Lao động chưa thành niên

Lao động chưa thành niên là người lao động chưa đủ 18 tuổi. Pháp luật không cấm người dưới 18 tuổi đi làm, nhưng chia thành ba nhóm tuổi với mức bảo vệ tăng dần: nhóm càng nhỏ tuổi thì càng ít công việc được làm, giờ làm càng ngắn và thủ tục giao kết càng chặt. Người sử dụng lao động phải chứng minh đã tuân thủ, nên hồ sơ (giấy đồng ý của cha mẹ, sổ theo dõi, giấy khám sức khỏe) là thứ bị kiểm tra đầu tiên.

Định nghĩa theo văn bản pháp luật

1. Lao động chưa thành niên là người lao động chưa đủ 18 tuổi.

2. Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi không được làm công việc hoặc làm việc ở nơi làm việc quy định tại Điều 147 của Bộ luật này.

3. Người từ đủ 13 tuổi đến chưa đủ 15 tuổi chỉ được làm công việc nhẹ theo danh mục do Bộ trưởng Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội ban hành.

4. Người chưa đủ 13 tuổi chỉ được làm các công việc theo quy định tại khoản 3 Điều 145 của Bộ luật này.

Điều 143 Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14 (hiệu lực từ 01/01/2021; Mục 1 Chương XI không bị sửa đổi trong văn bản hợp nhất 18/VBHN-VPQH ngày 12/02/2026).

Giải nghĩa dễ hiểu

Ba nhóm tuổi

Việc cấm và nơi cấm với người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi (Điều 147)

• Công việc: mang vác vật nặng quá thể trạng; sản xuất, kinh doanh cồn, rượu, bia, thuốc lá, chất gây nghiện; sản xuất, vận chuyển hóa chất, khí gas, chất nổ; bảo trì, bảo dưỡng máy móc; phá dỡ công trình; nấu, đúc, cán, dập, hàn kim loại; lặn biển, đánh bắt xa bờ.
• Nơi làm việc: dưới nước, dưới lòng đất, hang động, đường hầm; công trường xây dựng; cơ sở giết mổ gia súc; sòng bạc, quán bar, vũ trường, karaoke, khách sạn, nhà nghỉ, cơ sở tắm hơi, xoa bóp; điểm kinh doanh xổ số, trò chơi điện tử.

Nghĩa vụ chung của người sử dụng lao động (Điều 144, 145)

• Có sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ; lập sổ theo dõi riêng và xuất trình khi cơ quan nhà nước yêu cầu.
• Tạo cơ hội cho các em học văn hóa, học nghề; với người dưới 15 tuổi, bố trí giờ làm không ảnh hưởng giờ học.
• Khám sức khỏe ít nhất 06 tháng một lần (Điều 145 khoản 1; Điều 21 Luật An toàn, vệ sinh lao động). Người dưới 15 tuổi phải có giấy khám sức khỏe xác nhận phù hợp công việc trước khi nhận vào.

Phân biệt lao động chưa thành niên với trẻ em

Ví dụ tình huống

Hè năm 2026, chuỗi cà phê của anh Tô Minh Đức ở một phường thuộc TP. Đà Nẵng nhận em Lý Gia Bảo (sinh tháng 10/2009, 16 tuổi) làm phục vụ bán thời gian từ 01/6 đến 31/8.

• Hợp đồng do Bảo ký, kèm văn bản đồng ý của mẹ em. Quán phải lập sổ theo dõi riêng và yêu cầu giấy khám sức khỏe.
• Ca làm tối đa 08 giờ/ngày, 40 giờ/tuần; ca tối phải kết thúc trước 22 giờ, trừ khi công việc thuộc danh mục được làm đêm của Bộ. Nếu địa bàn thuộc vùng I, lương giờ không thấp hơn 25.500 đồng (Nghị định 293/2025/NĐ-CP).
• Anh Đức định điều Bảo sang phụ quầy ở quán karaoke cùng chủ: bị cấm theo điểm d khoản 2 Điều 147, dù chỉ làm ban ngày.

Một đoàn làm phim muốn mời bé Hoàng An Nhiên (11 tuổi) đóng vai trong 20 ngày. Vì dưới 13 tuổi, ngoài hợp đồng ký với bé và cha mẹ, đoàn phim phải có văn bản đồng ý của cơ quan chuyên môn về lao động thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh (Sở Nội vụ), mỗi ngày quay không quá 04 giờ, không quay sau 22 giờ, và không xếp lịch trùng giờ học.

Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ

• Học nghề, tập nghề để làm việc cho doanh nghiệp: người học phải từ đủ 14 tuổi; nghề nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm thì từ đủ 18 tuổi, trừ nghệ thuật, thể dục, thể thao (Điều 61 khoản 4).
• Người giúp việc gia đình dưới 18 tuổi vẫn chịu đầy đủ giới hạn giờ làm và việc cấm.
• Danh mục công việc nhẹ, danh mục nghề được làm thêm, làm đêm, danh mục việc cấm bổ sung đều ở Thông tư 09/2020/TT-BLĐTBXH; tên Bộ ban hành nay đã đổi do Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội hợp nhất vào Bộ Nội vụ năm 2025, nhưng thông tư vẫn áp dụng đến khi bị thay.
• Vi phạm bị xử phạt theo Nghị định 283/2026/NĐ-CP (từ 10/9/2026); tái phạm việc sử dụng người 15–dưới 18 tuổi làm công việc, nơi bị cấm là hành vi có dấu hiệu tội phạm mà người xử phạt phải chuyển hồ sơ (Điều 4 Nghị định 283/2026, tóm lược).

