Cơ sở giáo dục là tổ chức thực hiện hoạt động giáo dục trong hệ thống giáo dục quốc dân, gồm nhà trường và các cơ sở giáo dục khác. Từ nhóm trẻ độc lập ở một con hẻm tới một đại học quốc gia đều là cơ sở giáo dục, nếu được thành lập và cấp phép hoạt động theo quy định.
Định nghĩa theo văn bản pháp luật
12. Cơ sở giáo dục là tổ chức thực hiện hoạt động giáo dục trong hệ thống giáo dục quốc dân gồm nhà trường và cơ sở giáo dục khác.
Khoản 12 Điều 5 Luật Giáo dục số 43/2019/QH14 (hiệu lực từ 01/7/2020; được sửa đổi bởi Luật số 123/2025/QH15)
Luật Nhà giáo bổ sung một khái niệm phái sinh: cơ sở giáo dục ngoài công lập là cơ sở giáo dục dân lập, tư thục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân (khoản 4 Điều 4 Luật số 73/2025/QH15).
Giải nghĩa dễ hiểu
Nhà trường: ba loại hình
- Công lập: Nhà nước đầu tư, bảo đảm điều kiện hoạt động và đại diện chủ sở hữu.
- Dân lập: cộng đồng dân cư ở cơ sở đầu tư; chỉ áp dụng cho giáo dục mầm non.
- Tư thục: nhà đầu tư bỏ vốn; có thể đăng ký hoạt động không vì lợi nhuận (không rút vốn, không hưởng lợi tức). Chỉ được chuyển từ tư thục sang tư thục không vì lợi nhuận, không có chiều ngược lại (Điều 47).
Nhà trường theo cấp học
Mầm non: nhà trẻ (3 tháng–3 tuổi), trường mẫu giáo (3–6 tuổi), trường mầm non (Điều 26). Phổ thông: trường tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông, trường phổ thông nhiều cấp học (Điều 33). Nghề nghiệp: trường cao đẳng, trung cấp và loại mới là trường trung học nghề (Điều 7 Luật Giáo dục nghề nghiệp 2025). Đại học: trường đại học, học viện, đại học, đại học quốc gia, đại học vùng (Điều 11 Luật Giáo dục đại học 2025). Ngoài ra có trường chuyên biệt: phổ thông dân tộc nội trú, trường chuyên, năng khiếu, trường cho người khuyết tật, trường giáo dưỡng.
Cơ sở giáo dục khác
Điều 65: nhóm trẻ, lớp mẫu giáo, lớp mầm non độc lập; lớp xóa mù chữ, lớp ngoại ngữ, tin học; trung tâm giáo dục thường xuyên, trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên, trung tâm học tập cộng đồng; viện hàn lâm, viện nghiên cứu được đào tạo tiến sĩ.
Phân biệt cơ sở giáo dục với cơ sở tham gia hoạt động giáo dục nghề nghiệp
| Tiêu chí | Cơ sở giáo dục | Cơ sở tham gia hoạt động giáo dục nghề nghiệp |
|---|---|---|
| Chức năng chính | Giáo dục, đào tạo | Sản xuất, kinh doanh hoặc chức năng khác, giáo dục nghề nghiệp là phụ |
| Ví dụ | Trường cao đẳng, trường trung học nghề, trung tâm giáo dục thường xuyên | Doanh nghiệp, hợp tác xã, trung tâm, cơ sở giáo dục đại học có đào tạo cao đẳng |
| Phạm vi đào tạo | Theo cấp học, trình độ được cấp phép | Doanh nghiệp, hợp tác xã, trung tâm: chỉ sơ cấp và chương trình nghề khác |
| Căn cứ | Luật Giáo dục, luật chuyên ngành | Khoản 3 Điều 7 Luật Giáo dục nghề nghiệp 2025 |
Ví dụ tình huống
Tình huống 1: ai ký quyết định cho phép thành lập? Công ty Giáo dục An Bình muốn mở một trường tiểu học tư thục và một trường trung học phổ thông tư thục tại tỉnh Bắc Ninh (sau sáp nhập). Nếu nộp hồ sơ sau 01/7/2026, theo Điều 52 sửa đổi: trường tiểu học do Chủ tịch UBND cấp xã nơi đặt trường quyết định cho phép thành lập; trường trung học phổ thông do Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định. Hồ sơ đã nộp hợp lệ trước 01/7/2026 thì cơ quan đã nhận tiếp tục giải quyết theo quy định cũ (điểm c khoản 3 Điều 2 Luật số 123/2025/QH15).
Tình huống 2: hai nhà đầu tư đứng tên trực tiếp. Ông Phạm Tuấn và bà Lý Mai cùng góp vốn, trực tiếp đứng tên thành lập một trường mầm non tư thục từ năm 2022. Từ 01/01/2026, khi có từ hai nhà đầu tư trở lên thì phải thành lập tổ chức kinh tế (công ty) để làm chủ trường. Hai người có tối đa 12 tháng, tức tới 01/01/2027, để lập công ty và chuyển quyền chủ sở hữu trường về công ty (điểm e khoản 3 Điều 2 Luật số 123/2025/QH15).
Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ
- Thẩm quyền thành lập từ 01/7/2026 (Điều 52 sửa đổi): cấp xã với mầm non, tiểu học, trung học cơ sở và trường nhiều cấp có cấp cao nhất là trung học cơ sở; cấp tỉnh với trung học phổ thông, trung cấp, trung học nghề và trường do cơ quan đại diện nước ngoài đề nghị; Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo với trường dự bị đại học, cao đẳng, đại học; Bộ Quốc phòng, Bộ Công an với trường của mình. Thẩm quyền cấp phép hoạt động giáo dục do Chính phủ quy định riêng.
- Thành lập chưa đủ, phải được cấp phép hoạt động: quyết định thành lập chỉ khai sinh pháp nhân; muốn tuyển sinh phải có quyết định cấp phép hoạt động giáo dục. Người có thẩm quyền cấp phép cũng là người đình chỉ tuyển sinh, đình chỉ hoạt động.
- Hội đồng trường: từ 01/01/2026, hội đồng trường của trường mầm non, phổ thông công lập, cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập và cơ sở giáo dục đại học công lập kết thúc hoạt động; trường tư thục vẫn có hội đồng trường đại diện nhà đầu tư.
- Chuyển nhượng vốn ở trường tư thục làm theo pháp luật đầu tư, doanh nghiệp, không được làm gián đoạn việc học; xong phải thông báo cơ quan quản lý giáo dục (Điều 102 sửa đổi).
Những chỗ hay hiểu sai
- Sai: có giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp ngành giáo dục là mở trường được. Đúng: đầu tư giáo dục là ngành kinh doanh có điều kiện; phải có quyết định thành lập hoặc cho phép thành lập và quyết định cấp phép hoạt động giáo dục.
- Sai: trường dân lập là trường tư. Đúng: dân lập do cộng đồng dân cư đầu tư và chỉ còn ở bậc mầm non; các "trường dân lập" phổ thông, đại học cũ đã chuyển sang tư thục.
- Sai: vẫn nộp hồ sơ mở trường mầm non ở phòng giáo dục huyện. Đúng: từ 01/7/2025 không còn cấp huyện; từ 01/7/2026 luật giao thẳng Chủ tịch UBND cấp xã.
Thuật ngữ tiếng Anh tương đương
educational institution là cách dịch chuẩn cho "cơ sở giáo dục"; "nhà trường" là school, còn ở bậc đại học dùng higher education institution. "Cơ sở giáo dục ngoài công lập" là non-public educational institution; tránh dịch "tư thục" là private for-profit vì trường tư thục có thể hoạt động không vì lợi nhuận (private non-profit).
Thuật ngữ liên quan
- Trường công lập — loại hình do Nhà nước đầu tư và làm đại diện chủ sở hữu
- Trường tư thục — loại hình do nhà đầu tư bỏ vốn
- Hệ thống giáo dục quốc dân — khung mà mọi cơ sở giáo dục nằm trong
- Kiểm định chất lượng giáo dục — đánh giá, công nhận cơ sở giáo dục đạt chuẩn
- Ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện — địa vị của đầu tư giáo dục
- Nhà đầu tư — chủ thể thành lập trường tư thục
Căn cứ pháp lý
- Luật Giáo dục số 43/2019/QH14, các điều 5, 26, 33, 47, 52, 54, 65, 102; sửa đổi bởi Luật số 123/2025/QH15 (hiệu lực 01/01/2026; riêng Điều 52 mới từ 01/7/2026).
- Luật Giáo dục nghề nghiệp số 124/2025/QH15, Điều 7; Luật Giáo dục đại học số 125/2025/QH15, Điều 11, 46.
- Nghị định 125/2024/NĐ-CP về điều kiện đầu tư và hoạt động trong lĩnh vực giáo dục.
Hỏi đáp nhanh
Trung tâm ngoại ngữ có phải là cơ sở giáo dục không?
Có, nếu được cấp phép. Điều 65 Luật Giáo dục xếp lớp ngoại ngữ, lớp tin học và các trung tâm thực hiện nhiệm vụ giáo dục thường xuyên vào nhóm cơ sở giáo dục khác. Điều kiện thành lập và hoạt động hiện quy định tại Nghị định 125/2024/NĐ-CP; mở lớp khi chưa được phép là vi phạm hành chính.
Muốn mở nhóm trẻ tại nhà thì xin phép ở đâu?
Nhóm trẻ, lớp mẫu giáo độc lập là cơ sở giáo dục mầm non. Sau cải cách chính quyền hai cấp, hồ sơ nộp tại UBND cấp xã nơi đặt nhóm, lớp; điều kiện về diện tích, người chăm sóc, an toàn theo Nghị định 125/2024/NĐ-CP và văn bản phân cấp mới. Nên hỏi trước phòng văn hóa - xã hội của xã, phường.
Trường quốc tế có phải một loại cơ sở giáo dục riêng không?
Không. Luật chỉ có ba loại hình nhà trường: công lập, dân lập (chỉ ở mầm non) và tư thục. Trường hay gọi là quốc tế thường là trường tư thục có vốn đầu tư nước ngoài hoặc dạy chương trình nước ngoài theo quy định về hợp tác, đầu tư của nước ngoài trong giáo dục.
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.