điều 3 Luật Du lịch số 09/2017/QH14 (hiệu lực từ 01/01/2018)
Giải nghĩa dễ hiểu
Bốn yếu tố cấu thành
- Là văn bản: giấy hoặc điện tử, đủ để đối chiếu khi có tranh chấp, đủ để hướng dẫn viên xuất trình khi bị kiểm tra.
- Lịch trình: ngày giờ, tuyến đi, điểm tham quan, nơi nghỉ, giờ khởi hành và kết thúc.
- Dịch vụ: phương tiện vận chuyển, hạng cơ sở lưu trú, số bữa ăn, vé tham quan, hướng dẫn viên, bảo hiểm.
- Giá bán định trước: giá xác định tại thời điểm bán, kèm khoản bao gồm, không bao gồm. Đây là chỗ phân biệt tour với việc đặt hộ từng dịch vụ rồi tính phí.
Chương trình du lịch trong vòng đời một tour
- Khi bán: là nội dung chính của hợp đồng lữ hành — hợp đồng phải mô tả rõ số lượng, chất lượng, giá dịch vụ, thời gian, cách thức cung cấp dịch vụ trong chương trình (điểm a khoản 3 Điều 39).
- Khi thực hiện: hướng dẫn viên phải dẫn khách đúng chương trình; khách yêu cầu đổi thì báo người phụ trách kinh doanh lữ hành quyết định (điểm d khoản 2 Điều 65).
- Khi kiểm tra: không có chương trình hoặc chương trình thiếu nội dung đều bị xử phạt.
Phân biệt chương trình du lịch với sản phẩm du lịch và hợp đồng lữ hành
| Tiêu chí | Chương trình du lịch | Sản phẩm du lịch | Hợp đồng lữ hành |
|---|---|---|---|
| Định nghĩa | Văn bản lịch trình, dịch vụ, giá định trước | Tập hợp dịch vụ khai thác giá trị tài nguyên du lịch | Thỏa thuận thực hiện chương trình du lịch |
| Căn cứ | Khoản 8 Điều 3 | Khoản 5 Điều 3 | Điều 39 |
| Ai tạo ra | Doanh nghiệp lữ hành | Mọi chủ thể kinh doanh du lịch, địa phương | Doanh nghiệp lữ hành và khách (hoặc doanh nghiệp khác) |
| Quan hệ | Là một dạng sản phẩm du lịch đóng gói | Rộng hơn: một show diễn, một làng nghề cũng là sản phẩm | Chứa chương trình du lịch làm nội dung |
| Hình thức | Văn bản | Không yêu cầu | Bắt buộc văn bản |
Ví dụ tình huống
Công ty Lữ hành Ánh Dương (Hà Nội) bán tour Hà Giang 4 ngày 3 đêm khởi hành 10/10/2026, giá 3.690.000 đồng/người. Chương trình gửi khách ghi: xe giường nằm, khách sạn 2 sao tại Đồng Văn, 9 bữa chính, vé Dinh thự họ Vương, hướng dẫn viên suốt tuyến. Tới Đồng Văn, công ty báo "phụ thu 350.000 đồng/người vì giá phòng mùa hoa tam giác mạch tăng".
- Giá đã định trước trong chương trình và hợp đồng; khoản phụ thu không được thỏa thuận từ trước là thay đổi giá không có sự đồng ý của khách. Khách có quyền từ chối trả.
- Nếu công ty ép đóng mới cho nhận phòng, đây là thu lợi bất hợp pháp từ khách, bị phạt và buộc nộp lại số tiền đã thu (khoản 4, 9 Điều 6; điểm b khoản 8 Điều 7 Nghị định 45/2019/NĐ-CP).
- Bài học soạn chương trình: muốn có quyền điều chỉnh giá theo mùa thì phải ghi rõ điều kiện và mức điều chỉnh trong hợp đồng trước khi khách ký.
Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ
- Mức phạt doanh nghiệp (mức với tổ chức, Điều 7 Nghị định 45/2019/NĐ-CP): chương trình thiếu nội dung theo quy định 1–3 triệu đồng; không có chương trình 20–30 triệu đồng; thay đổi chương trình khi khách chưa đồng ý 30–40 triệu đồng.
- Bất khả kháng: thiên tai, dịch bệnh, đóng cửa khẩu… hướng dẫn viên được thay đổi chương trình, điều chỉnh dịch vụ (điểm d khoản 1 Điều 65 Luật Du lịch); chi phí phát sinh chia theo điều khoản loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng.
