Tiền lương là số tiền người sử dụng lao động trả cho người lao động theo thỏa thuận để thực hiện công việc, gồm mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác. Luật không quyết định công ty trả bao nhiêu, mà đặt sàn (lương tối thiểu vùng), nguyên tắc trả (trực tiếp, đầy đủ, đúng hạn), giới hạn khấu trừ và xác định phần nào là căn cứ đóng bảo hiểm.
Định nghĩa theo văn bản pháp luật
1. Tiền lương là số tiền mà người sử dụng lao động trả cho người lao động theo thỏa thuận để thực hiện công việc, bao gồm mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác.
2. Mức lương theo công việc hoặc chức danh không được thấp hơn mức lương tối thiểu.
3. Người sử dụng lao động phải bảo đảm trả lương bình đẳng, không phân biệt giới tính đối với người lao động làm công việc có giá trị như nhau.
Điều 90 Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14 (hiệu lực từ 01/01/2021; không bị sửa đổi đến 10/2026).
Giải nghĩa dễ hiểu
Ba thành phần
- Mức lương theo công việc hoặc chức danh: lấy từ thang lương, bảng lương công ty phải xây dựng và công bố (Điều 93); là phần so với lương tối thiểu vùng (vùng I năm 2026: 5.310.000 đồng/tháng).
- Phụ cấp lương: bù yếu tố điều kiện lao động, độ phức tạp, điều kiện sinh hoạt, thu hút lao động mà mức lương chưa tính đủ.
- Khoản bổ sung khác: khoản xác định được mức tiền cụ thể, trả cùng lương theo thỏa thuận. Thưởng theo kết quả kinh doanh (Điều 104) không phải tiền lương. Các khoản hỗ trợ như tiền ăn giữa ca, xăng xe, điện thoại có bị tính vào căn cứ đóng bảo hiểm hay không tùy cách ghi trong hợp đồng: ghi thành mức cố định trả đều mỗi kỳ thì dễ bị coi là khoản bổ sung phải đóng.
Quy tắc trả
- Trực tiếp, đầy đủ, đúng hạn; không ép chi tiêu lương vào hàng hóa, dịch vụ của công ty (Điều 94).
- Bằng tiền Đồng, người nước ngoài có thể nhận ngoại tệ; mỗi kỳ phải có bảng kê ghi rõ lương, tiền làm thêm giờ, làm đêm, khoản khấu trừ (Điều 95).
- Tiền mặt hoặc chuyển khoản; trả qua ngân hàng thì công ty chịu phí mở tài khoản và phí chuyển tiền (Điều 96).
- Kỳ hạn: lương giờ, ngày, tuần trả gộp không quá 15 ngày một lần; lương tháng trả tháng một lần hoặc nửa tháng một lần vào thời điểm cố định (Điều 97).
- Khấu trừ: chỉ để bồi thường hư hỏng dụng cụ, thiết bị, tài sản của công ty; mỗi tháng không quá 30% tiền lương thực trả sau khi trừ bảo hiểm, thuế thu nhập cá nhân (Điều 102).
- Tạm ứng: không tính lãi; nghỉ phép năm được tạm ứng ít nhất tiền lương những ngày nghỉ (Điều 101).
Phân biệt tiền lương theo hợp đồng với tiền lương đóng bảo hiểm xã hội
| Tiêu chí | Tiền lương theo hợp đồng (Điều 90) | Tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội |
|---|---|---|
| Phạm vi | Mức lương, phụ cấp, khoản bổ sung theo thỏa thuận | Mức lương, phụ cấp, khoản bổ sung có mức cụ thể, trả thường xuyên, ổn định mỗi kỳ |
| Loại trừ | — | Khoản phụ thuộc hoặc biến động theo năng suất, quá trình làm việc, chất lượng công việc; thưởng theo kết quả kinh doanh |
| Sàn | Mức lương theo công việc ≥ lương tối thiểu vùng | Mức tham chiếu (2.530.000 đồng từ 01/7/2026) |
| Trần | Không có | 20 lần mức tham chiếu, tức 50.600.000 đồng |
| Dùng để tính | Trợ cấp thôi việc, mất việc làm, bồi thường khi chấm dứt trái luật, tiền phép chưa nghỉ | Thai sản, ốm đau, lương hưu, trợ cấp thất nghiệp |
Ví dụ tình huống
Chị Dương Thị Thảo làm nhân viên hành chính tại một phường thuộc vùng I của TP. Hải Phòng. Hợp đồng ghi: mức lương 6.000.000 đồng; phụ cấp trách nhiệm 2.000.000 đồng trả cố định hằng tháng; thưởng doanh số theo quý tùy kết quả. Kỳ trả lương ngày 05 hằng tháng.
- Mức lương 6.000.000 đồng cao hơn tối thiểu vùng I (5.310.000 đồng): hợp lệ.
- Tiền lương đóng bảo hiểm xã hội gồm mức lương và phụ cấp trách nhiệm: 8.000.000 đồng; thưởng doanh số biến động theo kết quả nên không tính. Phần chị đóng 8% bảo hiểm xã hội là 640.000 đồng mỗi tháng.
- Tháng 9/2026 chị làm hỏng máy in do sơ suất, thiệt hại 4.000.000 đồng (dưới 10 tháng lương tối thiểu vùng): công ty chỉ được buộc bồi thường tối đa 03 tháng lương và mỗi tháng khấu trừ không quá 30% lương thực trả sau bảo hiểm, thuế.
