Đình công

Đình công là việc người lao động ngừng việc tạm thời, tự nguyện và có tổ chức nhằm đạt được yêu cầu trong quá trình giải quyết tranh chấp lao động, do tổ chức đại diện người lao động có quyền thương lượng tập thể tổ chức và lãnh đạo. Luật chỉ cho đình công ở cuối con đường giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích, sau hòa giải hoặc trọng tài, với trình tự lấy ý kiến và báo trước chặt chẽ.

Định nghĩa theo văn bản pháp luật

Đình công là sự ngừng việc tạm thời, tự nguyện và có tổ chức của người lao động nhằm đạt được yêu cầu trong quá trình giải quyết tranh chấp lao động và do tổ chức đại diện người lao động có quyền thương lượng tập thể là một bên tranh chấp lao động tập thể tổ chức và lãnh đạo.

Điều 198 Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14 (hiệu lực từ 01/01/2021; hợp nhất tại văn bản 18/VBHN-VPQH ngày 12/02/2026 — các điều về đình công không bị sửa đổi).

Giải nghĩa dễ hiểu

Điều kiện để được đình công

• Chủ thể: công đoàn cơ sở hoặc tổ chức của người lao động tại doanh nghiệp có quyền thương lượng tập thể. Nhóm công nhân tự phát không có quyền này.
• Loại tranh chấp: chỉ tranh chấp về lợi ích, tức yêu cầu mới như tăng lương, thêm phụ cấp, bữa ăn phát sinh trong thương lượng tập thể. Đòi lương bị nợ là tranh chấp về quyền, phải đi đường hòa giải, trọng tài, Tòa án.
• Thời điểm (Điều 199): hòa giải không thành hoặc hòa giải viên không hòa giải trong 05 ngày làm việc; hoặc Ban trọng tài lao động không được thành lập, không ra quyết định, hoặc người sử dụng lao động không thực hiện quyết định trọng tài.

Trình tự ba bước (Điều 200–202)

1. Lấy ý kiến toàn thể người lao động hoặc ban lãnh đạo các tổ chức đại diện tham gia thương lượng, bằng phiếu, chữ ký hoặc hình thức khác; báo người sử dụng lao động thời gian, địa điểm, cách thức trước ít nhất 01 ngày.
2. Ra quyết định bằng văn bản khi trên 50% số người được hỏi đồng ý, ghi rõ kết quả lấy ý kiến, thời điểm, địa điểm, phạm vi, yêu cầu và người đại diện lãnh đạo.
3. Gửi quyết định ít nhất 05 ngày làm việc trước ngày bắt đầu cho người sử dụng lao động và cơ quan chuyên môn về lao động thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh (Sở Nội vụ). Đến giờ đã định mà yêu cầu không được chấp nhận thì tiến hành đình công.

Phân biệt đình công với ngừng việc tự phát và đóng cửa nơi làm việc

Ví dụ tình huống

Công đoàn cơ sở Công ty TNHH Giày Phúc Thịnh (1.200 lao động, tại một phường thuộc TP. Hồ Chí Minh, khu vực Bình Dương cũ) đề nghị tăng lương thêm 8% và trợ cấp nhà trọ 500.000 đồng/tháng. Ngày 02/3/2026 công ty từ chối.

• Ngày 03/3 (thứ Ba) công đoàn yêu cầu hòa giải; hòa giải viên Nguyễn Thị Lan phải xong trong 05 ngày làm việc, tức chậm nhất 10/3. Ngày 09/3 công ty bác phương án hòa giải: biên bản hòa giải không thành.
• Ngày 10/3 công đoàn báo sẽ lấy phiếu ngày 12/3. Kết quả 820/1.200 người đồng ý (68,3%).
• Ngày 13/3 (thứ Sáu) quyết định được gửi công ty và Sở Nội vụ. Năm ngày làm việc tiếp theo là 16–20/3, nên thời điểm bắt đầu sớm nhất là thứ Hai 23/3; công đoàn chọn 7 giờ 00 ngày 23/3/2026.
• Muốn đóng cửa xưởng, công ty phải niêm yết trước ít nhất 03 ngày làm việc và không được đóng trước 19 giờ 00 ngày 22/3. Tổ kho 40 người không tham gia nhưng phải nghỉ hưởng lương ngừng việc.

Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ

Sáu trường hợp bất hợp pháp (Điều 204): không thuộc trường hợp được đình công; không do tổ chức có quyền lãnh đạo; sai trình tự, thủ tục; tranh chấp đang được hòa giải viên hoặc trọng tài giải quyết trong thời hạn; đình công ở nơi không được đình công; đã có quyết định hoãn, ngừng đình công.

Nơi không được đình công là doanh nghiệp, bộ phận có thể đe dọa quốc phòng, an ninh, trật tự công cộng, sức khỏe con người, liệt kê tại Phụ lục VI Nghị định 145/2020/NĐ-CP. Tranh chấp lợi ích ở đó đi qua hòa giải rồi Hội đồng trọng tài hoặc Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, quyết định của Chủ tịch là cuối cùng (Điều 107 Nghị định 145/2020).

Hoãn, ngừng đình công do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định khi có nguy cơ thiệt hại nghiêm trọng, ví dụ đình công ở đơn vị cấp điện, nước phục vụ mít tinh ngày lễ (Điều 210 Bộ luật; Điều 109 Nghị định 145/2020).

