Bản án có hiệu lực pháp luật là bản án mà các bên phải chấp hành và mọi cơ quan, tổ chức phải tôn trọng, vì không còn kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm hoặc đã được xét xử phúc thẩm. Từ thời điểm này, bản án có thể đưa ra thi hành và chỉ bị xem xét lại bằng thủ tục đặc biệt.
Định nghĩa theo văn bản pháp luật
Bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật gồm: bản án, quyết định hoặc phần bản án, quyết định sơ thẩm không bị kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm; bản án, quyết định phúc thẩm; quyết định giám đốc thẩm, tái thẩm; quyết định của Tòa án nhân dân tối cao được thi hành theo quy định của pháp luật; bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài, phán quyết của Trọng tài nước ngoài đã được Tòa án Việt Nam công nhận và cho thi hành tại Việt Nam; quyết định tuyên bố phá sản;
Điểm a khoản 1 Điều 2 Luật Thi hành án dân sự số 106/2025/QH15 (hiệu lực từ 01/7/2026)
Bản án, quyết định của Tòa án nhân dân có hiệu lực pháp luật phải được cơ quan, tổ chức, cá nhân tôn trọng; cơ quan, tổ chức, cá nhân hữu quan phải nghiêm chỉnh chấp hành.
Điều 106 Hiến pháp năm 2013
Giải nghĩa dễ hiểu
Thời điểm có hiệu lực của từng loại
- Bản án sơ thẩm không bị kháng cáo, kháng nghị: có hiệu lực kể từ ngày hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị (khoản 2 Điều 282 BLTTDS; Điều 343 BLTTHS). Mốc cần nhìn là thời hạn dài nhất: Viện kiểm sát cấp trên trực tiếp có 01 tháng (dân sự) hoặc 30 ngày (hình sự).
- Bị kháng cáo một phần: phần không bị kháng cáo, kháng nghị có hiệu lực riêng; phần bị kháng cáo chờ phúc thẩm.
- Bản án phúc thẩm: có hiệu lực từ ngày tuyên án (khoản 6 Điều 313 BLTTDS; khoản 2 Điều 355 BLTTHS).
- Rút toàn bộ kháng cáo làm phúc thẩm bị đình chỉ: bản án sơ thẩm có hiệu lực từ ngày ra quyết định đình chỉ xét xử phúc thẩm (khoản 2 Điều 289 BLTTDS).
- Quyết định công nhận sự thỏa thuận, công nhận thuận tình ly hôn: có hiệu lực ngay khi ban hành (Điều 213 BLTTDS).
Có hiệu lực kéo theo những gì
- Bắt buộc thi hành; quyền yêu cầu thi hành án bắt đầu tính thời hiệu 05 năm.
- Không thể khởi kiện lại cùng sự việc giữa cùng các bên: Tòa trả lại đơn hoặc đình chỉ (điểm c khoản 1 Điều 192, điểm g khoản 1 Điều 217 BLTTDS), trừ nhóm vụ việc luật cho khởi kiện lại.
- Là căn cứ để cơ quan khác ghi nhận, đăng ký: ghi chú ly hôn vào sổ hộ tịch, đăng ký biến động đất đai, xóa đăng ký thế chấp…
Phân biệt bản án có hiệu lực pháp luật với bản án được thi hành ngay
| Tiêu chí | Bản án có hiệu lực pháp luật | Bản án được thi hành ngay |
|---|---|---|
| Còn bị kháng cáo, kháng nghị phúc thẩm | Không | Có thể vẫn đang bị kháng cáo, kháng nghị |
| Phạm vi | Mọi bản án sau khi hết hạn hoặc đã phúc thẩm | Chỉ nhóm luật liệt kê: cấp dưỡng, tiền lương, trợ cấp thôi việc, bồi thường tính mạng, sức khỏe, biện pháp khẩn cấp tạm thời… (khoản 2 Điều 482 BLTTDS); hình sự: trả tự do cho bị cáo trong trường hợp Điều 363 BLTTHS |
| Có thể bị thay đổi bởi | Giám đốc thẩm, tái thẩm | Bản án phúc thẩm sau đó |
| Rủi ro cho người được thi hành | Thấp | Phải hoàn trả nếu cấp phúc thẩm sửa, hủy |
Ví dụ tình huống
Tình huống 1. Thứ Năm ngày 12/3/2026, một Tòa án nhân dân khu vực ở Ninh Bình xử cho anh Đạt ly hôn chị Hằng; cả hai có mặt, không ai kháng cáo. Hạn kháng cáo của đương sự hết ngày 27/3/2026. Nhưng Viện kiểm sát cấp trên trực tiếp có 01 tháng: ngày tương ứng là 12/4/2026, rơi vào Chủ nhật, nên hạn kéo đến hết thứ Hai 13/4/2026. Bản án chỉ có hiệu lực sau mốc này; nếu Kiểm sát viên không tham gia phiên tòa, hạn còn tính từ ngày Viện kiểm sát cùng cấp nhận bản án. Anh Đạt định đăng ký kết hôn với người mới ngày 01/4/2026 là quá sớm: lúc đó về pháp lý anh vẫn chưa ly hôn xong.
Tình huống 2. Bản án phúc thẩm của Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Ngãi tuyên ngày 02/10/2026 buộc công ty Y trả bà Liên 900 triệu đồng. Bản án có hiệu lực ngay ngày tuyên. Bà Liên có 05 năm (đến tháng 10/2031) để yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự tỉnh Quảng Ngãi thi hành; việc công ty Y gửi đơn đề nghị giám đốc thẩm không làm dừng thi hành án trừ khi người có thẩm quyền kháng nghị ra quyết định hoãn hoặc tạm đình chỉ.
Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ
- Xin xác nhận hiệu lực: Tòa án cấp bản án, trích lục bản án; khi cần dùng làm căn cứ đăng ký, nên đề nghị Tòa xác nhận bản án đã có hiệu lực pháp luật, tránh bị trả hồ sơ.
- Khởi kiện lại được dù đã có bản án: các vụ bác yêu cầu ly hôn, thay đổi nuôi con, mức cấp dưỡng, mức bồi thường, đòi tài sản cho thuê, cho mượn, cho ở nhờ mà lần trước Tòa chưa chấp nhận vì chưa đủ điều kiện (điểm c khoản 1 Điều 192 BLTTDS).
- Bản án hình sự: Chánh án Tòa đã xử sơ thẩm ra quyết định thi hành án trong 07 ngày kể từ khi bản án sơ thẩm có hiệu lực hoặc kể từ ngày nhận bản án phúc thẩm, quyết định giám đốc thẩm, tái thẩm (khoản 2 Điều 364 BLTTHS).
- Bản án tử hình dù đã có hiệu lực vẫn phải qua thủ tục xem xét của Chánh án TANDTC, Viện trưởng VKSNDTC và thời hạn xin ân giảm trước khi thi hành (Điều 367 BLTTHS).
Những chỗ hay hiểu sai
- Sai: hết 15 ngày không ai kháng cáo là bản án có hiệu lực. Đúng: còn chờ hết thời hạn kháng nghị của Viện kiểm sát cấp trên.
- Sai: bản án có hiệu lực thì không ai sửa được nữa. Đúng: vẫn có thể bị hủy, sửa qua giám đốc thẩm, tái thẩm; nhưng trong lúc chờ thì vẫn phải thi hành.
- Sai: bản án thi hành ngay là bản án đã có hiệu lực. Đúng: đó là ngoại lệ cho thi hành trước khi có hiệu lực, có thể bị sửa ở phúc thẩm.
- Sai: bản án có hiệu lực tự động được thi hành. Đúng: trừ các khoản cơ quan thi hành án chủ động thi hành (án phí, tiền phạt, tịch thu…), người được thi hành án phải tự gửi yêu cầu trong thời hiệu 05 năm.
Thuật ngữ tiếng Anh tương đương
legally effective judgment hoặc judgment that has taken legal effect là cách dịch sát; gần với khái niệm final and binding judgment. Chữ res judicata chỉ hệ quả "không xét xử lại cùng sự việc", không đồng nhất với toàn bộ khái niệm. Cần tránh dịch là final judgment trong ngữ cảnh pháp luật Mỹ, nơi chữ này còn chỉ bản án cuối cùng của tòa sơ thẩm và vẫn kháng cáo được.
Thuật ngữ liên quan
- Bản án sơ thẩm — trở thành có hiệu lực nếu không bị kháng cáo, kháng nghị
- Thời hạn kháng cáo — mốc quyết định thời điểm có hiệu lực
- Thi hành án — bước tiếp theo sau khi bản án có hiệu lực
- Giám đốc thẩm — đường xem lại bản án có hiệu lực vì sai sót
- Tái thẩm — đường xem lại vì tình tiết mới
- Quyết định của tòa án — cũng có hiệu lực theo cơ chế tương tự bản án
Căn cứ pháp lý
- Hiến pháp năm 2013, Điều 106.
- Luật Tổ chức Tòa án nhân dân số 34/2024/QH15, Điều 9; sửa đổi bởi Luật số 81/2025/QH15.
- Bộ luật Tố tụng dân sự số 92/2015/QH13, các Điều 192, 213, 217, 280, 282, 289, 313, 482; sửa đổi bởi Luật số 85/2025/QH15 (hiệu lực từ 01/7/2025).
- Bộ luật Tố tụng hình sự số 101/2015/QH13, các Điều 343, 355, 363, 364, 367; sửa đổi bởi Luật số 99/2025/QH15.
- Luật Thi hành án dân sự số 106/2025/QH15, Điều 2, 33, 34 (hiệu lực từ 01/7/2026; thay thế Luật Thi hành án dân sự số 26/2008/QH12).
- Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13, Điều 380 (tội không chấp hành án).
Hỏi đáp nhanh
Làm sao biết bản án của mình đã có hiệu lực chưa?
Hỏi Tòa án đã xử sơ thẩm xem có ai kháng cáo, kháng nghị không và xin xác nhận. Khi cần dùng bản án để làm thủ tục (đăng ký đất đai, ghi chú ly hôn, yêu cầu thi hành án), cơ quan tiếp nhận thường đòi bản án có xác nhận đã có hiệu lực pháp luật hoặc kèm quyết định thi hành.
Bản án có hiệu lực rồi mà bên kia không trả tiền thì làm gì?
Gửi yêu cầu thi hành án cho cơ quan thi hành án dân sự trong thời hiệu 05 năm kể từ ngày bản án có hiệu lực (khoản 2 Điều 34 Luật Thi hành án dân sự 2025). Cố tình không chấp hành bản án dù có điều kiện có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội không chấp hành án (Điều 380 Bộ luật Hình sự).
Bản án đã có hiệu lực có bị thay đổi được không?
Chỉ qua giám đốc thẩm hoặc tái thẩm khi có kháng nghị của người có thẩm quyền. Riêng các phán quyết về ly hôn, nuôi con, cấp dưỡng, đòi tài sản cho mượn… luật cho phép khởi kiện lại khi hoàn cảnh thay đổi (điểm c khoản 1 Điều 192 BLTTDS); đó là vụ án mới chứ không phải sửa bản án cũ.
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.