Nghỉ hằng năm, thường gọi là phép năm, là số ngày người lao động được nghỉ mà vẫn hưởng nguyên lương theo hợp đồng, sau khi làm việc đủ 12 tháng cho một người sử dụng lao động. Mức gốc 12, 14 hoặc 16 ngày làm việc tùy điều kiện lao động, cộng thêm 01 ngày cho mỗi 05 năm làm việc; chưa đủ năm thì tính theo tỷ lệ số tháng.
Định nghĩa theo văn bản pháp luật
1. Người lao động làm việc đủ 12 tháng cho một người sử dụng lao động thì được nghỉ hằng năm, hưởng nguyên lương theo hợp đồng lao động như sau:
a) 12 ngày làm việc đối với người làm công việc trong điều kiện bình thường;
b) 14 ngày làm việc đối với người lao động chưa thành niên, lao động là người khuyết tật, người làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm;
c) 16 ngày làm việc đối với người làm nghề, công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm.
Khoản 1 Điều 113 Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14 (hiệu lực từ 01/01/2021; không bị sửa đổi đến 10/2026). Hướng dẫn tại Điều 65–67 Nghị định 145/2020/NĐ-CP.
Giải nghĩa dễ hiểu
- Đơn vị là ngày làm việc: phép năm không tính ngày nghỉ hằng tuần, ngày lễ, tết rơi vào giữa đợt nghỉ.
- Thâm niên: cứ đủ 05 năm làm việc cho cùng một người sử dụng lao động, cộng 01 ngày (Điều 114). Làm 11 năm ở điều kiện bình thường: 12 + 2 = 14 ngày.
- Chưa đủ 12 tháng: số ngày = (ngày phép năm + ngày thâm niên) / 12 × số tháng làm việc thực tế (Điều 66 khoản 1 Nghị định 145/2020). Một tháng chưa làm đủ mà tổng ngày làm việc và ngày nghỉ có lương đạt từ 50% số ngày làm việc bình thường thì tính tròn 01 tháng (khoản 2).
- Thời gian được coi là làm việc để tính phép (Điều 65): học nghề, tập nghề và thử việc nếu sau đó ở lại làm; nghỉ việc riêng có lương; nghỉ không lương được đồng ý nhưng cộng dồn không quá 01 tháng/năm; nghỉ do tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp cộng dồn không quá 06 tháng; nghỉ ốm cộng dồn không quá 02 tháng/năm; nghỉ thai sản; ngừng việc không do lỗi người lao động; thời gian bị tạm đình chỉ mà sau đó không bị kỷ luật.
- Lịch nghỉ: công ty quy định sau khi tham khảo ý kiến người lao động, phải báo trước; hai bên có thể thỏa thuận nghỉ thành nhiều lần hoặc gộp tối đa 03 năm một lần.
- Đi đường xa: đi bằng đường bộ, đường sắt, đường thủy mà cả đi và về trên 02 ngày thì từ ngày thứ 03 được tính thêm thời gian đi đường, một lần mỗi năm; tiền tàu xe và lương những ngày đi đường do hai bên thỏa thuận.
- Tạm ứng: nghỉ phép mà chưa tới kỳ lương thì được tạm ứng ít nhất bằng tiền lương những ngày nghỉ (Điều 101 khoản 3).
Phân biệt nghỉ hằng năm với nghỉ lễ, tết và nghỉ việc riêng
| Tiêu chí | Nghỉ hằng năm | Nghỉ lễ, tết | Nghỉ việc riêng có lương |
|---|---|---|---|
| Số ngày | 12/14/16 ngày + thâm niên | 12 ngày từ 2026 (11 ngày Điều 112 + 24/11) | Kết hôn 03 ngày; con kết hôn 01 ngày; cha, mẹ, vợ, chồng, con chết 03 ngày |
| Ai chọn ngày | Công ty lập lịch, tham khảo người lao động | Ấn định theo luật, Thủ tướng quyết định ngày cụ thể Tết Âm lịch, Quốc khánh | Theo sự kiện, người lao động thông báo |
| Điều kiện thời gian làm việc | Tính theo tháng làm việc | Không | Không |
| Chưa nghỉ khi thôi việc | Được trả tiền | Không áp dụng | Không áp dụng |
| Làm việc vào ngày đó | Đổi lịch phép | Trả ít nhất 300% | Theo thỏa thuận |
Ví dụ tình huống
Anh Kiều Văn Long làm nhân viên kinh doanh ở TP. Cần Thơ, điều kiện lao động bình thường, từ 01/3/2026 đến hết 31/10/2026 thì thỏa thuận chấm dứt hợp đồng. Lương theo hợp đồng 13.000.000 đồng/tháng, công ty quy định 26 ngày công.
