Hợp đồng lữ hành

Hợp đồng lữ hành là sự thỏa thuận về việc thực hiện chương trình du lịch giữa doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ lữ hành với doanh nghiệp, khách du lịch hoặc đại diện của khách du lịch. Luật bắt buộc hợp đồng phải bằng văn bản và có năm nhóm nội dung tối thiểu, trong đó có điều khoản bất khả kháng, hủy đổi và bảo hiểm.

Định nghĩa theo văn bản pháp luật

1. Hợp đồng lữ hành là sự thỏa thuận việc thực hiện chương trình du lịch giữa doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ lữ hành với doanh nghiệp, khách du lịch hoặc đại diện của khách du lịch. 2. Hợp đồng lữ hành phải được lập thành văn bản. 3. Hợp đồng lữ hành phải có các nội dung sau đây: a) Mô tả rõ ràng số lượng, chất lượng, giá dịch vụ, thời gian, cách thức cung cấp dịch vụ trong chương trình du lịch; b) Giá trị hợp đồng và phương thức thanh toán; c) Điều khoản loại trừ trách nhiệm trong trường hợp bất khả kháng; d) Điều kiện và trách nhiệm tài chính liên quan đến việc thay đổi, bổ sung, hủy bỏ hợp đồng; đ) Điều khoản về bảo hiểm cho khách du lịch.

Điều 39 Luật Du lịch số 09/2017/QH14 (hiệu lực từ 01/01/2018)

Giải nghĩa dễ hiểu

Ai là các bên

Một bên luôn là doanh nghiệp có giấy phép lữ hành. Bên kia có thể là khách, người đại diện của khách (trưởng nhóm, phụ huynh ký cho con), hoặc một doanh nghiệp — công ty mua tour cho nhân viên, hay doanh nghiệp lữ hành khác mua lại chương trình. Qua đại lý thì hợp đồng vẫn ký giữa khách và doanh nghiệp giao đại lý.

Năm nội dung, đọc như một luật sư

• Dịch vụ: phải mô tả "rõ ràng" — "khách sạn tiêu chuẩn" là mơ hồ; "khách sạn 3 sao, phòng 2 người" mới đủ để đối chiếu.
• Giá, thanh toán: tổng giá, các đợt đặt cọc và thanh toán, khoản không bao gồm.
• Bất khả kháng: liệt kê sự kiện và cách chia chi phí phát sinh. Bộ luật Dân sự định nghĩa bất khả kháng là sự kiện khách quan, không thể lường trước, không thể khắc phục dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết (khoản 1 Điều 156).
• Thay đổi, hủy bỏ: mức phí hủy theo thời gian báo trước, trách nhiệm khi doanh nghiệp hủy hoặc đổi.
• Bảo hiểm: loại bảo hiểm, số tiền bảo hiểm, đơn vị bảo hiểm; doanh nghiệp phải mua cho khách trong thời gian tour, trừ khi khách đã có bảo hiểm cho toàn bộ chương trình (điểm đ khoản 1 Điều 37).

Luật nào áp dụng khi tranh chấp

Hợp đồng lữ hành là một dạng hợp đồng dịch vụ. Với khách cá nhân, áp dụng Luật Du lịch, Bộ luật Dân sự và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Giữa hai doanh nghiệp, quan hệ có mục đích sinh lợi nên áp dụng thêm Luật Thương mại — đáng chú ý là mức phạt vi phạm tối đa 8% giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm (Điều 301 Luật Thương mại), trong khi hợp đồng với khách cá nhân thì mức phạt do các bên thỏa thuận (Điều 418 Bộ luật Dân sự).

Phân biệt hợp đồng lữ hành với hợp đồng đại lý lữ hành

Ví dụ tình huống

Công ty TNHH Cơ khí Tân Phát ký hợp đồng tour Côn Đảo 3 ngày cho 40 nhân viên với Công ty Lữ hành Hồng Hạc, khởi hành 20/10/2026, giá 220 triệu đồng, đã đặt cọc 30% (66 triệu đồng). Hợp đồng có điều khoản: khách hủy từ 15 ngày trở lên trước ngày khởi hành mất 20% giá trị, từ 7 đến dưới 15 ngày mất 50%; bất khả kháng gồm bão, áp thấp nhiệt đới làm ngừng chuyến bay, tàu.

• Ngày 17/10/2026, cảng hàng không thông báo ngừng khai thác vì bão; Hồng Hạc báo hủy tour. Đây là bất khả kháng đã ghi trong hợp đồng, không bên nào bị phạt; Hồng Hạc hoàn cọc sau khi trừ chi phí thực tế không thu hồi được nếu hợp đồng cho phép trừ và có chứng từ.
• Nếu trời yên mà ngày 02/10/2026 (18 ngày trước khởi hành) Tân Phát tự hủy, Tân Phát mất 20% × 220 triệu = 44 triệu đồng theo thỏa thuận, được trừ vào 66 triệu tiền cọc và nhận lại 22 triệu đồng. Vì là hợp đồng giữa hai doanh nghiệp, nên ghi rõ đây là phí hủy dịch vụ tương ứng chi phí đã bỏ ra (vé máy bay, đặt phòng), không gọi là "phạt", để tránh tranh cãi về trần phạt 8% của Luật Thương mại.

Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ

• Chế tài hành chính (mức với tổ chức, Điều 7 Nghị định 45/2019/NĐ-CP): hợp đồng thiếu một trong các nội dung bắt buộc 1–3 triệu đồng; không có hợp đồng 20–30 triệu đồng; không công khai số giấy phép trong hợp đồng 5–10 triệu đồng.
• Hợp đồng theo mẫu: doanh nghiệp soạn sẵn thì điều khoản không rõ ràng được giải thích theo hướng có lợi cho khách (Điều 405 Bộ luật Dân sự).
• Thay đổi khi đang đi tour: đổi chương trình, tiêu chuẩn mà khách chưa đồng ý thì doanh nghiệp bị phạt 30–40 triệu đồng và vẫn phải bồi thường; trừ trường hợp khẩn cấp, bất khả kháng.
• Thời hiệu: khởi kiện tranh chấp hợp đồng trong 03 năm kể từ ngày biết hoặc phải biết quyền lợi bị xâm phạm (Điều 429 Bộ luật Dân sự); giữa thương nhân áp dụng 02 năm theo Điều 319 Luật Thương mại.

Những chỗ hay hiểu sai

• Sai: phiếu thu tiền tour là hợp đồng. Đúng: phiếu thu chỉ chứng minh thanh toán; hợp đồng phải có đủ năm nội dung.
• Sai: mua qua đại lý thì đại lý chịu trách nhiệm. Đúng: doanh nghiệp giao đại lý chịu trách nhiệm về chương trình.
• Sai: mưa to là bất khả kháng. Đúng: chỉ khi sự kiện không lường trước và không thể khắc phục; mưa mùa đã biết trước thường không đủ.
• Sai: hợp đồng không nói về bảo hiểm thì khỏi mua. Đúng: mua bảo hiểm là nghĩa vụ luật định; thiếu điều khoản là hợp đồng thiếu nội dung.

Thuật ngữ tiếng Anh tương đương

Tour contract hoặc package travel contract. Điều khoản bất khả kháng: force majeure clause; điều khoản hủy: cancellation clause, phí hủy: cancellation fee. Trong luật Anh – Mỹ, khoản bồi thường ấn định trước là liquidated damages, khác với penalty (có thể bị tòa vô hiệu) — sự phân biệt này gần với cách luật Việt Nam tách phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại.

Thuật ngữ liên quan

• Chương trình du lịch — nội dung chính của hợp đồng.
• Hủy tour du lịch — thực hiện theo điều khoản hủy bỏ trong hợp đồng.
• Miễn trách nhiệm do bất khả kháng — điều khoản bắt buộc có.
• Bảo hiểm du lịch — điều khoản bắt buộc có.
• Phạt vi phạm — chế tài thường kèm điều khoản hủy, đổi.
• Hợp đồng điện tử — hình thức văn bản được chấp nhận.

Căn cứ pháp lý

• Luật Du lịch số 09/2017/QH14: Điều 37, 39, 40, 41, 42 — hiệu lực từ 01/01/2018.
• Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13: Điều 156, 405, 418, 429, 513–521.
• Luật Thương mại số 36/2005/QH11: Điều 301, 319.
• Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng số 19/2023/QH15 — hiệu lực từ 01/7/2024.
• Nghị định 45/2019/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 129/2021/NĐ-CP và Nghị định 348/2025/NĐ-CP: Điều 7, 8.

Hỏi đáp nhanh

Đặt tour qua tin nhắn, chuyển khoản rồi có được coi là đã có hợp đồng lữ hành không?

Hợp đồng lữ hành phải lập thành văn bản (khoản 2 Điều 39 Luật Du lịch). Hợp đồng điện tử — xác nhận qua email, ký trên website, ứng dụng — có giá trị như văn bản theo pháp luật giao dịch điện tử. Chuỗi tin nhắn vẫn là chứng cứ về thỏa thuận, nhưng doanh nghiệp không lập hợp đồng văn bản đầy đủ nội dung là vi phạm và bị phạt 20–30 triệu đồng.

Công ty du lịch ghi trong hợp đồng "không hoàn tiền trong mọi trường hợp" có hợp pháp không?

Điều khoản loại trừ hoàn toàn trách nhiệm của doanh nghiệp, kể cả khi chính doanh nghiệp vi phạm, là điều khoản bất lợi cho người tiêu dùng và có thể bị tuyên vô hiệu theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023. Điều khoản hợp lý là mức phí hủy tăng dần theo thời gian báo trước, và luật bắt buộc hợp đồng phải có điều kiện, trách nhiệm tài chính khi thay đổi, hủy bỏ (điểm d khoản 3 Điều 39).

Mua tour qua đại lý thì ký hợp đồng với ai?

Với doanh nghiệp lữ hành giao đại lý, không phải với đại lý; hợp đồng phải ghi tên, địa chỉ đại lý (khoản 3 Điều 40 Luật Du lịch). Doanh nghiệp giao đại lý chịu trách nhiệm với khách về chương trình đã giao cho đại lý bán (khoản 2 Điều 42), nên khi có tranh chấp, khách khiếu nại hoặc khởi kiện doanh nghiệp đó.