Công vụ là hoạt động do cán bộ, công chức thực hiện nghĩa vụ, quyền hạn được giao theo quy định của cấp có thẩm quyền và của pháp luật, nhằm thực hiện quản lý nhà nước và đáp ứng nhu cầu chung của xã hội. Một việc được coi là công vụ khi người làm có tư cách cán bộ, công chức và đang làm đúng phần việc được giao, không phải việc riêng.
Định nghĩa theo văn bản pháp luật
Công vụ là hoạt động do cán bộ, công chức thực hiện nghĩa vụ, quyền hạn được giao theo quy định của cấp có thẩm quyền và của pháp luật nhằm thực hiện quản lý nhà nước và đáp ứng nhu cầu chung của xã hội.
Khoản 1 Điều 5 Luật Cán bộ, công chức số 80/2025/QH15 (hiệu lực từ 01/7/2025)
Luật năm 2008 chỉ nói hoạt động công vụ là việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của cán bộ, công chức; Luật 2025 định nghĩa đầy đủ hơn, gắn với mục đích quản lý nhà nước và phục vụ nhu cầu chung, kèm năm nguyên tắc thi hành công vụ tại Điều 2.
Giải nghĩa dễ hiểu
Ba yếu tố
- Chủ thể là cán bộ, công chức. Viên chức làm việc ở trường, bệnh viện công thực hiện "hoạt động nghề nghiệp" theo Luật Viên chức, không phải công vụ theo nghĩa của luật này.
- Nội dung là nghĩa vụ, quyền hạn được giao theo pháp luật và theo phân công của cấp có thẩm quyền: cấp giấy chứng nhận, kiểm tra, xử phạt, giải quyết thủ tục, tham mưu ban hành chính sách.
- Mục đích là quản lý nhà nước và phục vụ nhu cầu chung, không vì lợi ích riêng.
Năm nguyên tắc thi hành công vụ (Điều 2)
- Tuân thủ Hiến pháp và pháp luật.
- Tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
- Công khai, minh bạch, đúng thẩm quyền và có kiểm tra, giám sát.
- Bảo đảm tính hệ thống, thống nhất, liên tục, thông suốt, chuyên nghiệp, hiện đại, hiệu quả.
- Bảo đảm thứ bậc hành chính và phối hợp chặt chẽ.
Những việc không được làm khi thi hành công vụ
Điều 14 liệt kê: trốn tránh, đùn đẩy nhiệm vụ; tham nhũng, nhũng nhiễu người dân, doanh nghiệp; dùng tài sản công trái phép; lợi dụng thông tin công vụ để trục lợi; phân biệt đối xử; tự ý bỏ việc, tham gia đình công; phát tán thông tin sai lệch ảnh hưởng uy tín cơ quan. Vi phạm là căn cứ xử lý kỷ luật, có thể kèm trách nhiệm hình sự.
Phân biệt công vụ với hoạt động nghề nghiệp của viên chức
| Tiêu chí | Công vụ | Hoạt động nghề nghiệp của viên chức |
|---|---|---|
| Người thực hiện | Cán bộ, công chức | Viên chức |
| Nơi thực hiện | Cơ quan Đảng, Nhà nước, Mặt trận, tổ chức chính trị - xã hội | Đơn vị sự nghiệp công lập |
| Bản chất | Quản lý nhà nước, thực thi quyền lực công | Thực hiện công việc chuyên môn, cung cấp dịch vụ công |
| Ví dụ | Cán bộ địa chính thẩm định hồ sơ đất; thanh tra viên xử phạt | Bác sĩ khám bệnh; giảng viên dạy học |
| Hệ quả pháp lý điển hình | Quyết định, hành vi hành chính có thể bị khiếu nại, khởi kiện | Tranh chấp dịch vụ thường theo hợp đồng, pháp luật chuyên ngành |
Ví dụ tình huống
Tình huống 1. Tối 12/7/2026, tổ cảnh sát giao thông dừng xe anh Mạc Văn Toàn để kiểm tra nồng độ cồn. Anh Toàn không chịu thổi, xô ngã một cán bộ và giật thiết bị đo. Cán bộ đang thực hiện nhiệm vụ được giao, đúng địa bàn, đúng kế hoạch: đó là thi hành công vụ. Hành vi của anh Toàn có dấu hiệu tội chống người thi hành công vụ (khoản 1 Điều 330 Bộ luật Hình sự), ngoài ra còn bị xử phạt hành chính về hành vi không chấp hành yêu cầu kiểm tra nồng độ cồn.