Hành vi bị cấm (Điều 208): ép buộc hoặc cản trở đình công, bạo lực, hủy hoại tài sản, trù dập người tham gia. Đòi bồi thường thiệt hại do đình công bất hợp pháp là tranh chấp lao động thuộc Tòa án (khoản 4 Điều 32 BLTTDS); vi phạm hành chính xử theo Nghị định 283/2026/NĐ-CP (thay Nghị định 12/2022/NĐ-CP từ 10/9/2026).

Điểm vênh: Điều 202 và 211 vẫn nhắc Ủy ban nhân dân cấp huyện, cấp đã kết thúc hoạt động từ 01/7/2025 mà các điều này chưa được sửa. Thực tế nên gửi thêm quyết định cho Ủy ban nhân dân cấp xã nơi đặt nơi làm việc.

Những chỗ hay hiểu sai

• Sai: "Bị nợ lương thì đình công là đúng luật." — Đúng: nợ lương là tranh chấp về quyền; luật chỉ cho đình công với tranh chấp về lợi ích.
• Sai: "Ngày đình công vẫn được trả lương." — Đúng: không được trả, trừ khi công ty đồng ý trong thỏa thuận chấm dứt đình công.
• Sai: "Công ty được sa thải người cầm đầu." — Đúng: cấm chấm dứt hợp đồng, kỷ luật, điều chuyển vì lý do đình công; chỉ xử lý hành vi vi phạm cụ thể như đập phá tài sản.
• Sai: "Tòa án cấp tỉnh xét tính hợp pháp của đình công." — Đúng: từ 01/7/2025 là Tòa án nhân dân khu vực nơi xảy ra đình công; cấp tỉnh chỉ xử kháng cáo, kháng nghị.

Thuật ngữ tiếng Anh tương đương

Dùng strike; đình công hợp pháp là lawful strike. Ngừng việc tự phát thường gọi wildcat strike; đóng cửa tạm thời nơi làm việc là lockout; làm cầm chừng là go-slow, khác đình công vì không ngừng việc hẳn. Tránh walkout trong văn bản pháp lý vì từ này chỉ hành động bỏ ra ngoài, không hàm ý đúng thủ tục.

Thuật ngữ liên quan

• Tranh chấp lao động tập thể — đình công chỉ phát sinh từ loại tranh chấp về lợi ích.
• Thương lượng tập thể — thương lượng không thành là điểm khởi đầu.
• Hòa giải viên lao động — bước hòa giải bắt buộc trước khi đình công.
• Hội đồng trọng tài lao động — phương án thay thế đình công nếu hai bên chọn.
• Công đoàn — chủ thể tổ chức và lãnh đạo đình công.
• Thỏa ước lao động tập thể — kết quả cuộc đình công thường nhắm tới.

Căn cứ pháp lý

• Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14, Điều 99, 179, 196–211 — còn hiệu lực (hợp nhất tại 18/VBHN-VPQH ngày 12/02/2026).
• Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Điều 32, 33, 403–413; Điều 405, 406, 410 sửa đổi bởi Luật 85/2025/QH15 — hiệu lực từ 01/7/2025.
• Nghị định 145/2020/NĐ-CP, Điều 105–113 và Phụ lục VI — còn hiệu lực.
• Nghị định 283/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính lĩnh vực lao động — hiệu lực từ 10/9/2026.

Hỏi đáp nhanh

Công nhân tự rủ nhau nghỉ làm vì công ty nợ lương có phải là đình công không?

Về pháp lý thì không. Đình công phải do tổ chức đại diện người lao động có quyền thương lượng tập thể tổ chức, và chỉ dành cho tranh chấp về lợi ích. Nợ lương là vi phạm quyền đã có: người lao động được nghỉ việc không cần báo trước (Điều 35 khoản 2 điểm b), yêu cầu hòa giải viên lao động, Hội đồng trọng tài hoặc Tòa án giải quyết, hoặc báo thanh tra lao động.

Tham gia đình công có bị trừ lương, bị kỷ luật không?

Những ngày đình công không được trả lương, trừ khi hai bên thỏa thuận khác (Điều 207 khoản 2). Nhưng công ty bị cấm chấm dứt hợp đồng, kỷ luật, điều chuyển người lao động hay người lãnh đạo vì lý do chuẩn bị hoặc tham gia đình công (Điều 208 khoản 4).

Ai có quyền yêu cầu Tòa án xét cuộc đình công hợp pháp hay không, nộp ở đâu?

Người sử dụng lao động hoặc tổ chức đại diện người lao động, trong quá trình đình công hoặc trong 03 tháng kể từ ngày chấm dứt đình công (Điều 403 BLTTDS). Từ 01/7/2025, Tòa án nhân dân khu vực nơi xảy ra đình công xét bằng Hội đồng ba Thẩm phán; kháng cáo do Tòa án nhân dân cấp tỉnh giải quyết (Điều 405, 406 BLTTDS sửa đổi bởi Luật 85/2025/QH15).

Người không tham gia nhưng phải nghỉ vì xưởng đình công được trả lương thế nào?

Được trả lương ngừng việc theo khoản 2 Điều 99: mức do hai bên thỏa thuận nhưng không thấp hơn lương tối thiểu vùng (vùng I hiện là 5.310.000 đồng/tháng theo Nghị định 293/2025/NĐ-CP).