- Số tháng làm việc thực tế: 08 tháng. Phép năm: 12 / 12 × 8 = 08 ngày.
- Anh đã nghỉ 03 ngày phép trong tháng 7. Còn 05 ngày chưa nghỉ.
- Tiền lương làm căn cứ là lương theo hợp đồng của tháng liền kề trước tháng thôi việc (tháng 9/2026) — Điều 67 khoản 3 Nghị định 145/2020: 13.000.000 / 26 × 5 = 2.500.000 đồng, trả cùng các khoản quyết toán trong 14 ngày làm việc.
Nếu tháng 3/2026 anh chỉ vào làm từ ngày 16, tổng số ngày làm việc của tháng đó vẫn vượt 50% số ngày làm việc bình thường nên vẫn được tính là 01 tháng.
Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ
- Người làm ở cơ quan, đơn vị khu vực nhà nước và doanh nghiệp nhà nước được cộng dồn thời gian làm ở các nơi đó để tính thâm niên nếu tiếp tục làm trong khu vực này (Điều 66 khoản 3 Nghị định 145/2020).
- Tiền lương những ngày nghỉ phép khi còn làm việc là lương theo hợp đồng tại thời điểm nghỉ (Điều 67 khoản 2).
- Công việc đặc biệt (vận tải, dầu khí trên biển, hầm lò…) có thể có quy định riêng về thời giờ nghỉ do bộ quản lý ngành ban hành (Điều 116).
- Tranh chấp tiền phép năm khi thôi việc là tranh chấp về quyền lợi khi chấm dứt hợp đồng, không bắt buộc hòa giải.
Những chỗ hay hiểu sai
- Sai: "Phải làm đủ 12 tháng mới có phép." — Đúng: chưa đủ 12 tháng vẫn có phép theo tỷ lệ tháng làm việc.
- Sai: "Phép năm 12 ngày tính cả Chủ nhật." — Đúng: 12 ngày làm việc.
- Sai: "Hết năm không nghỉ là mất phép." — Đúng: có thể thỏa thuận gộp tối đa 03 năm; khi thôi việc, ngày chưa nghỉ phải được trả tiền.
- Sai: "Nghỉ ốm cả năm vẫn được đủ 12 ngày phép." — Đúng: nghỉ ốm chỉ được coi là thời gian làm việc khi cộng dồn không quá 02 tháng trong năm.
Thuật ngữ tiếng Anh tương đương
Dùng annual leave hoặc paid annual leave; ngày phép tăng theo thâm niên là seniority-based additional leave; tiền trả cho ngày phép chưa nghỉ là payment in lieu of untaken annual leave. Từ vacation mang sắc thái Mỹ, không nên dùng trong văn bản pháp lý; holiday dễ nhầm với ngày lễ (public holiday).
Thuật ngữ liên quan
- Thời giờ nghỉ ngơi — nhóm quy định chung chứa nghỉ hằng năm.
- Ngày nghỉ lễ, tết — nghỉ theo lịch quốc gia, không trừ vào phép năm.
- Lao động chưa thành niên — được 14 ngày phép.
- Chấm dứt hợp đồng lao động — thời điểm phải trả tiền phép chưa nghỉ.
- Tiền lương — căn cứ trả lương ngày phép.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14, Điều 99, 101, 111–116 — còn hiệu lực.
- Nghị định 145/2020/NĐ-CP, Điều 65, 66, 67 — còn hiệu lực.
- Nghị quyết 28/2026/QH16, Điều 2 — ngày 24/11 nghỉ hưởng nguyên lương từ 2026.
Hỏi đáp nhanh
Phép năm không nghỉ hết thì cuối năm có được trả tiền không?
Luật chỉ bắt buộc trả tiền cho ngày phép chưa nghỉ khi người lao động thôi việc, bị mất việc làm (Điều 113 khoản 3). Trong lúc vẫn làm việc, phép dồn được xử lý theo thỏa thuận: nghỉ gộp tối đa 03 năm một lần, hoặc quy chế công ty có thể trả tiền; luật không buộc cuối năm phải quy ra tiền.
Công ty có được bắt nghỉ phép vào dịp công ty muốn không?
Người sử dụng lao động quy định lịch nghỉ hằng năm sau khi tham khảo ý kiến người lao động và phải thông báo trước (Điều 113 khoản 4). Công ty có quyền xếp lịch, nhưng phải tham khảo và báo trước; không được trừ phép năm thay cho ngày nghỉ do công ty thiếu việc — đó là ngừng việc, trả lương theo Điều 99.
Thử việc có được tính phép năm không?
Có, nếu sau thử việc người lao động tiếp tục làm cho công ty đó (Điều 65 khoản 2 Nghị định 145/2020/NĐ-CP).
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.