Những chỗ hay hiểu sai

• Sai: "Dưới 18 tuổi thì không được thuê." — Đúng: từ đủ 15 tuổi được làm hầu hết công việc; 13–15 tuổi làm việc nhẹ; dưới 13 chỉ nghệ thuật, thể thao.
• Sai: "Có cha mẹ đồng ý thì cho làm ở karaoke cũng được." — Đúng: nơi bị cấm theo Điều 147 thì sự đồng ý của cha mẹ không có giá trị.
• Sai: "17 tuổi làm 48 giờ/tuần như người lớn." — Đúng: tối đa 40 giờ/tuần, 08 giờ/ngày.
• Sai: "Trả lương thấp hơn vì còn nhỏ tuổi." — Đúng: vẫn không được thấp hơn lương tối thiểu vùng và phải trả lương bình đẳng cho công việc có giá trị như nhau.

Thuật ngữ tiếng Anh tương đương

Dùng minor worker hoặc young worker (người 15–dưới 18 tuổi theo cách dùng của Tổ chức Lao động quốc tế). Công việc nhẹ là light work; tuổi lao động tối thiểu là minimum age for employment (Công ước số 138). Chỉ dùng child labour cho lao động trẻ em bị cấm hoặc có hại, không dùng cho mọi trường hợp người dưới 18 tuổi đi làm hợp pháp.

Thuật ngữ liên quan

• Người lao động — độ tuổi lao động tối thiểu là đủ 15 tuổi, trừ ngoại lệ của Chương XI.
• Thời giờ làm việc — giới hạn ngắn hơn đối với người dưới 18 tuổi.
• Nghỉ hằng năm — lao động chưa thành niên được 14 ngày.
• An toàn, vệ sinh lao động — khám sức khỏe 06 tháng một lần.
• Người giám hộ — người đồng ý thay cha mẹ khi giao kết hợp đồng.
• Hợp đồng lao động — người dưới 15 tuổi phải ký bằng văn bản cùng người đại diện.

Căn cứ pháp lý

• Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14, Điều 3, 18, 61, 113, 143–147 — còn hiệu lực (hợp nhất tại 18/VBHN-VPQH ngày 12/02/2026).
• Thông tư 09/2020/TT-BLĐTBXH hướng dẫn về lao động chưa thành niên — còn hiệu lực.
• Luật An toàn, vệ sinh lao động số 84/2015/QH13, Điều 21 — khám sức khỏe định kỳ.
• Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017, 2025), Điều 296.
• Nghị định 283/2026/NĐ-CP — xử phạt vi phạm hành chính lĩnh vực lao động, từ 10/9/2026.

Hỏi đáp nhanh

Học sinh 16 tuổi đi làm thêm dịp hè có cần cha mẹ ký không?

Cần văn bản đồng ý của người đại diện theo pháp luật (thường là cha hoặc mẹ); em tự ký hợp đồng (Điều 18 khoản 4 điểm b). Người sử dụng lao động còn phải lập sổ theo dõi riêng ghi họ tên, ngày sinh, công việc, kết quả khám sức khỏe (Điều 144 khoản 3).

Người 17 tuổi có được làm ca đêm, tăng ca không?

Chỉ trong một số nghề, công việc thuộc danh mục do Bộ trưởng ban hành (Điều 146 khoản 2). Ngoài danh mục đó, người từ đủ 15 đến chưa đủ 18 tuổi không làm việc từ 22 giờ đến 06 giờ sáng và không làm thêm giờ; thời giờ làm việc tối đa 08 giờ/ngày, 40 giờ/tuần.

Lao động chưa thành niên được nghỉ phép năm bao nhiêu ngày?

14 ngày làm việc nếu làm đủ 12 tháng cho một người sử dụng lao động, nhiều hơn 02 ngày so với điều kiện bình thường (Điều 113 khoản 1 điểm b); chưa đủ 12 tháng thì tính theo tỷ lệ số tháng làm việc. Xem thêm nghỉ hằng năm.

Cho trẻ dưới 16 tuổi làm việc nặng nhọc, độc hại có thể bị xử lý hình sự không?

Có. Điều 296 Bộ luật Hình sự xử lý người sử dụng người dưới 16 tuổi làm công việc nặng nhọc, nguy hiểm, tiếp xúc chất độc hại theo danh mục, nếu đã bị xử phạt hành chính mà còn vi phạm hoặc gây thương tích từ 31%: phạt tiền 30–200 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc tù 06 tháng đến 03 năm; làm chết người thì tù 03 đến 07 năm.