Bảo hiểm bắt buộc

Bảo hiểm bắt buộc là sản phẩm bảo hiểm mà pháp luật buộc một số chủ thể phải mua để bảo vệ lợi ích công cộng, môi trường và an toàn xã hội. Người mua được chọn doanh nghiệp bảo hiểm, nhưng điều kiện bảo hiểm, mức phí, số tiền bảo hiểm tối thiểu do Chính phủ quy định, và doanh nghiệp không được từ chối bán cho người đủ điều kiện.

Định nghĩa theo văn bản pháp luật

Bảo hiểm bắt buộc là sản phẩm bảo hiểm nhằm mục đích bảo vệ lợi ích công cộng, môi trường và an toàn xã hội.

Khoản 1 Điều 8 Luật Kinh doanh bảo hiểm số 08/2022/QH15 (hiệu lực từ 01/01/2023), sửa đổi bởi Luật số 139/2025/QH15 (thay cụm từ "hoạt động đầu tư xây dựng" bằng "hoạt động xây dựng" tại Điều 8, từ 01/01/2026)

Giải nghĩa dễ hiểu

Bốn nhóm bảo hiểm bắt buộc

1. Trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới: mọi chủ xe cơ giới tham gia giao thông, hoạt động tại Việt Nam.
2. Cháy, nổ bắt buộc: cơ quan, tổ chức, cá nhân có cơ sở có nguy hiểm về cháy, nổ theo pháp luật phòng cháy và chữa cháy.
3. Bảo hiểm bắt buộc trong hoạt động xây dựng: công trình trong thời gian xây dựng, trách nhiệm nghề nghiệp tư vấn xây dựng, trách nhiệm dân sự với bên thứ ba, người lao động thi công trên công trường.
4. Bảo hiểm bắt buộc do luật khác quy định, miễn đáp ứng mục đích bảo vệ lợi ích công cộng, môi trường, an toàn xã hội — ví dụ bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp mà Luật Công chứng 2024 buộc tổ chức hành nghề công chứng mua cho công chứng viên.

Ba nhóm đầu do Nghị định 67/2023/NĐ-CP hướng dẫn; phần cháy, nổ được Nghị định 105/2025/NĐ-CP sửa, phần xây dựng được Nghị định 220/2026/NĐ-CP sửa từ 01/7/2026.

Bốn nguyên tắc chung

• Người thuộc diện phải mua và được chọn doanh nghiệp đã được phép triển khai (khoản 3 Điều 8).
• Doanh nghiệp không được từ chối bán khi người mua đủ điều kiện (khoản 4 Điều 8); chỉ được từ chối trong các trường hợp nghị định nêu, như xe cơ giới hết niên hạn sử dụng (khoản 5 Điều 4 Nghị định 67/2023/NĐ-CP).
• Bán theo điều kiện, mức phí do nghị định quy định; được bán thêm phần mở rộng tự nguyện nhưng phải tách riêng phần bắt buộc (khoản 3 Điều 4 Nghị định 67/2023/NĐ-CP).
• Mỗi xe chỉ phát sinh trách nhiệm theo một hợp đồng bắt buộc duy nhất; mua trùng thì chỉ hợp đồng đầu tiên có hiệu lực bồi thường, các hợp đồng sau được hoàn 100% phí (khoản 4 Điều 4, khoản 9 Điều 12).

Các con số của bảo hiểm xe cơ giới

Giới hạn trách nhiệm: 150 triệu đồng/người/vụ về sức khỏe, tính mạng; 50 triệu đồng/vụ về tài sản do xe máy gây ra, 100 triệu đồng/vụ do ô tô (Điều 6). Thời hạn từ 1 đến 3 năm (Điều 9). Phí năm chưa thuế: xe máy dưới 50 cc và xe máy điện 55.000 đồng, từ 50 cc 60.000 đồng, ô tô không kinh doanh dưới 6 chỗ 437.000 đồng (Phụ lục I), được tăng giảm tối đa 15% theo lịch sử bồi thường.

Phân biệt bảo hiểm bắt buộc với bảo hiểm xã hội bắt buộc

Ví dụ tình huống

Tình huống 1. Ngày 14/9/2026, anh Ninh Văn Tâm lái xe máy (125 cc) có giấy chứng nhận bảo hiểm bắt buộc đã hết hạn từ tháng 6, va chạm làm bà Hầu Thị Mỷ gãy xương, chi phí và thu nhập bị mất 40 triệu đồng. Vì không có bảo hiểm còn hiệu lực, anh phải tự bồi thường toàn bộ 40 triệu đồng theo Bộ luật Dân sự, đồng thời bị phạt 200.000–300.000 đồng theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP. Nếu bảo hiểm còn hạn, doanh nghiệp phải tạm ứng trong 03 ngày làm việc và chi trả theo bảng ở Phụ lục VI Nghị định 67/2023/NĐ-CP, trong giới hạn 150 triệu đồng.

Tình huống 2. Tháng 8/2026, Công ty Đông Hải khởi công một tòa văn phòng cấp II có 2 tầng hầm tại TP Hải Phòng, giá trị hợp đồng xây dựng 300 tỷ đồng; giả sử công trình thuộc diện phải mua bảo hiểm công trình trong thời gian xây dựng. Theo Nghị định 220/2026/NĐ-CP, số tiền bảo hiểm tối thiểu là giá trị đầy đủ của công trình khi hoàn thành, không thấp hơn 300 tỷ đồng; tỷ lệ phí theo Phụ lục III mới là 1,4‰ (chưa thuế), tức khoảng 420 triệu đồng, doanh nghiệp bảo hiểm được tăng giảm tối đa 25% theo mức độ rủi ro. Công ty có thể giao nhà thầu mua, nhưng vẫn chịu trách nhiệm bảo đảm công trình được bảo hiểm đúng quy định.

Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ

• Thời hạn dưới 1 năm: xe nước ngoài tạm nhập tái xuất, xe có niên hạn sử dụng còn dưới 1 năm, xe đăng ký tạm thời, hoặc khi chủ xe muốn đưa nhiều xe về cùng một thời điểm (Điều 9 Nghị định 67/2023/NĐ-CP).
• Không được giảm phí công trình: công trình ở vùng có nguy cơ lũ quét, sạt lở, sụt lún, hoặc doanh nghiệp bảo hiểm lỗ thuần nghiệp vụ tài sản 3 năm liền thì không được giảm dưới tỷ lệ phí của Phụ lục III (khoản 2a Điều 37, bổ sung năm 2026).
• Hợp đồng ký trước 01/7/2026: tiếp tục thực hiện theo thỏa thuận đã ký, trừ khi các bên thỏa thuận sửa theo Nghị định 220/2026/NĐ-CP.

Những chỗ hay hiểu sai

• Sai: "Bảo hiểm bắt buộc xe máy trả tiền sửa xe của mình." — Đúng: chỉ bồi thường cho bên thứ ba và hành khách; xe của mình cần bảo hiểm vật chất tự nguyện.
• Sai: "Mua bảo hiểm bắt buộc ở nhiều nơi thì được bồi thường nhiều lần." — Đúng: chỉ hợp đồng đầu tiên được giải quyết; các hợp đồng sau hoàn phí.
• Sai: "Muốn mua bảo hiểm bắt buộc phải mua kèm bảo hiểm tai nạn người ngồi trên xe." — Đúng: doanh nghiệp không được từ chối bán riêng phần bắt buộc; phần mở rộng là tự nguyện và phải tách riêng.
• Sai: "Trong văn bản hiện hành vẫn dùng chữ 'người thứ ba'." — Đúng: từ 01/7/2026, Nghị định 220/2026/NĐ-CP thay bằng "bên thứ ba" trong Nghị định 67/2023/NĐ-CP.

Thuật ngữ tiếng Anh tương đương

compulsory insurance hoặc mandatory insurance. Bảo hiểm trách nhiệm dân sự chủ xe là compulsory motor third-party liability insurance (viết tắt MTPL; ở Anh gọi là third-party only). Bảo hiểm công trình là contractor's all risks (CAR). Không dịch là social insurance — chữ đó dành cho bảo hiểm xã hội.

Thuật ngữ liên quan

• Bảo hiểm xe cơ giới — gồm phần bắt buộc và phần vật chất tự nguyện.
• Bảo hiểm trách nhiệm dân sự — bản chất của phần lớn bảo hiểm bắt buộc.
• Bảo hiểm xã hội — bắt buộc theo luật riêng, không phải bảo hiểm kinh doanh.
• Bảo hiểm phi nhân thọ — loại hình chứa mọi bảo hiểm bắt buộc theo Điều 8.
• Bồi thường thiệt hại do tai nạn giao thông — tình huống bảo hiểm xe bắt buộc phát huy tác dụng.
• Phí bảo hiểm — do Chính phủ ấn định với bảo hiểm bắt buộc.

Căn cứ pháp lý

• Luật Kinh doanh bảo hiểm số 08/2022/QH15, sửa đổi bởi Luật 139/2025/QH15: khoản 2 Điều 1, Điều 8.
• Nghị định 67/2023/NĐ-CP về bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự chủ xe cơ giới, cháy nổ bắt buộc và bảo hiểm bắt buộc trong hoạt động xây dựng; sửa đổi bởi Nghị định 105/2025/NĐ-CP và Nghị định 220/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 01/7/2026).
• Nghị định 168/2024/NĐ-CP xử phạt vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông đường bộ: Điều 18.

Hỏi đáp nhanh

Không mang hoặc không có bảo hiểm bắt buộc xe máy bị phạt bao nhiêu?

Người điều khiển xe mô tô, xe gắn máy không có giấy chứng nhận bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự còn hiệu lực bị phạt 200.000–300.000 đồng (điểm b khoản 2 Điều 18 Nghị định 168/2024/NĐ-CP); với xe ô tô là 400.000–600.000 đồng (khoản 4 Điều 18). Doanh nghiệp được cấp giấy chứng nhận điện tử theo khoản 3 Điều 10 Nghị định 67/2023/NĐ-CP, nên không bắt buộc mang bản giấy nếu xuất trình được bản điện tử hợp lệ.

Bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội có phải là "bảo hiểm bắt buộc" theo Luật Kinh doanh bảo hiểm không?

Không. Luật Kinh doanh bảo hiểm không áp dụng đối với bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm tiền gửi và các loại bảo hiểm do Nhà nước thực hiện không mang tính kinh doanh (khoản 2 Điều 1). Các loại đó bắt buộc theo luật riêng nhưng không do doanh nghiệp bảo hiểm bán.

Bị xe không có bảo hiểm đâm rồi bỏ chạy thì nạn nhân có được hỗ trợ gì không?

Có khoản hỗ trợ nhân đạo từ Quỹ bảo hiểm xe cơ giới khi không xác định được xe gây tai nạn hoặc xe không tham gia bảo hiểm: 30% giới hạn trách nhiệm (45 triệu đồng) với trường hợp tử vong hoặc tổn thương từ 81% trở lên; 10% (15 triệu đồng) với tổn thương từ 31% đến dưới 81% (điểm a khoản 1 Điều 17 Nghị định 67/2023/NĐ-CP). Quyền đòi người gây tai nạn bồi thường vẫn còn nguyên.