Thuế thu nhập cá nhân

Thuế thu nhập cá nhân là thuế trực thu đánh vào thu nhập chịu thuế của cá nhân: tiền lương, tiền công, kinh doanh, đầu tư vốn, chuyển nhượng vốn và bất động sản, trúng thưởng, bản quyền, nhượng quyền thương mại, thừa kế và quà tặng, cùng một số thu nhập khác. Từ năm 2026, sắc thuế này áp dụng theo Luật số 109/2025/QH15, với biểu lũy tiến 5 bậc cho tiền lương và mức giảm trừ gia cảnh 15,5 triệu đồng/tháng.

Định nghĩa theo văn bản pháp luật

Luật xác định sắc thuế qua người nộp thuế và thu nhập chịu thuế:

Người nộp thuế thu nhập cá nhân là cá nhân cư trú có thu nhập chịu thuế quy định tại Điều 3 của Luật này phát sinh trong và ngoài lãnh thổ Việt Nam và cá nhân không cư trú có thu nhập chịu thuế quy định tại Điều 3 của Luật này phát sinh trong lãnh thổ Việt Nam.

Khoản 1 Điều 2 Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 (hiệu lực 01/7/2026; quy định về tiền lương, kinh doanh của cá nhân cư trú áp dụng từ kỳ tính thuế 2026; sửa đổi bởi Luật số 09/2026/QH16).

Giải nghĩa dễ hiểu

Cư trú hay không cư trú

Cá nhân cư trú là người có mặt tại Việt Nam từ 183 ngày trong năm dương lịch hoặc 12 tháng liên tục kể từ ngày đầu có mặt, hoặc có nơi ở thường xuyên (đăng ký thường trú, thuê nhà có thời hạn) tại Việt Nam (khoản 2 Điều 2). Người cư trú chịu thuế trên thu nhập toàn cầu, được giảm trừ gia cảnh; người không cư trú chỉ chịu thuế trên thu nhập phát sinh tại Việt Nam, tiền lương bị tính 20% trên tổng thu nhập (Điều 21).

Mức thuế chính với cá nhân cư trú

Thừa kế, quà tặng chỉ chịu thuế khi tài sản là chứng khoán, phần vốn, bất động sản hoặc tài sản phải đăng ký sở hữu, sử dụng (khoản 9 Điều 3); bất động sản nhận thừa kế, quà tặng giữa vợ chồng, cha mẹ và con (kể cả con nuôi, con dâu, con rể), ông bà và cháu, anh chị em ruột được miễn thuế (khoản 1 Điều 4); bán nhà ở, đất ở duy nhất cũng được miễn (khoản 2 Điều 4).

Phân biệt thuế thu nhập cá nhân từ tiền lương với từ kinh doanh

Ví dụ tình huống

Tình huống 1. Anh Tôn Thất Hùng lương 45 triệu đồng/tháng, không có người phụ thuộc, đóng bảo hiểm bắt buộc 10,5% là 4,725 triệu đồng. Thu nhập tính thuế: 45 − 4,725 − 15,5 = 24,775 triệu đồng. Thuế: 10 triệu × 5% = 500.000 đồng; 14,775 triệu × 10% = 1.477.500 đồng; tổng 1.977.500 đồng/tháng, do công ty khấu trừ trước khi trả lương.

Tình huống 2. Bà Âu Thị Liên bán căn nhà thứ hai giá 3,2 tỷ đồng ngày 10/8/2026. Thuế thu nhập cá nhân 2% × 3,2 tỷ = 64 triệu đồng, không phụ thuộc lời hay lỗ, khai trong thời hạn đăng ký biến động đất đai. Cùng tháng, bà trúng xổ số 100 triệu đồng: công ty xổ số khấu trừ 10% × (100 − 20) = 8 triệu đồng trước khi trả thưởng.

Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ

• Khấu trừ 10% với tiền công trả cho người không ký hợp đồng hoặc hợp đồng dưới 03 tháng, từ 05 triệu đồng/lần (khoản 2 Điều 50 Nghị định 253/2026/NĐ-CP).
• Quyết toán: theo năm dương lịch; được ủy quyền nếu chỉ có một nơi trả lương chính, thu nhập vãng lai bình quân không quá 15 triệu đồng/tháng đã khấu trừ 10% (Điều 51).
• Năm chuyển tiếp 2026: tiền lương, kinh doanh áp dụng luật mới cho cả năm 2026; các loại thu nhập khác áp dụng luật mới từ 01/7/2026 (Điều 29).
• Giảm thuế cho người gặp thiên tai, hỏa hoạn, tai nạn, bệnh hiểm nghèo ảnh hưởng khả năng nộp thuế (Điều 5).
• Tiền ăn giữa ca theo quy định mới áp dụng từ 01/7/2026 (điểm b khoản 1 Điều 69 Nghị định 253/2026/NĐ-CP).

