Hội đồng trọng tài

Hội đồng trọng tài là tập thể gồm một hoặc nhiều trọng tài viên được lập ra để giải quyết một vụ tranh chấp cụ thể. Hội đồng không phải cơ quan thường trực: mỗi vụ một hội đồng, do các bên chọn hoặc do trung tâm trọng tài, Tòa án chỉ định thay, và hết nhiệm vụ khi ra phán quyết hoặc quyết định đình chỉ.

Định nghĩa theo văn bản pháp luật

Luật không có điều khoản định nghĩa riêng, nhưng quy định thành phần:

"1. Thành phần Hội đồng trọng tài có thể bao gồm một hoặc nhiều Trọng tài viên theo sự thỏa thuận của các bên. 2. Trường hợp các bên không có thỏa thuận về số lượng Trọng tài viên thì Hội đồng trọng tài bao gồm ba Trọng tài viên."

Điều 39 Luật Trọng tài thương mại số 54/2010/QH12 (hiệu lực từ 01/01/2011)

Cách thành lập tại Điều 40 (trọng tài quy chế) và Điều 41 (trọng tài vụ việc); thay đổi trọng tài viên tại Điều 42.

Giải nghĩa dễ hiểu

Lập hội đồng tại trung tâm trọng tài (Điều 40)

Áp dụng khi các bên không thỏa thuận khác và quy tắc của trung tâm không quy định khác:

1. Nguyên đơn nêu trọng tài viên mình chọn ngay trong đơn khởi kiện.
2. Bị đơn có 30 ngày kể từ khi nhận đơn khởi kiện để chọn trọng tài viên hoặc đề nghị Chủ tịch trung tâm chỉ định. Im lặng thì trong 07 ngày tiếp theo, Chủ tịch trung tâm chỉ định thay. Nhiều bị đơn phải thống nhất chọn một người.
3. Trong 15 ngày, hai trọng tài viên bầu người thứ ba làm Chủ tịch Hội đồng; không bầu được thì Chủ tịch trung tâm chỉ định trong 07 ngày.
4. Thỏa thuận trọng tài viên duy nhất mà 30 ngày không chọn được: theo yêu cầu, Chủ tịch trung tâm chỉ định trong 15 ngày.

Lập hội đồng vụ việc (Điều 41)

Trình tự giống trên nhưng người "gỡ bế tắc" là Tòa án: Tòa án nhân dân khu vực nơi bị đơn cư trú hoặc có trụ sở (bị đơn ở nước ngoài thì nơi nguyên đơn) — điểm a khoản 2, khoản 3 Điều 7. Trong 07 ngày kể từ nhận yêu cầu, Chánh án phân công một Thẩm phán chỉ định, Thẩm phán xét đơn không cần mở phiên họp (Điều 8 Nghị quyết 01/2014/NQ-HĐTP). Lệ phí yêu cầu Tòa chỉ định trọng tài viên là 300.000 đồng (Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14).

Hội đồng được làm gì

• Xét hiệu lực thỏa thuận trọng tài và thẩm quyền của chính mình trước khi xét nội dung (Điều 43).
• Gặp các bên, tìm hiểu sự việc từ người thứ ba; yêu cầu cung cấp chứng cứ, trưng cầu giám định, tham vấn chuyên gia; triệu tập người làm chứng, nhờ Tòa hỗ trợ khi cần (Điều 45–47).
• Áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời (Điều 49), hòa giải và công nhận hòa giải thành (Điều 58), đình chỉ (Điều 59).
• Ra phán quyết theo đa số; không đạt đa số thì theo ý kiến Chủ tịch Hội đồng (Điều 60).

Phân biệt Hội đồng trọng tài với Hội đồng xét xử của Tòa án

Ví dụ tình huống

Công ty Cổ phần Xây dựng Hoàng Quân kiện Công ty TNHH Bất động sản Đồng Nai Xanh và nhà thầu phụ Công ty TNHH Kết cấu Thép Long Thành, đòi 18 tỷ đồng tiền thi công, theo điều khoản trọng tài tại VIAC không nêu số lượng trọng tài viên. Đơn kiện nộp ngày 02/3/2026, nêu một kỹ sư kết cấu làm trọng tài viên. Hai bị đơn nhận đơn cùng ngày 09/3/2026.

Hội đồng phải có ba người. Hai bị đơn có đến ngày 08/4/2026 để thống nhất chọn một trọng tài viên; mỗi công ty muốn một người khác nhau nên đến hạn vẫn không thống nhất. Chủ tịch VIAC chỉ định thay cho các bị đơn trong 07 ngày, tức chậm nhất 15/4/2026. Hai trọng tài viên sau đó có 15 ngày để bầu Chủ tịch Hội đồng; bế tắc thì Chủ tịch trung tâm chỉ định. Bị đơn vì bất đồng nội bộ đã mất quyền tự chọn người, nhưng không vì thế mà phán quyết bị hủy — chỉ định thay đúng thời hạn là đúng luật.

Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ

• Thay trọng tài viên khi là người thân thích, đại diện của một bên, có lợi ích liên quan, có căn cứ không vô tư, hoặc từng là hòa giải viên, luật sư của một bên trong chính vụ đó, trừ khi các bên đồng ý bằng văn bản (khoản 1 Điều 42). Quyết định của Chủ tịch trung tâm hoặc Tòa về việc thay là cuối cùng.
• Hội đồng mới sau khi thay người có thể xem xét lại những vấn đề đã đưa ra ở các phiên trước, sau khi hỏi ý kiến các bên (khoản 7 Điều 42).
• Trọng tài viên khẩn cấp (xử biện pháp khẩn cấp trước khi có hội đồng) chưa có trong luật hiện hành; các dự thảo sửa đổi 2025–2026 mới đề xuất.
• Sai thành phần so với thỏa thuận (thỏa thuận ba người, thực tế một người) là căn cứ hủy phán quyết nếu đã phản đối mà không được khắc phục (điểm b khoản 2 Điều 68).

Những chỗ hay hiểu sai

• Sai: trọng tài viên do mình chọn là "người của mình". — Đúng: mọi trọng tài viên phải độc lập, vô tư (khoản 2 Điều 4); vận động trọng tài viên là rủi ro bị thay và bị hủy phán quyết.
• Sai: hội đồng phải luôn có ba người. — Đúng: ba là mặc định khi không thỏa thuận; các bên được chọn một người.
• Sai: trọng tài vụ việc bế tắc thì phải chuyển ra Tòa xử. — Đúng: Tòa chỉ chỉ định trọng tài viên giúp các bên, tranh chấp vẫn ở trọng tài.
• Sai: chủ tịch hội đồng do nguyên đơn chọn. — Đúng: do hai trọng tài viên bầu, hoặc được chỉ định khi không bầu được.

Thuật ngữ tiếng Anh tương đương

Arbitral tribunal (cũng gặp arbitration panel). Chủ tịch hội đồng là presiding arbitrator hoặc chair of the tribunal; trọng tài viên do một bên chọn là party-appointed arbitrator hay co-arbitrator; trọng tài viên duy nhất là sole arbitrator. Không dịch Hội đồng trọng tài là arbitration council — dễ nhầm với một cơ quan thường trực.

Thuật ngữ liên quan

• Trọng tài viên — thành viên của hội đồng.
• Trung tâm trọng tài — chỉ định thay trong trọng tài quy chế.
• Trọng tài vụ việc — Tòa chỉ định thay khi bế tắc.
• Thẩm quyền của trọng tài — hội đồng tự xét trước nội dung.
• Phán quyết trọng tài — sản phẩm cuối cùng của hội đồng.
• Hội đồng trọng tài lao động — thiết chế khác tên gần giống.

Căn cứ pháp lý

• Luật Trọng tài thương mại số 54/2010/QH12, Điều 4, 7, 39–47, 49, 58–60, 68 — còn hiệu lực; khoản 3 Điều 7 sửa bởi Luật số 81/2025/QH15.
• Nghị quyết 01/2014/NQ-HĐTP, Điều 8, 9 — còn hiệu lực (thẩm quyền theo cấp Tòa đọc theo khoản 3 Điều 7 đã sửa).
• Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14, Danh mục lệ phí Tòa án mục II.2.

Hỏi đáp nhanh

Bên kia cố tình không chọn trọng tài viên để kéo dài thì sao?

Không kéo được lâu. Hết 30 ngày mà bị đơn không chọn, tại trung tâm thì Chủ tịch trung tâm chỉ định thay trong 07 ngày (khoản 1 Điều 40); với trọng tài vụ việc thì nguyên đơn yêu cầu Tòa án nhân dân khu vực chỉ định, Chánh án phải phân công Thẩm phán trong 07 ngày (Điều 41).

Nên chọn một hay ba trọng tài viên?

Một trọng tài viên rẻ hơn (tại VIAC bằng 70% phí của hội đồng ba người) và nhanh hơn; ba trọng tài viên phù hợp vụ giá trị lớn, cần chuyên môn đa ngành, và mỗi bên muốn có người mình chọn. Không thỏa thuận số lượng thì luật mặc định ba (khoản 2 Điều 39).

Hội đồng trọng tài có được tự ý mời chuyên gia, giám định không?

Được. Hội đồng tự mình hoặc theo yêu cầu của bên có quyền trưng cầu giám định, định giá, tham vấn chuyên gia; chi phí do bên yêu cầu tạm ứng hoặc do hội đồng phân bổ (khoản 3, 4 Điều 46).