Biện pháp khẩn cấp tạm thời trong trọng tài

Biện pháp khẩn cấp tạm thời trong trọng tài là biện pháp được áp dụng trong khi tranh chấp đang giải quyết bằng trọng tài, nhằm giữ nguyên hiện trạng, bảo toàn tài sản, chứng cứ để phán quyết sau này còn thi hành được. Có hai nơi cấp: Hội đồng trọng tài hoặc Tòa án — nhưng một bên chỉ được chọn một đường cho các biện pháp cùng loại.

Định nghĩa theo văn bản pháp luật

Luật không định nghĩa mà liệt kê sáu biện pháp Hội đồng trọng tài được áp dụng:

"a) Cấm thay đổi hiện trạng tài sản đang tranh chấp; b) Cấm hoặc buộc bất kỳ bên tranh chấp nào thực hiện một hoặc một số hành vi nhất định nhằm ngăn ngừa các hành vi ảnh hưởng bất lợi đến quá trình tố tụng trọng tài; c) Kê biên tài sản đang tranh chấp; d) Yêu cầu bảo tồn, cất trữ, bán hoặc định đoạt bất kỳ tài sản nào của một hoặc các bên tranh chấp; đ) Yêu cầu tạm thời về việc trả tiền giữa các bên; e) Cấm chuyển dịch quyền về tài sản đối với tài sản đang tranh chấp."

Khoản 2 Điều 49 Luật Trọng tài thương mại số 54/2010/QH12 (hiệu lực từ 01/01/2011)

Giải nghĩa dễ hiểu

Quyền yêu cầu và nguyên tắc "một cửa"

Các bên được yêu cầu Hội đồng trọng tài hoặc Tòa án, trừ khi đã thỏa thuận loại trừ; xin Tòa không bị coi là từ bỏ trọng tài (Điều 48). Nhưng đã xin bên này thì bên kia từ chối (khoản 3 Điều 49, khoản 5 Điều 53).

Hội đồng trọng tài áp dụng (Điều 49–51)

• Đơn ghi lý do, biện pháp cụ thể, kèm chứng cứ về sự cần thiết.
• Hội đồng có thể buộc bảo đảm tài chính: tiền, kim khí quý, đá quý hoặc giấy tờ có giá tương ứng thiệt hại có thể gây ra, gửi tài khoản phong tỏa tại ngân hàng do hội đồng chỉ định.
• Trong 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận đơn, ngay sau khi bên yêu cầu nộp bảo đảm, hội đồng ra quyết định hoặc trả lời từ chối bằng văn bản.
• Chỉ áp dụng đối với các bên tranh chấp, không với người thứ ba.
• Thay đổi, bổ sung, hủy bỏ bất kỳ lúc nào theo yêu cầu; hủy khi bên yêu cầu đề nghị, bên bị áp dụng đã nộp tài sản bảo đảm, hoặc nghĩa vụ đã chấm dứt.

Tòa án áp dụng (Điều 53)

Sau khi đã nộp đơn khởi kiện ra trọng tài. Tòa có thẩm quyền: Tòa án nhân dân khu vực nơi biện pháp cần áp dụng (điểm đ khoản 2, khoản 3 Điều 7). Chánh án phân công Thẩm phán trong 03 ngày làm việc; Thẩm phán quyết định trong 03 ngày làm việc và ra quyết định ngay sau khi người yêu cầu thực hiện biện pháp bảo đảm. Trình tự còn lại theo Bộ luật Tố tụng dân sự. Lệ phí 800.000 đồng.

Thi hành

Quyết định của Hội đồng trọng tài do cơ quan thi hành án dân sự nơi biện pháp cần áp dụng thi hành (khoản 2 Điều 8). Luật Thi hành án dân sự 2025 không dành 10 ngày tự nguyện cho quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời (khoản 1 Điều 36).

Phân biệt biện pháp do Hội đồng trọng tài và do Tòa án áp dụng

Ví dụ tình huống

Công ty TNHH Thủy sản Cà Mau Xanh bán tôm đông lạnh cho Công ty Cổ phần Thương mại Hậu Giang Phát, còn nợ 12 tỷ đồng. Ngày 03/8/2026 Cà Mau Xanh nộp đơn khởi kiện tại một trung tâm trọng tài ở Thành phố Hồ Chí Minh. Hai ngày sau, Cà Mau Xanh biết Hậu Giang Phát đang rao bán kho lạnh duy nhất ở Cần Thơ — tài sản đủ để trả nợ.

Hội đồng trọng tài phải hơn một tháng mới lập xong. Cà Mau Xanh nộp đơn tới Tòa án nhân dân khu vực nơi có kho lạnh, yêu cầu cấm chuyển dịch quyền về tài sản, đồng thời cam kết không yêu cầu Hội đồng trọng tài hay Tòa khác (khoản 5 Điều 12 Nghị quyết 01/2014/NQ-HĐTP), nộp lệ phí 800.000 đồng và khoản bảo đảm do Tòa ấn định. Chậm nhất trong khoảng 6 ngày làm việc Tòa phải có quyết định. Từ đây, mọi biện pháp khẩn cấp khác trong vụ này đều phải xin Tòa; Hội đồng trọng tài sau khi thành lập sẽ từ chối nếu Cà Mau Xanh lại nộp cho hội đồng.

Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ

• Thỏa thuận loại trừ: các bên được thỏa thuận không cho áp dụng biện pháp khẩn cấp (khoản 1 Điều 48) — nên đọc kỹ điều khoản trọng tài.
• Hội đồng áp dụng vượt yêu cầu gây thiệt hại: người bị thiệt có quyền khởi kiện ra Tòa đòi bồi thường (khoản 5 Điều 49).
• Tài sản ở nước ngoài: quyết định của hội đồng ở Việt Nam thường khó thi hành ở nước khác; phải xin Tòa nước sở tại.
• Dự thảo sửa luật (2025–2026) đề xuất trọng tài viên khẩn cấp để xử yêu cầu trước khi hội đồng thành lập; đến 10/2026 chưa được thông qua.

Những chỗ hay hiểu sai

• Sai: có thỏa thuận trọng tài thì không được nhờ Tòa phong tỏa. — Đúng: được, và không bị coi là bác bỏ thỏa thuận trọng tài (khoản 2 Điều 48).
• Sai: xin cả hai nơi cho chắc. — Đúng: nơi thứ hai sẽ từ chối; còn có thể bị Tòa hủy biện pháp đã ra nếu phát hiện sau (điểm b khoản 5 Điều 12 Nghị quyết 01/2014).
• Sai: xin trước khi nộp đơn khởi kiện trọng tài. — Đúng: Luật Trọng tài thương mại cho xin Tòa "sau khi nộp đơn khởi kiện".
• Sai: bảo đảm tài chính là phí, mất luôn. — Đúng: được nhận lại khi biện pháp bị hủy, trừ khi phải bồi thường do yêu cầu sai.

Thuật ngữ tiếng Anh tương đương

Interim measures (Điều 17 Luật mẫu UNCITRAL); cũng gặp provisional measures hoặc conservatory measures. Bảo đảm tài chính: security. Trọng tài viên khẩn cấp trong dự thảo: emergency arbitrator. Tránh dịch đồng nhất với injunction — đó là một loại lệnh của hệ thống thông luật, chỉ tương ứng với một số biện pháp cấm hoặc buộc hành vi.

Thuật ngữ liên quan

• Biện pháp khẩn cấp tạm thời — chế định chung trong tố tụng dân sự.
• Hội đồng trọng tài — một trong hai nơi được áp dụng.
• Kê biên tài sản — một biện pháp trong danh mục.
• Tố tụng trọng tài — bối cảnh áp dụng.
• Thi hành phán quyết trọng tài — mục tiêu bảo toàn của biện pháp.

Căn cứ pháp lý

• Luật Trọng tài thương mại số 54/2010/QH12, Điều 7, 8, 48–53 — còn hiệu lực.
• Nghị quyết 01/2014/NQ-HĐTP, Điều 12 — còn hiệu lực.
• Bộ luật Tố tụng dân sự số 92/2015/QH13 (hợp nhất 2026), Chương VIII về biện pháp khẩn cấp tạm thời.
• Luật Thi hành án dân sự số 106/2025/QH15, Điều 2, 36 (từ 01/7/2026); Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14.

Hỏi đáp nhanh

Chưa có Hội đồng trọng tài thì xin biện pháp khẩn cấp ở đâu?

Ở Tòa án. Ngay sau khi đã nộp đơn khởi kiện tại trọng tài, một bên được yêu cầu Tòa án nơi biện pháp cần áp dụng áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, không phụ thuộc hội đồng đã thành lập hay chưa (khoản 1 Điều 12 Nghị quyết 01/2014/NQ-HĐTP). Luật hiện hành chưa có chế định trọng tài viên khẩn cấp.

Đã xin Tòa phong tỏa tài khoản, sau đó muốn xin Hội đồng trọng tài kê biên kho hàng được không?

Không. Đã yêu cầu Tòa áp dụng một trong các biện pháp tại khoản 2 Điều 49 thì Hội đồng trọng tài phải từ chối yêu cầu sau (khoản 3 Điều 49); muốn thêm biện pháp thì tiếp tục yêu cầu Tòa. Ngược lại, đã yêu cầu hội đồng thì Tòa từ chối, trừ biện pháp ngoài thẩm quyền hội đồng (khoản 5 Điều 53).

Xin phong tỏa sai, bên kia thiệt hại thì sao?

Bên yêu cầu phải bồi thường cho bên kia hoặc người thứ ba (Điều 52), và khoản bảo đảm đã nộp vào tài khoản phong tỏa có thể bị giữ lại để bồi thường (điểm b khoản 4 Điều 51).