Tịch thu tang vật vi phạm hành chính

Tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính là hình thức xử phạt sung vào ngân sách nhà nước những vật, tiền, hàng hóa, phương tiện có liên quan trực tiếp đến vi phạm, chỉ áp dụng khi vi phạm nghiêm trọng và người vi phạm có lỗi cố ý. Khác với tạm giữ, tịch thu làm chấm dứt quyền sở hữu của người vi phạm đối với tài sản đó.

Định nghĩa theo văn bản pháp luật

Tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính là việc sung vào ngân sách nhà nước vật, tiền, hàng hoá, phương tiện có liên quan trực tiếp đến vi phạm hành chính, được áp dụng đối với vi phạm hành chính nghiêm trọng do lỗi cố ý của cá nhân, tổ chức.

Điều 26 Luật Xử lý vi phạm hành chính số 15/2012/QH13 (sửa đổi bởi Luật số 67/2020/QH14 và Luật số 88/2025/QH15; hiệu lực bản sửa mới nhất từ 01/7/2025)

Giải nghĩa dễ hiểu

Bốn điều kiện cùng lúc

• Có hành vi vi phạm hành chính mà nghị định xử phạt của lĩnh vực đó quy định hình thức tịch thu. Không có quy định thì không được tịch thu.
• Liên quan trực tiếp: tang vật là đối tượng của vi phạm (hàng lậu, lâm sản trái phép), phương tiện là công cụ dùng để vi phạm (xe chở hàng, máy móc khai thác).
• Vi phạm nghiêm trọng, không phải lỗi nhỏ.
• Lỗi cố ý. Lỗi vô ý thì không tịch thu, dù tang vật có liên quan.

Hình thức chính hay bổ sung

Cảnh cáo và phạt tiền chỉ là hình thức chính; tịch thu có thể là hình thức chính hoặc bổ sung tùy nghị định (Điều 21). Phần lớn trường hợp, tịch thu đi kèm phạt tiền.

Ai được tịch thu và theo giá trị nào

Theo Nghị định 189/2025/NĐ-CP, chức danh cấp cơ sở như chiến sĩ công an, công chức thuế chỉ được tịch thu tang vật trị giá không quá 02 lần mức tiền phạt mình được phạt; Chủ tịch UBND các cấp, Trưởng Công an cấp xã tịch thu không giới hạn giá trị. Giá trị tang vật xác định theo thứ tự: giá niêm yết, giá trên hợp đồng, hóa đơn, tờ khai nhập khẩu; giá cơ quan tài chính thông báo hoặc giá thị trường; giá thành; hàng giả tính theo giá hàng thật (Điều 60). Không xác định được thì lập Hội đồng định giá, tạm giữ để định giá không quá 05 ngày làm việc.

Tài sản của người khác, tài sản thế chấp

Luật 88/2025/QH15 sửa khoản 1 Điều 126 giải quyết hai tình huống hay gặp:

• Tang vật, phương tiện bị chiếm đoạt hoặc sử dụng trái phép (xe mượn, xe thuê, xe bị trộm) được trả lại cho chủ sở hữu, người quản lý hợp pháp; người vi phạm nộp khoản tiền tương đương trị giá. Chủ có lỗi cố ý để người khác dùng vào vi phạm thì vẫn bị tịch thu.
• Tài sản đã đăng ký thế chấp: bên nhận thế chấp được nhận lại tài sản hoặc trị giá tương ứng nghĩa vụ được bảo đảm; người vi phạm nộp khoản tiền tương đương.

Phân biệt tịch thu với tạm giữ tang vật

Ví dụ tình huống

Tình huống 1. Tháng 4/2026, anh Nguyễn Hữu Phúc thuê xe tải của ông Lý Văn Tâm với hợp đồng ghi rõ chở nông sản, nhưng anh dùng xe chở 6 m³ gỗ không rõ nguồn gốc. Kiểm lâm tạm giữ xe và gỗ. Gỗ là tang vật, bị tịch thu. Xe là phương tiện vi phạm, nhưng ông Tâm cho thuê hợp pháp, không biết việc chở gỗ: xe được trả lại cho ông Tâm, anh Phúc phải nộp khoản tiền tương đương trị giá xe theo kết quả định giá.

Tình huống 2. Chiếc xe của chị Bùi Ngọc Lan đang thế chấp tại ngân hàng, hợp đồng thế chấp đã đăng ký. Chị dùng xe vào hành vi bị tịch thu phương tiện. Ngân hàng được nhận lại xe hoặc trị giá tương ứng khoản nợ được bảo đảm; chị Lan phải nộp khoản tiền tương đương trị giá xe vào ngân sách.

Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ

• Không phạt nhưng vẫn tịch thu: không xác định được người vi phạm, hết thời hiệu, người vi phạm chết… vẫn tịch thu hoặc tiêu hủy tang vật thuộc loại cấm lưu hành (khoản 2 Điều 65).
• Thời hiệu thi hành: quá 01 năm thì không thi hành phạt tiền, nhưng vẫn tịch thu (khoản 1 Điều 74).
• Xử lý sau tịch thu: theo pháp luật quản lý, sử dụng tài sản công (Nghị định 138/2021/NĐ-CP và văn bản sửa đổi): bán đấu giá, chuyển giao, tiêu hủy. Điều 82 cũ của Luật đã bị bãi bỏ từ năm 2022.
• Tang vật là tiền, vàng, ngoại tệ bị tịch thu thì nộp thẳng ngân sách.

Những chỗ hay hiểu sai

• Sai: bị tạm giữ là bị tịch thu. Đúng: tạm giữ chỉ là biện pháp bảo đảm; chỉ quyết định xử phạt có ghi tịch thu mới chuyển quyền sở hữu.
• Sai: xe mượn, xe thuê dùng để vi phạm thì chủ xe mất xe. Đúng: chủ không có lỗi cố ý được nhận lại xe.
• Sai: cán bộ nào cũng tịch thu được mọi tang vật. Đúng: nhiều chức danh bị giới hạn trị giá tối đa 02 lần mức phạt tiền của mình.
• Sai: vi phạm do vô ý vẫn bị tịch thu. Đúng: Điều 26 đòi hỏi lỗi cố ý.

Thuật ngữ tiếng Anh tương đương

Dùng confiscation of exhibits and instrumentalities of administrative violations; văn bản song ngữ hay viết confiscation of material evidence and means of violation. Forfeiture cũng gần nghĩa nhưng hay dùng cho tài sản trong tố tụng hình sự. Không dùng seizure cho tịch thu: chữ này tương ứng với tạm giữ.

Thuật ngữ liên quan

• Xử phạt vi phạm hành chính — tịch thu là một hình thức xử phạt
• Tạm giữ phương tiện — biện pháp ngăn chặn thường đi trước tịch thu
• Biên bản vi phạm hành chính — ghi tên, số lượng, tình trạng tang vật
• Thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính — giới hạn giá trị được tịch thu
• Thế chấp tài sản — quyền của ngân hàng khi tài sản bị tịch thu
• Buôn lậu — hàng lậu là tang vật điển hình

Căn cứ pháp lý

• Luật Xử lý vi phạm hành chính số 15/2012/QH13, sửa đổi bởi Luật số 67/2020/QH14 và Luật số 88/2025/QH15 (hiệu lực 01/7/2025): Điều 21, 26, 60, 65, 74, 125, 126.
• Nghị định 189/2025/NĐ-CP về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính (hiệu lực 01/7/2025).
• Nghị định 138/2021/NĐ-CP về quản lý, sử dụng và xử lý tài sản bị tịch thu (đã được sửa đổi).

Hỏi đáp nhanh

Cho bạn mượn xe, bạn chở hàng lậu thì xe có bị tịch thu không?

Nếu chủ xe không biết và không có lỗi cố ý, xe được trả lại cho chủ; người mượn phải nộp một khoản tiền tương đương trị giá xe vào ngân sách (khoản 1 Điều 126 sửa năm 2025). Nếu chủ xe biết rõ mục đích mà vẫn cho mượn thì xe bị tịch thu.

Xe đang thế chấp ngân hàng bị tịch thu thì ngân hàng có mất tài sản bảo đảm không?

Không mất nếu biện pháp thế chấp đã đăng ký. Bên nhận thế chấp được nhận lại phương tiện hoặc trị giá tương ứng với nghĩa vụ được bảo đảm; người vi phạm phải nộp khoản tiền tương đương trị giá phương tiện.

Tang vật bị tịch thu có được chuộc lại không?

Không có cơ chế chuộc lại. Tang vật bị tịch thu được xử lý theo pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công (bán đấu giá, chuyển giao, tiêu hủy). Người bị tịch thu chỉ có thể khiếu nại hoặc khởi kiện quyết định xử phạt nếu cho rằng tịch thu sai.

Hết thời hiệu thi hành quyết định thì có lấy lại được tang vật không?

Không. Khoản 1 Điều 74 Luật Xử lý vi phạm hành chính quy định quá 01 năm thì không thi hành phần phạt tiền, nhưng tịch thu tang vật, phương tiện vẫn phải thực hiện.