- Tour ghép, tour trọn gói, tour tự do: đều là chương trình du lịch nếu có lịch trình, dịch vụ, giá định trước; gói "vé máy bay + khách sạn" có lịch trình ngày đi, ngày về, giá trọn gói thường được xem là một phần chương trình du lịch, chỉ doanh nghiệp lữ hành mới được bán.
- Chương trình có hoạt động mạo hiểm: lặn biển, dù lượn, leo vách đá… doanh nghiệp phải dùng đơn vị có tên trong danh mục đủ biện pháp an toàn do Sở công bố (khoản 4 Điều 10 Nghị định 168/2017/NĐ-CP); không làm bị phạt 40–50 triệu đồng (điểm b khoản 9 Điều 7 Nghị định 45/2019/NĐ-CP).
Những chỗ hay hiểu sai
- Sai: chương trình chỉ là tờ rơi quảng cáo, không ràng buộc. Đúng: khi đưa vào hợp đồng, chương trình là cam kết về dịch vụ và giá.
- Sai: "lịch trình có thể thay đổi tùy tình hình thực tế" cho phép doanh nghiệp đổi tùy ý. Đúng: điều khoản chung chung không thay được sự đồng ý của khách, trừ khẩn cấp, bất khả kháng.
- Sai: cá nhân có thể tự thiết kế và bán tour nếu có kinh nghiệm. Đúng: bán chương trình du lịch là kinh doanh dịch vụ lữ hành, phải là doanh nghiệp có giấy phép.
- Sai: chương trình bằng tiếng nước ngoài là đủ khi dẫn khách nước ngoài. Đúng: hướng dẫn viên phải mang cả bản tiếng Việt.
Thuật ngữ tiếng Anh tương đương
Tour programme hoặc tour itinerary. Trong luật Liên minh châu Âu, sản phẩm gần nhất là package travel (kết hợp ít nhất hai loại dịch vụ du lịch cho cùng một chuyến đi); khái niệm này hẹp hơn chương trình du lịch của Việt Nam, vốn chỉ cần lịch trình, dịch vụ và giá định trước. Itinerary đứng riêng chỉ là lịch trình, thiếu yếu tố giá.
Thuật ngữ liên quan
- Hợp đồng lữ hành — văn bản chứa chương trình du lịch.
- Kinh doanh dịch vụ lữ hành — hoạt động xây dựng, bán, thực hiện chương trình.
- Sản phẩm du lịch — khái niệm rộng hơn chương trình.
- Hướng dẫn viên du lịch — người thực hiện chương trình cùng khách.
- Hủy tour du lịch — tình huống chấm dứt chương trình trước khi thực hiện.
Căn cứ pháp lý
- Luật Du lịch số 09/2017/QH14: khoản 5, 8, 9 Điều 3; Điều 37, 39, 65 — hiệu lực từ 01/01/2018.
- Nghị định 168/2017/NĐ-CP: Điều 8–10.
- Nghị định 45/2019/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 129/2021/NĐ-CP và Nghị định 348/2025/NĐ-CP: Điều 6, 7, 9.
Hỏi đáp nhanh
Tờ quảng cáo ghi "giá từ 5,99 triệu" có phải là chương trình du lịch không?
Chưa đủ. Chương trình du lịch phải thể hiện lịch trình, dịch vụ và giá bán được định trước (khoản 8 Điều 3 Luật Du lịch). Tờ quảng cáo chỉ là lời chào; khi ký hợp đồng, doanh nghiệp phải đưa chương trình cụ thể với giá xác định, ghi rõ khoản nào đã gồm, khoản nào phụ thu. Khách nên yêu cầu chương trình chi tiết làm phụ lục hợp đồng.
Doanh nghiệp có được thay đổi chương trình sau khi khách đã đóng tiền không?
Chỉ khi khách hoặc đại diện của khách đồng ý, hoặc trong trường hợp khẩn cấp, bất khả kháng. Tự ý thay đổi chương trình, tiêu chuẩn, dịch vụ đã ký bị phạt 30–40 triệu đồng và buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp (điểm b khoản 8 Điều 7 Nghị định 45/2019/NĐ-CP); khách vẫn có quyền đòi bồi thường theo hợp đồng.
Hướng dẫn viên có phải mang theo chương trình du lịch khi dẫn đoàn không?
Có. Hướng dẫn viên quốc tế và nội địa phải mang giấy phân công của doanh nghiệp và chương trình du lịch bằng tiếng Việt; dẫn khách quốc tế thì mang thêm bản tiếng nước ngoài (điểm h khoản 2 Điều 65 Luật Du lịch). Không xuất trình được khi kiểm tra bị phạt 500.000–1.000.000 đồng (điểm b khoản 2 Điều 9 Nghị định 45/2019/NĐ-CP).
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.