Trọng tài vụ việc là hình thức trọng tài mà các bên tự lập Hội đồng trọng tài cho riêng vụ tranh chấp của mình và tự thỏa thuận trình tự, thủ tục, không thông qua trung tâm trọng tài. Linh hoạt và tiết kiệm hơn, nhưng mọi việc hành chính do các bên tự lo, Tòa án thay trung tâm làm người gỡ bế tắc, và phán quyết phải được đăng ký tại Tòa mới đưa đi thi hành được.
Định nghĩa theo văn bản pháp luật
"Trọng tài vụ việc là hình thức giải quyết tranh chấp theo quy định của Luật này và trình tự, thủ tục do các bên thỏa thuận."
Khoản 7 Điều 3 Luật Trọng tài thương mại số 54/2010/QH12 (hiệu lực từ 01/01/2011)
Giải nghĩa dễ hiểu
Các bên tự vận hành từ đầu đến cuối
- Khởi kiện: nguyên đơn gửi đơn khởi kiện thẳng cho bị đơn (khoản 1 Điều 30). Tố tụng bắt đầu khi bị đơn nhận được đơn (khoản 2 Điều 31) — giữ bằng chứng giao nhận là bắt buộc.
- Bản tự bảo vệ, đơn kiện lại: bị đơn gửi cho nguyên đơn và trọng tài viên trong 30 ngày, kèm tên trọng tài viên mình chọn (khoản 3 Điều 35); đơn kiện lại gửi cho Hội đồng trọng tài và nguyên đơn (khoản 2 Điều 36).
- Lập hội đồng: theo Điều 41; bế tắc thì yêu cầu Tòa án nhân dân khu vực nơi bị đơn cư trú, có trụ sở chỉ định (bị đơn ở nước ngoài thì nơi nguyên đơn).
- Phí: Hội đồng trọng tài tự ấn định (khoản 2 Điều 34).
- Lưu hồ sơ: các bên hoặc trọng tài viên lưu 05 năm (Điều 64).
Đăng ký phán quyết (Điều 62)
- Thời hạn: 01 năm kể từ ngày ban hành phán quyết.
- Nơi đăng ký: Tòa án nơi Hội đồng ra phán quyết. Từ 01/7/2025 là Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội, thành phố Đà Nẵng hoặc Thành phố Hồ Chí Minh theo địa bàn tại Điều 2 Nghị quyết 81/2025/UBTVQH15.
- Hồ sơ: đơn; bản chính hoặc bản sao chứng thực phán quyết; biên bản phiên họp (nếu có); thỏa thuận trọng tài chứng thực.
- Trong 05 ngày làm việc Chánh án phân công Thẩm phán; trong 10 ngày Thẩm phán kiểm tra và đăng ký, không mở phiên họp. Từ chối khi phán quyết không có thật; người yêu cầu khiếu nại với Chánh án trong 03 ngày làm việc, quyết định giải quyết khiếu nại là cuối cùng.
- Nếu phán quyết đang bị yêu cầu hủy, Tòa chưa thụ lý đơn đăng ký để chờ kết quả (khoản 1 Điều 13 Nghị quyết 01/2014/NQ-HĐTP).
Phân biệt trọng tài vụ việc với hòa giải thương mại vụ việc
| Tiêu chí | Trọng tài vụ việc | Hòa giải thương mại vụ việc |
|---|---|---|
| Người giải quyết | Trọng tài viên đủ tiêu chuẩn Điều 20 | Hòa giải viên vụ việc có tên trong danh sách Sở Tư pháp công bố |
| Quyền quyết định | Hội đồng ra phán quyết ràng buộc | Hòa giải viên chỉ đề xuất; các bên tự quyết |
| Hiệu lực kết quả | Chung thẩm, thi hành sau khi đăng ký | Văn bản hòa giải thành; muốn cưỡng chế phải xin Tòa công nhận trong 06 tháng |
| Vai trò Tòa án | Chỉ định, thay trọng tài viên; đăng ký, hủy phán quyết | Công nhận kết quả hòa giải thành ngoài Tòa án |
| Căn cứ | Luật Trọng tài thương mại 2010 | Nghị định 22/2017/NĐ-CP; Điều 416–419 Bộ luật Tố tụng dân sự |
Ví dụ tình huống
Công ty TNHH Gỗ Mỹ Nghệ Hội An (Đà Nẵng) và Công ty Cổ phần Nội thất Sông Hàn thỏa thuận ngày 20/02/2026, sau khi tranh chấp 2,1 tỷ đồng tiền hàng, đưa vụ việc cho một trọng tài viên duy nhất "theo thủ tục do các bên thống nhất", không qua trung tâm nào. Nguyên đơn gửi đơn khởi kiện, Sông Hàn ký nhận ngày 02/3/2026. Hai bên không thống nhất được người trong 30 ngày.