Những chỗ hay hiểu sai

• Sai: lương trên 11 triệu đồng là phải nộp thuế. Đúng: từ năm 2026, người độc thân đóng bảo hiểm đủ trên lương chỉ phải nộp khi lương vượt khoảng 17,3 triệu đồng/tháng.
• Sai: bán nhà lỗ thì không phải nộp thuế. Đúng: thuế tính 2% trên giá chuyển nhượng, không xét lãi lỗ, trừ trường hợp được miễn.
• Sai: nhận thừa kế tiền mặt, sổ tiết kiệm phải nộp 10%. Đúng: chỉ thừa kế, quà tặng là chứng khoán, phần vốn, bất động sản, tài sản phải đăng ký mới chịu thuế.
• Sai: người nước ngoài nào cũng chịu 20%. Đúng: người nước ngoài là cá nhân cư trú được tính theo biểu lũy tiến và được giảm trừ gia cảnh như người Việt Nam.

Thuật ngữ tiếng Anh tương đương

Thuế thu nhập cá nhân là personal income tax (viết tắt PIT); cá nhân cư trú, không cư trú là resident, non-resident; biểu thuế lũy tiến từng phần là progressive tax schedule; khấu trừ tại nguồn là withholding tax. Tránh dịch là individual tax trong văn bản pháp lý vì không phản ánh đối tượng đánh thuế là thu nhập.

Thuật ngữ liên quan

• Giảm trừ gia cảnh — 15,5 triệu đồng bản thân, 6,2 triệu đồng mỗi người phụ thuộc
• Người phụ thuộc — điều kiện đăng ký giảm trừ
• Quyết toán thuế — chốt số thuế năm, ủy quyền hoặc tự làm
• Thuế thu nhập doanh nghiệp — sắc thuế tương ứng với tổ chức
• Hộ kinh doanh — ngưỡng 01 tỷ đồng không phải nộp thuế
• Tiền lương — nguồn thu nhập chịu thuế phổ biến nhất

Căn cứ pháp lý

• Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 (hiệu lực 01/7/2026), sửa đổi bởi Luật số 09/2026/QH16: Điều 2–5, 7–10, 14–18, 21, 29.
• Nghị định 253/2026/NĐ-CP hướng dẫn Luật Thuế thu nhập cá nhân (hiệu lực 01/7/2026, thay Nghị định 65/2013/NĐ-CP): Điều 47–54, 69, 70.
• Nghị định 68/2026/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 141/2026/NĐ-CP: thuế đối với hộ, cá nhân kinh doanh.
• Thông tư 87/2026/TT-BTC hướng dẫn Luật Thuế thu nhập cá nhân và Nghị định 253/2026/NĐ-CP.

Hỏi đáp nhanh

Biểu thuế lũy tiến từ năm 2026 có mấy bậc?

Năm bậc: 5% đến 10 triệu đồng/tháng, 10% trên 10–30 triệu, 20% trên 30–60 triệu, 30% trên 60–100 triệu, 35% trên 100 triệu đồng thu nhập tính thuế (Điều 9 Luật Thuế TNCN số 109/2025/QH15), thay biểu 7 bậc trước đây.

Làm thời vụ, cộng tác viên bị trừ 10% có đúng không?

Đúng nếu không ký hợp đồng hoặc hợp đồng dưới 03 tháng và mỗi lần nhận từ 05 triệu đồng trở lên (khoản 2 Điều 50 Nghị định 253/2026/NĐ-CP; trước đây là 02 triệu đồng). Nếu chỉ có thu nhập này và ước tính cả năm chưa đến mức chịu thuế, cá nhân làm bản cam kết để tạm không bị khấu trừ.

Bán vàng miếng, tài sản số có phải nộp thuế thu nhập cá nhân không?

Luật mới đưa thu nhập từ chuyển nhượng vàng miếng, tài sản số, tín chỉ các-bon, tên miền ".vn", biển số xe trúng đấu giá vào nhóm thu nhập khác (khoản 10 Điều 3). Riêng vàng miếng, Chính phủ quy định ngưỡng giá trị chịu thuế và thời điểm bắt đầu thu theo lộ trình quản lý thị trường vàng.

Hộ kinh doanh doanh thu 800 triệu đồng/năm có phải nộp thuế thu nhập cá nhân không?

Không. Từ 01/01/2026, cá nhân kinh doanh có doanh thu năm từ 01 tỷ đồng trở xuống không phải nộp thuế thu nhập cá nhân (khoản 1 Điều 7 Luật Thuế TNCN sửa bởi Luật 09/2026/QH16; mức 01 tỷ theo Nghị định 141/2026/NĐ-CP), chỉ thông báo doanh thu thực tế với cơ quan thuế.