Hộ kinh doanh

Hộ kinh doanh là hình thức kinh doanh do một cá nhân hoặc các thành viên hộ gia đình đăng ký thành lập, không phải doanh nghiệp và không có tư cách pháp nhân. Chủ hộ và các thành viên đăng ký chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh của hộ.

Định nghĩa theo văn bản pháp luật

1. Hộ kinh doanh do một cá nhân hoặc các thành viên hộ gia đình đăng ký thành lập và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh của hộ. Trường hợp hộ kinh doanh do các thành viên hộ gia đình đăng ký thành lập thì các thành viên ủy quyền bằng văn bản cho một thành viên làm người đại diện hộ kinh doanh trong quá trình hoạt động kinh doanh. Văn bản ủy quyền của các thành viên hộ gia đình cho một thành viên làm người đại diện hộ kinh doanh phải được công chứng hoặc chứng thực theo quy định của pháp luật.

Khoản 1 Điều 82 Nghị định 168/2025/NĐ-CP ngày 30/6/2025 về đăng ký doanh nghiệp (hiệu lực từ 01/7/2025), sửa đổi bởi Nghị định 296/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 23/7/2026).

Luật Doanh nghiệp 2020 không điều chỉnh hộ kinh doanh; toàn bộ quy định nằm ở Chương VIII Nghị định 168/2025/NĐ-CP, thay cho Nghị định 01/2021/NĐ-CP.

Giải nghĩa dễ hiểu

Ai được lập, mấy hộ

Công dân Việt Nam có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, trừ người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự, tạm giam, chấp hành án tù, bị Tòa án cấm hành nghề và người bị luật khác cấm. Mỗi người chỉ được đăng ký một hộ kinh doanh trên toàn quốc (Điều 83). Chủ hộ và thành viên không được đồng thời là chủ doanh nghiệp tư nhân, nhưng được góp vốn, mua cổ phần vào doanh nghiệp với tư cách cá nhân (Điều 84).

Đăng ký ở đâu, bao lâu

Từ 01/7/2025 không còn cấp huyện; cơ quan đăng ký hộ kinh doanh là phòng chuyên môn thuộc UBND cấp xã được UBND cấp tỉnh giao, hoặc chính UBND cấp xã nếu xã không lập phòng chuyên môn (khoản 2 Điều 20 Nghị định 168/2025/NĐ-CP, sửa bởi Nghị định 296/2026/NĐ-CP). Có thể nộp hồ sơ tại cơ quan đăng ký cấp xã bất kỳ trong tỉnh, nhưng hồ sơ do cấp xã nơi đặt trụ sở giải quyết (Điều 88). Hồ sơ gồm giấy đề nghị và, nếu do cả hộ gia đình lập, bản sao văn bản ủy quyền đã công chứng hoặc chứng thực. Kết quả trả trong 03 ngày làm việc (Điều 99). Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh đồng thời là giấy chứng nhận đăng ký thuế.

Tên, trụ sở, ngành nghề

Tên bắt đầu bằng cụm "Hộ kinh doanh", không được dùng chữ "công ty", "doanh nghiệp", không trùng tên hộ khác trong cùng cấp xã (Điều 86). Hộ kinh doanh được hoạt động ngoài trụ sở và có nhiều địa điểm kinh doanh. Ngành nghề có điều kiện chỉ được kinh doanh khi đủ điều kiện và duy trì suốt quá trình hoạt động.

Thuế và nghĩa vụ tài chính từ 2026

Bỏ thuế khoán và lệ phí môn bài từ 01/01/2026 (Nghị quyết 198/2025/QH15); hộ kê khai theo doanh thu thực tế. Ngưỡng doanh thu năm không phải nộp thuế giá trị gia tăng, thu nhập cá nhân do Chính phủ quy định (Luật số 09/2026/QH16).

Phân biệt hộ kinh doanh với doanh nghiệp tư nhân

Ví dụ tình huống

Bà Phạm Thị Lan mở tiệm bánh tại phường Bến Thành, TP. Hồ Chí Minh. Ngày 06/4/2026, bà nộp hồ sơ đăng ký "Hộ kinh doanh Bánh Lan" tại một điểm tiếp nhận cấp xã gần nơi làm việc; hồ sơ được chuyển về cơ quan đăng ký của phường Bến Thành và cấp giấy chứng nhận ngày 09/4/2026.

• Bà Lan đang đứng tên một hộ kinh doanh bán tạp hóa ở quê. Hồ sơ sẽ bị từ chối vì mỗi người chỉ được đăng ký một hộ — bà phải chấm dứt hộ cũ trước, hoặc thêm tiệm bánh làm địa điểm kinh doanh của hộ cũ.
• Năm 2027 tiệm nợ nhà cung cấp bột 300 triệu đồng không trả được. Chủ nợ có quyền yêu cầu thi hành án trên tài sản riêng của bà Lan, kể cả căn nhà đứng tên bà, vì hộ kinh doanh không có trách nhiệm hữu hạn.
• Tháng 7/2027 bà nghỉ bán 2 tháng để sửa tiệm: vì tạm ngừng từ 15 ngày trở lên, bà phải gửi hồ sơ cho cơ quan đăng ký cấp xã chậm nhất 03 ngày làm việc trước ngày tạm ngừng (Điều 103).

Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ

• Chuyển lên doanh nghiệp: nộp hồ sơ tại cơ quan đăng ký kinh doanh cấp tỉnh kèm bản sao giấy chứng nhận hộ kinh doanh; sau khi doanh nghiệp được cấp giấy, hộ kinh doanh chấm dứt hoạt động khi hoàn thành nghĩa vụ thuế (Điều 27 Nghị định 168/2025/NĐ-CP).
• Xác thực điện tử: từ 23/7/2026, khi ủy quyền làm thủ tục thành lập hộ, thay đổi chủ hộ, thay đổi thành viên, cả người ủy quyền và người được ủy quyền phải xác thực điện tử (khoản 5 Điều 93, sửa bởi Nghị định 296/2026/NĐ-CP).
• Bảo hiểm xã hội: Luật Bảo hiểm xã hội 2024 đưa chủ hộ kinh doanh có đăng ký vào diện tham gia bắt buộc theo lộ trình Chính phủ quy định.
• Tranh chấp trong hộ: cơ quan đăng ký cấp xã không giải quyết tranh chấp giữa các thành viên hộ gia đình (Điều 88 khoản 4).

Những chỗ hay hiểu sai

• Sai: Đăng ký hộ kinh doanh ở phòng tài chính – kế hoạch cấp huyện như trước. — Đúng: từ 01/7/2025 đăng ký tại cơ quan đăng ký kinh doanh cấp xã.
• Sai: Hộ kinh doanh chỉ được thuê dưới 10 lao động. — Đúng: giới hạn này không còn; quy mô không bị khống chế.
• Sai: Đóng thuế khoán hằng tháng là xong nghĩa vụ. — Đúng: thuế khoán bỏ từ 01/01/2026; hộ phải ghi chép, kê khai doanh thu thực tế và dùng hóa đơn theo quy định.
• Sai: Nợ của tiệm thì chỉ đòi trong vốn kinh doanh. — Đúng: chủ hộ và thành viên đăng ký chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản.

Thuật ngữ tiếng Anh tương đương

Bản dịch phổ biến là household business. Không nên dịch là sole proprietorship — cụm này nên dành cho doanh nghiệp tư nhân, vốn là doanh nghiệp đăng ký theo Luật Doanh nghiệp. Với người đọc nước ngoài, có thể giải thích thêm là unincorporated household business để nhấn mạnh không có tư cách pháp nhân.

Thuật ngữ liên quan

• Doanh nghiệp tư nhân — hình thức gần nhất, cũng chịu trách nhiệm vô hạn
• Đăng ký doanh nghiệp — thủ tục khi chuyển đổi lên doanh nghiệp
• Tạm ngừng kinh doanh — thủ tục khi nghỉ từ 15 ngày
• Ngành nghề kinh doanh có điều kiện — hộ cũng phải đáp ứng
• Thuế thu nhập cá nhân — nghĩa vụ thuế chính của hộ
• Hóa đơn điện tử — gắn với việc bỏ thuế khoán

Căn cứ pháp lý

• Nghị định 168/2025/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp (hiệu lực 01/7/2025) — Điều 20, 27, Chương VIII (Điều 82–116); sửa đổi bởi Nghị định 296/2026/NĐ-CP (hiệu lực 23/7/2026).
• Nghị quyết 198/2025/QH15 về cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân — bỏ thuế khoán, lệ phí môn bài từ 01/01/2026.
• Luật số 09/2026/QH16 sửa đổi Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Thuế giá trị gia tăng và một số luật thuế (Điều 1, 2 áp dụng từ 01/01/2026).
• Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 (hiệu lực 01/7/2025).

Hỏi đáp nhanh

Bán hàng trên mạng tại nhà có phải đăng ký hộ kinh doanh không?

Nghị định 168/2025/NĐ-CP chỉ miễn đăng ký cho hộ sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp, làm muối, người bán hàng rong, quà vặt, buôn chuyến, kinh doanh lưu động, thời vụ, dịch vụ có thu nhập thấp — mức thu nhập thấp do UBND cấp tỉnh quy định — và không áp dụng nếu kinh doanh ngành nghề có điều kiện (Điều 82 khoản 3). Bán hàng trên mạng thường xuyên, liên tục, doanh thu vượt mức đó thì phải đăng ký. Việc đăng ký và nghĩa vụ thuế là hai chuyện khác nhau: chưa đăng ký vẫn có thể phải kê khai thuế.

Từ 2026 hộ kinh doanh còn nộp thuế khoán không?

Không. Nghị quyết 198/2025/QH15 bỏ phương pháp khoán thuế với hộ, cá nhân kinh doanh và chấm dứt thu lệ phí môn bài từ 01/01/2026. Hộ kinh doanh chuyển sang kê khai theo doanh thu thực tế. Hộ có doanh thu năm từ mức Chính phủ quy định trở xuống không phải nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân (Luật số 09/2026/QH16, áp dụng từ 01/01/2026). Mức cụ thể cần tra văn bản hướng dẫn hiện hành.

Hộ kinh doanh có được thuê nhiều lao động, mở nhiều cửa hàng không?

Có. Quy định cũ giới hạn 10 lao động đã bỏ từ lâu. Hộ kinh doanh có thể có nhiều địa điểm kinh doanh trên cả nước, chỉ phải thông báo cho cơ quan thuế và cơ quan quản lý thị trường nơi đặt địa điểm (Điều 87 Nghị định 168/2025/NĐ-CP). Khi quy mô lớn, nên cân nhắc chuyển thành doanh nghiệp để có trách nhiệm hữu hạn.