Người phụ thuộc

Người phụ thuộc là người mà người nộp thuế có trách nhiệm nuôi dưỡng và được đăng ký để giảm trừ gia cảnh khi tính thuế thu nhập cá nhân từ tiền lương, tiền công. Mỗi người phụ thuộc giúp người nộp thuế được trừ 6,2 triệu đồng/tháng vào thu nhập trước khi tính thuế. Điều kiện chặt nhất là thu nhập của chính người phụ thuộc: từ 01/7/2026 không được vượt quá 03 triệu đồng/tháng bình quân.

Định nghĩa theo văn bản pháp luật

Người phụ thuộc là người mà người nộp thuế có trách nhiệm nuôi dưỡng, bao gồm: a) Con chưa thành niên; con là người mất năng lực hành vi dân sự, người khuyết tật, không có khả năng lao động; b) Các cá nhân không có thu nhập hoặc có thu nhập không vượt quá mức do Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định, bao gồm con thành niên đang học đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp hoặc học nghề; vợ hoặc chồng không có khả năng lao động; bố, mẹ đã hết tuổi lao động hoặc không có khả năng lao động; những người khác không nơi nương tựa mà người nộp thuế phải trực tiếp nuôi dưỡng.

Khoản 4 Điều 10 Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 (hiệu lực 01/7/2026; quy định về tiền lương áp dụng từ kỳ tính thuế 2026).

Giải nghĩa dễ hiểu

Năm nhóm người phụ thuộc (khoản 2 Điều 47 Nghị định 253/2026/NĐ-CP)

1. Con dưới 18 tuổi, gồm con đẻ, con nuôi hợp pháp, con riêng của vợ hoặc chồng. Không xét thu nhập.
2. Con từ 18 tuổi mất năng lực hành vi dân sự, khuyết tật hoặc không có khả năng lao động.
3. Con đang học đại học, cao đẳng, trung cấp, học nghề, kể cả con từ 18 tuổi còn học phổ thông (tính cả tháng 6–9 chờ kết quả thi lớp 12), thu nhập không quá mức quy định.
4. Vợ, chồng; cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi, cha dượng, mẹ kế, cha mẹ vợ hoặc chồng.
5. Người khác không nơi nương tựa mà người nộp thuế trực tiếp nuôi: anh chị em ruột, ông bà nội ngoại, cô dì chú bác cậu ruột, cháu ruột, phải đang sống cùng.

Hai điều kiện với nhóm 4 và 5 (khoản 3 Điều 47)

• Người trong độ tuổi lao động phải đồng thời không có khả năng lao động (suy giảm từ 81% trở lên) và thu nhập không vượt mức quy định.
• Người ngoài độ tuổi lao động chỉ cần không có thu nhập hoặc thu nhập không vượt mức quy định.

Mức thu nhập tối đa

Thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn của người phụ thuộc không quá 03 triệu đồng (khoản 1 Điều 3 Thông tư 87/2026/TT-BTC, áp dụng từ 01/7/2026). Trước đó mức này là 01 triệu đồng theo Thông tư 111/2013/TT-BTC.

Phân biệt người phụ thuộc trong thuế với người được nuôi dưỡng, cấp dưỡng trong luật hôn nhân và gia đình

Hai khái niệm có liên hệ: với "người khác không nơi nương tựa", Nghị định 253/2026/NĐ-CP dẫn chiếu nghĩa vụ nuôi dưỡng tại các Điều 104, 105, 106 Luật Hôn nhân và gia đình.

Ví dụ tình huống

Tình huống 1. Anh Võ Minh Tuấn lương 25 triệu đồng/tháng, đóng bảo hiểm bắt buộc 10,5% là 2,625 triệu đồng. Mẹ anh 62 tuổi nhận lương hưu 4,5 triệu đồng/tháng nên không đủ điều kiện. Con trai 20 tuổi học đại học, làm thêm khoảng 2,5 triệu đồng/tháng, đủ điều kiện. Không có người phụ thuộc: thu nhập tính thuế 25 − 2,625 − 15,5 = 6,875 triệu đồng, thuế 343.750 đồng. Đăng ký con: 6,875 − 6,2 = 0,675 triệu đồng, thuế 33.750 đồng. Mỗi tháng anh nộp ít hơn 310.000 đồng, cả năm 3,72 triệu đồng.

Tình huống 2. Chị Lâm Thị Thanh nuôi em trai 35 tuổi bị suy giảm 85% khả năng lao động, sống cùng chị, không có thu nhập. Em chị thuộc nhóm "người khác không nơi nương tựa", trong độ tuổi lao động nhưng đáp ứng cả hai điều kiện, nên chị được đăng ký. Hồ sơ cần giấy tờ chứng minh quan hệ, xác nhận mức suy giảm khả năng lao động và việc sống cùng theo mẫu của Bộ Tài chính.

Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ

• Thời hạn đăng ký: trước ngày 31/12 của năm tính thuế; đăng ký một lần dùng ổn định cho các năm sau nếu không thay đổi (điểm a khoản 2 Điều 48 Nghị định 253/2026/NĐ-CP).
• Nhiều nơi trả lương: chọn một nơi để đăng ký, bảo đảm mỗi người phụ thuộc chỉ tính một lần.
• Người phụ thuộc có mã số thuế: cơ quan thuế đối chiếu được thu nhập qua dữ liệu khấu trừ; con đi làm thêm có hợp đồng, bị khấu trừ thuế sẽ hiện thu nhập trên hệ thống.
• Chi y tế, học phí của người phụ thuộc được tính vào giảm trừ y tế, giáo dục của người nộp thuế nếu có hóa đơn ghi tên người phụ thuộc, nhưng khi đó người nộp thuế phải tự quyết toán.
• Năm 2025 trở về trước: thời hạn đăng ký, nộp hồ sơ người phụ thuộc theo quy định cũ (khoản 1 Điều 70 Nghị định 253/2026/NĐ-CP).

Những chỗ hay hiểu sai

• Sai: con 18 tuổi trở lên là hết được giảm trừ. Đúng: con đang học đại học, cao đẳng, học nghề hoặc còn học phổ thông vẫn được, nếu thu nhập không quá 03 triệu đồng/tháng.
• Sai: bố mẹ nào cũng đăng ký được. Đúng: bố mẹ trong độ tuổi lao động phải không có khả năng lao động; bố mẹ ngoài tuổi lao động phải có thu nhập không quá 03 triệu đồng/tháng.
• Sai: anh chị em, ông bà sống riêng vẫn đăng ký được nếu mình gửi tiền nuôi. Đúng: nhóm "người khác không nơi nương tựa" phải đang sống cùng người nộp thuế.
• Sai: vợ chồng mỗi người đều tính được cho cùng một đứa con. Đúng: chỉ một người được tính.

Thuật ngữ tiếng Anh tương đương

Người phụ thuộc là dependant (Anh) hoặc dependent (Mỹ); giảm trừ cho người phụ thuộc là dependant deduction hoặc dependent allowance. Trong hệ thống Mỹ, qualifying child và qualifying relative có điều kiện khác Việt Nam (ví dụ tính theo phần chi phí nuôi dưỡng), nên khi dịch văn bản nên giữ dependant kèm giải thích theo luật Việt Nam.

Thuật ngữ liên quan

• Giảm trừ gia cảnh — khoản trừ 6,2 triệu đồng gắn với mỗi người phụ thuộc
• Thuế thu nhập cá nhân — sắc thuế áp dụng
• Quyết toán thuế — thời điểm chốt số tháng được giảm trừ
• Nghĩa vụ nuôi dưỡng — căn cứ dân sự của quan hệ phụ thuộc
• Năng lực hành vi dân sự — con mất năng lực được tính không giới hạn tuổi

Căn cứ pháp lý

• Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 (hiệu lực 01/7/2026; tiền lương áp dụng từ kỳ tính thuế 2026): Điều 10, 29.
• Nghị định 253/2026/NĐ-CP hướng dẫn Luật Thuế thu nhập cá nhân (hiệu lực 01/7/2026): Điều 47, 48, 70.
• Thông tư 87/2026/TT-BTC (ban hành 30/6/2026): Điều 3 (mức thu nhập 03 triệu đồng), Điều 4 (hồ sơ người phụ thuộc).
• Luật Hôn nhân và gia đình số 52/2014/QH13: Điều 104–106.

Hỏi đáp nhanh

Vợ chồng cùng đi làm, con đăng ký cho ai?

Hai vợ chồng tự thỏa thuận đăng ký con là người phụ thuộc của một người trong năm tính thuế; mỗi người phụ thuộc chỉ được tính giảm trừ một lần vào một người nộp thuế (khoản 3 Điều 10 Luật Thuế TNCN 2025; điểm b khoản 2 Điều 48 Nghị định 253/2026/NĐ-CP). Thường nên đăng ký cho người có thu nhập cao hơn vì bậc thuế cao hơn, giảm trừ được nhiều tiền thuế hơn. Muốn đổi thì áp dụng từ năm sau.

Quên đăng ký người phụ thuộc trong năm thì có mất quyền giảm trừ không?

Không mất nếu đăng ký trước ngày 31/12 của năm tính thuế; khi quyết toán được tính từ tháng phát sinh nghĩa vụ nuôi dưỡng (điểm a khoản 2 Điều 48 Nghị định 253/2026/NĐ-CP). Ví dụ con sinh tháng 3 mà tháng 11 mới đăng ký thì vẫn được tính từ tháng 3.

Bố mẹ có lương hưu có đăng ký người phụ thuộc được không?

Chỉ được khi tổng thu nhập bình quân tháng từ mọi nguồn, kể cả lương hưu, không vượt quá 03 triệu đồng (Điều 3 Thông tư 87/2026/TT-BTC). Lương hưu thường cao hơn mức này nên đa số trường hợp không đăng ký được.

Đăng ký sai người phụ thuộc thì bị xử lý gì?

Người nộp thuế tự chịu trách nhiệm về việc đăng ký và thu nhập của người phụ thuộc (khoản 5 Điều 47 Nghị định 253/2026/NĐ-CP). Bị phát hiện thì phải nộp lại số thuế đã giảm, tiền chậm nộp và có thể bị phạt về khai sai; xem truy thu thuế.