Từ 02/4/2026, Hội An yêu cầu Tòa án nhân dân khu vực nơi Sông Hàn có trụ sở chỉ định trọng tài viên duy nhất, nộp lệ phí 300.000 đồng; Chánh án phân công Thẩm phán trong 07 ngày, Thẩm phán xét đơn không mở phiên họp. Phán quyết ban hành ngày 12/8/2026 tại Đà Nẵng. Sông Hàn không yêu cầu hủy và không trả. Hội An nộp đơn đăng ký tại Tòa án nhân dân thành phố Đà Nẵng (lệ phí 500.000 đồng) — hạn chót 12/8/2027, nhưng càng sớm càng tốt — rồi mang quyết định đăng ký và phán quyết tới cơ quan thi hành án dân sự thành phố Đà Nẵng.
Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ
- Hợp lý khi hai bên còn hợp tác được, tranh chấp chuyên môn hẹp (kỹ thuật, giám định chất lượng), muốn chọn đích danh một chuyên gia.
- Rủi ro khi một bên bất hợp tác: mọi bước gửi tài liệu, lập hội đồng đều có thể bị kéo dài, phải nhờ Tòa nhiều lần.
- Chọn sẵn quy tắc: các bên có thể thỏa thuận áp dụng một bộ quy tắc trọng tài vụ việc phổ biến (như Quy tắc Trọng tài UNCITRAL) để không phải tự soạn thủ tục.
- Trọng tài viên được chỉ định đích danh mà chết hoặc từ chối, các bên không thống nhất người thay: thỏa thuận trọng tài không thể thực hiện được, tranh chấp về Tòa (khoản 4 Điều 43; khoản 2, 3 Điều 4 Nghị quyết 01/2014).
Những chỗ hay hiểu sai
- Sai: trọng tài vụ việc không có giá trị bằng trọng tài tại trung tâm. — Đúng: phán quyết cũng chung thẩm; chỉ thêm bước đăng ký.
- Sai: đăng ký là Tòa "phê duyệt" phán quyết. — Đúng: Tòa chỉ kiểm tra tính xác thực; đăng ký hay không không ảnh hưởng nội dung và giá trị phán quyết (khoản 1 Điều 62).
- Sai: đăng ký ở Tòa án khu vực. — Đúng: từ 01/7/2025 chỉ ba Tòa thành phố giải quyết đăng ký và hủy phán quyết.
- Sai: gửi đơn cho bị đơn là tố tụng đã bắt đầu. — Đúng: tố tụng vụ việc bắt đầu khi bị đơn nhận đơn (khoản 2 Điều 31), nên phải giữ bằng chứng giao nhận.
Thuật ngữ tiếng Anh tương đương
Ad hoc arbitration. Bộ quy tắc hay dùng là UNCITRAL Arbitration Rules; người hoặc tổ chức được giao chỉ định trọng tài viên khi bế tắc gọi là appointing authority — trong luật Việt Nam vai trò mặc định này thuộc Tòa án. Đăng ký phán quyết không có tương đương phổ biến; có thể dịch registration of an ad hoc arbitral award kèm chú thích.
Thuật ngữ liên quan
- Trọng tài quy chế — hình thức qua trung tâm.
- Hội đồng trọng tài — các bên tự lập.
- Phán quyết trọng tài — cần đăng ký trước khi thi hành.
- Thi hành phán quyết trọng tài — bước sau đăng ký.
- Hòa giải thương mại — phương thức có trung gian nhưng không phán xử.
Căn cứ pháp lý
- Luật Trọng tài thương mại số 54/2010/QH12, khoản 7 Điều 3; Điều 7, 30, 31, 34–36, 41–43, 62, 64, 66 — còn hiệu lực.
- Nghị quyết 81/2025/UBTVQH15, Điều 2.
- Nghị quyết 01/2014/NQ-HĐTP, Điều 4, 8, 13.
- Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14, Danh mục lệ phí mục II.2 (chỉ định trọng tài viên 300.000 đồng; đăng ký phán quyết vụ việc 500.000 đồng).
Hỏi đáp nhanh
Trọng tài vụ việc có rẻ hơn trọng tài quy chế không?
Thường rẻ hơn vì không trả phí hành chính cho trung tâm; phí do chính Hội đồng trọng tài ấn định (khoản 2 Điều 34). Nhưng các bên phải tự lo thư ký, phòng họp, gửi tài liệu, lưu hồ sơ, và có thêm bước đăng ký phán quyết tại Tòa (lệ phí 500.000 đồng).
Quên đăng ký phán quyết vụ việc quá 01 năm thì sao?
Tòa không có thẩm quyền xét đơn đăng ký nộp sau 01 năm kể từ ngày ban hành phán quyết (khoản 1 Điều 13 Nghị quyết 01/2014/NQ-HĐTP), mà chưa đăng ký thì không yêu cầu cơ quan thi hành án được (khoản 2 Điều 66). Việc đăng ký không làm thay đổi giá trị pháp lý của phán quyết, nhưng thiếu nó thì mất công cụ cưỡng chế.
Tòa đăng ký phán quyết có xét lại nội dung không?
Không. Thẩm phán chỉ kiểm tra tính xác thực của phán quyết và tài liệu kèm theo; chỉ từ chối khi xác định phán quyết không có thật (khoản 3 Điều 62). Bên không đồng ý với nội dung phải dùng đường yêu cầu hủy trong 30 ngày.
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.