- Lương tháng 9 đến ngày 25/10/2026 mới trả, chậm 20 ngày mà không có lý do bất khả kháng: công ty vi phạm kỳ hạn trả lương; chị có quyền nghỉ việc không cần báo trước, yêu cầu trả đủ kèm tiền lãi chậm trả, hoặc báo cơ quan thanh tra lao động.
Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ
- Trả lương thông qua người cai thầu, trung gian: công ty chính phải chịu trách nhiệm trả nếu người trung gian không trả (Điều 100).
- Ngừng việc do lỗi công ty: trả đủ lương; do sự cố khách quan, lý do kinh tế: thỏa thuận, 14 ngày làm việc đầu không thấp hơn lương tối thiểu (Điều 99).
- Lương làm thêm giờ, làm đêm có cách tính riêng (Điều 98); bảng kê mỗi kỳ phải tách khoản này.
- Khu vực công (cán bộ, công chức, viên chức) trả lương theo hệ số nhân lương cơ sở, không theo Điều 90–93.
- Doanh nghiệp vi phạm về tiền lương bị xử phạt hành chính theo nghị định xử phạt lĩnh vực lao động và buộc trả đủ phần còn thiếu kèm lãi.
Những chỗ hay hiểu sai
- Sai: "Lương cơ bản là lương đóng bảo hiểm." — Đúng: căn cứ đóng gồm cả phụ cấp và khoản bổ sung trả thường xuyên, không chỉ "lương cơ bản".
- Sai: "Công ty được phạt trừ lương khi đi trễ." — Đúng: phạt tiền, cắt lương thay kỷ luật bị cấm; khấu trừ chỉ dùng để bồi thường tài sản.
- Sai: "Lương trả chậm vài tuần là chuyện bình thường." — Đúng: chỉ được chậm khi bất khả kháng, tối đa 30 ngày; từ 15 ngày phải đền lãi.
- Sai: "Thưởng Tết là một phần tiền lương bắt buộc." — Đúng: thưởng do công ty quyết định theo quy chế thưởng (Điều 104), trừ khi đã cam kết trong hợp đồng, thỏa ước.
Thuật ngữ tiếng Anh tương đương
Dùng wage hoặc salary; trong luật Việt Nam bản dịch dùng wage cho "tiền lương" (Chương VI). Thành phần: job- or title-based wage rate, wage allowances, other supplements. Lương đóng bảo hiểm là salary subject to social insurance contributions. Tránh gross salary khi dịch "tiền lương" theo Điều 90 vì trong doanh nghiệp từ này thường gồm cả thưởng và phúc lợi.
Thuật ngữ liên quan
- Lương tối thiểu — sàn của mức lương theo công việc.
- Phụ cấp lương — thành phần thứ hai của tiền lương.
- Thưởng — khoản do quy chế công ty quyết định, không phải tiền lương bắt buộc.
- Làm thêm giờ — tiền lương tính theo mức 150%–300%.
- Thuế thu nhập cá nhân — khấu trừ trên thu nhập từ tiền lương.
- Bảo hiểm xã hội — đóng trên tiền lương tháng.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14, Điều 35, 48, 90–104, 129 — còn hiệu lực.
- Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15, Điều 31 — hiệu lực từ 01/7/2025.
- Nghị định 158/2025/NĐ-CP, Điều 7 — tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc.
- Nghị định 293/2025/NĐ-CP — lương tối thiểu vùng từ 01/01/2026.
- Nghị định 161/2026/NĐ-CP — lương cơ sở, mức tham chiếu từ 01/7/2026.
Hỏi đáp nhanh
Công ty trả lương chậm thì người lao động làm gì?
Lương phải trả đúng thời điểm có tính chu kỳ đã thỏa thuận (Điều 97). Chỉ khi bất khả kháng mới được chậm, và không quá 30 ngày; chậm từ 15 ngày trở lên phải đền một khoản ít nhất bằng tiền lãi theo lãi suất huy động kỳ hạn 01 tháng của ngân hàng nơi mở tài khoản trả lương. Không được trả đủ hoặc trả không đúng hạn (ngoài trường hợp bất khả kháng) là căn cứ để người lao động nghỉ việc không cần báo trước (Điều 35 khoản 2 điểm b).
Lương ghi trong hợp đồng thấp, phần lớn trả bằng phụ cấp thì có ảnh hưởng gì?
Có. Phụ cấp, khoản bổ sung có mức cụ thể, trả thường xuyên theo hợp đồng vẫn phải tính vào tiền lương đóng bảo hiểm xã hội (Điều 7 Nghị định 158/2025/NĐ-CP); chỉ khoản phụ thuộc năng suất, chất lượng công việc mới được loại ra. Cách chia nhỏ lương để giảm đóng bảo hiểm làm thấp mọi chế độ thai sản, thất nghiệp, lương hưu và vẫn bị truy thu khi thanh tra.
Công ty có được giữ lương tháng cuối để bắt bàn giao không?
Không. Khi chấm dứt hợp đồng, hai bên phải thanh toán đủ trong 14 ngày làm việc (tối đa 30 ngày trong trường hợp đặc biệt). Công ty chỉ được khấu trừ để bồi thường hư hỏng tài sản theo thủ tục trách nhiệm vật chất, không được giữ lương để ép bàn giao.
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.