Tình huống 2. Công chức địa chính xã đo đạc sai ranh giới khi lập hồ sơ cấp giấy chứng nhận cho bà Võ Thị Lài, khiến bà mất cơ hội bán đất đã đặt cọc và phải trả tiền phạt cọc 50 triệu đồng. Thiệt hại phát sinh từ hành vi trái pháp luật khi thi hành công vụ, nên sau khi có văn bản xác định hành vi trái pháp luật (ví dụ quyết định giải quyết khiếu nại), bà có thể yêu cầu UBND xã, cơ quan quản lý người thi hành công vụ, bồi thường theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Bà không phải kiện riêng cá nhân công chức; cơ quan sẽ xem xét buộc người có lỗi hoàn trả sau.
Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ
- Đang thi hành công vụ hay không là câu hỏi quyết định trong nhiều vụ: việc riêng ngoài nhiệm vụ (cán bộ say rượu gây gổ ngoài giờ) không phải công vụ, nên không có bồi thường nhà nước và cũng không cấu thành tội chống người thi hành công vụ.
- Đạo đức công vụ, văn hóa giao tiếp (Điều 12, 13): thái độ tiếp dân, ngôn ngữ, trang phục là căn cứ đánh giá, xếp loại công chức.
- Hợp đồng thực hiện nhiệm vụ (Điều 21): người ký hợp đồng với cơ quan để làm một phần nhiệm vụ của vị trí công chức thực hiện công việc theo hợp đồng; tư cách pháp lý của họ khi có tranh chấp cần xem cụ thể từng loại hợp đồng.
- Người có thẩm quyền đang thi hành công vụ là cụm từ then chốt trong Luật Xử lý vi phạm hành chính: chỉ người đang thi hành công vụ mới được lập biên bản vi phạm.
Những chỗ hay hiểu sai
- Sai: mọi việc của người làm trong cơ quan nhà nước đều là công vụ. Đúng: chỉ khi thực hiện nghĩa vụ, quyền hạn được giao.
- Sai: công vụ chỉ diễn ra trong giờ hành chính. Đúng: tuần tra ban đêm, trực lễ, kiểm tra ngày nghỉ theo phân công vẫn là công vụ.
- Sai: chống người thi hành công vụ chỉ áp dụng với công an. Đúng: áp dụng với mọi người đang thi hành công vụ, như thanh tra, kiểm lâm, cán bộ thuế.
- Sai: muốn đòi bồi thường phải kiện thẳng công chức có lỗi. Đúng: yêu cầu cơ quan quản lý người đó bồi thường.
Thuật ngữ tiếng Anh tương đương
Dùng public service hoặc official duties; "thi hành công vụ" là performance of official duties, "người thi hành công vụ" là person on official duty. Chữ public service trong tiếng Anh còn chỉ cả khu vực công nói chung hoặc dịch vụ công, nên khi dịch văn bản pháp lý cần thêm ngữ cảnh. Tội chống người thi hành công vụ thường dịch là resisting persons on official duty.
Thuật ngữ liên quan
- Công chức — chủ thể thực hiện công vụ
- Viên chức — thực hiện hoạt động nghề nghiệp, không phải công vụ
- Hành vi hành chính — hành vi thực hiện hoặc không thực hiện công vụ
- Bồi thường nhà nước — khi công vụ gây thiệt hại
- Thủ tục hành chính — nơi công vụ tiếp xúc trực tiếp với người dân
- Cơ quan hành chính nhà nước — nơi phần lớn công vụ được thực hiện
Căn cứ pháp lý
- Luật Cán bộ, công chức số 80/2025/QH15 (hiệu lực 01/7/2025): Điều 2, 5, 12, 13, 14, 21.
- Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 (sửa đổi 2017, 2025): Điều 330.
- Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước số 10/2017/QH14.
Hỏi đáp nhanh
Cản trở cảnh sát giao thông kiểm tra xe có bị xử lý hình sự không?
Có thể. Dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc thủ đoạn khác cản trở người thi hành công vụ là tội phạm theo Điều 330 Bộ luật Hình sự, khung cơ bản là cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm. Mức độ nhẹ hơn có thể bị xử phạt hành chính.
Công chức làm sai gây thiệt hại thì ai bồi thường cho dân?
Nhà nước bồi thường theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, thông qua cơ quan quản lý người thi hành công vụ gây thiệt hại. Sau đó cơ quan này xem xét trách nhiệm hoàn trả của người có lỗi.
Giáo viên dạy học có phải đang thi hành công vụ không?
Theo Luật Cán bộ, công chức thì không: công vụ là hoạt động của cán bộ, công chức. Giáo viên công lập là viên chức thực hiện hoạt động nghề nghiệp. Tuy vậy, một số luật khác (như Bộ luật Hình sự khi nói về người thi hành công vụ) có thể hiểu rộng hơn tùy vụ việc.
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.