Người được bảo hiểm

Người được bảo hiểm là người có tài sản, trách nhiệm dân sự, sức khỏe, tính mạng, nghĩa vụ hoặc lợi ích kinh tế được hợp đồng bảo hiểm che chắn. Đó là người mà rủi ro xảy ra với họ (hoặc với tài sản, trách nhiệm của họ) thì doanh nghiệp bảo hiểm phải chi trả. Người được bảo hiểm có thể trùng hoặc khác bên mua bảo hiểm.

Định nghĩa theo văn bản pháp luật

Người được bảo hiểm là tổ chức, cá nhân có tài sản, trách nhiệm dân sự, sức khỏe, tính mạng, nghĩa vụ hoặc lợi ích kinh tế được bảo hiểm theo hợp đồng bảo hiểm.

Khoản 25 Điều 4 Luật Kinh doanh bảo hiểm số 08/2022/QH15 (hiệu lực từ 01/01/2023)

Giải nghĩa dễ hiểu

Ba vai trong một hợp đồng

Hợp đồng bảo hiểm có thể có ba vai: bên mua bảo hiểm (ký và đóng phí), người được bảo hiểm (người mang rủi ro) và người thụ hưởng (người nhận tiền). Một người có thể giữ cả ba vai, ví dụ tự mua bảo hiểm tai nạn cho mình và nhận tiền điều trị. Khi ba vai tách rời, luật đặt nhiều cơ chế bảo vệ người được bảo hiểm, vì họ là người chịu rủi ro nhưng không trực tiếp ký hợp đồng.

Trong bảo hiểm nhân thọ, sức khỏe

• Quan hệ với bên mua: bên mua chỉ được mua cho chính mình; vợ, chồng, cha, mẹ, con; anh chị em ruột hoặc người có quan hệ nuôi dưỡng, cấp dưỡng; người có quyền lợi tài chính hoặc quan hệ lao động với mình; hoặc người đồng ý bằng văn bản cho mua bảo hiểm sức khỏe (khoản 1 Điều 34). Quan hệ này phải có tại thời điểm giao kết.
• Đồng ý bằng văn bản khi bảo hiểm cho trường hợp chết: ghi rõ số tiền bảo hiểm và người thụ hưởng (khoản 1 Điều 39). Không được giao kết cho trường hợp chết của người mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi, người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự; với người chưa thành niên thì phải có văn bản đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ.
• Quyền kiểm soát người thụ hưởng: bên mua không đồng thời là người được bảo hiểm thì việc chỉ định, thay đổi người thụ hưởng phải có đồng ý bằng văn bản của người được bảo hiểm (khoản 1, 3 Điều 41). Trong hợp đồng nhóm, chính người được bảo hiểm chỉ định người thụ hưởng cho trường hợp mình chết (khoản 4 Điều 42).
• Chuyển giao hợp đồng nhân thọ cần người được bảo hiểm đồng ý bằng văn bản (khoản 1 Điều 28).

Trong bảo hiểm tài sản, trách nhiệm

Người được bảo hiểm phải có quyền lợi có thể được bảo hiểm tại thời điểm tổn thất (khoản 3 Điều 44), phải thực hiện quy định phòng cháy, an toàn lao động (Điều 55), không được từ bỏ tài sản bị tổn thất (Điều 56) và phải chuyển quyền đòi người gây thiệt hại cho doanh nghiệp sau khi nhận bồi thường (Điều 54). Trong bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự chủ xe, người được bảo hiểm là chủ xe cơ giới; người bị xe gây tai nạn là bên thứ ba, không phải người được bảo hiểm.

Phân biệt người được bảo hiểm với bên mua bảo hiểm và người thụ hưởng

Ví dụ tình huống

Tình huống 1. Chị Hứa Thị Mai (36 tuổi) mua bảo hiểm nhân thọ cho con trai 10 tuổi, số tiền bảo hiểm 500 triệu đồng, chị đứng tên bên mua và tự chỉ định mình là người thụ hưởng. Vì con là người chưa thành niên, quyền lợi tử vong chỉ hợp lệ khi có văn bản đồng ý của cha hoặc mẹ — chị là mẹ nên tự ký văn bản này. Năm 2030 chị muốn đổi người thụ hưởng sang chồng: con khi đó 14 tuổi, việc thay đổi phải được người đại diện theo pháp luật của con đồng ý và gửi văn bản cho doanh nghiệp để xác nhận vào hợp đồng.

Tình huống 2. Công ty TNHH Bình An mua bảo hiểm sức khỏe nhóm cho 120 nhân viên, công ty là bên mua, mỗi nhân viên là một người được bảo hiểm. Anh Sầm Văn Hưng nghỉ việc ngày 30/9/2026; công ty báo giảm anh khỏi danh sách theo điểm a khoản 5 Điều 42. Nếu hợp đồng nhóm có điều kiện chuyển đổi, anh có thể chuyển sang hợp đồng cá nhân, tự đóng phí, không phải khai lại sức khỏe từ đầu nếu quy tắc cho phép.

Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ

• Người được bảo hiểm chết do lỗi cố ý của bên mua hoặc người thụ hưởng: doanh nghiệp không trả tiền bảo hiểm cho người đó; nếu có nhiều người thụ hưởng thì người vô can vẫn được nhận (Điều 40).
• Thương tích do người thứ ba gây ra: trong bảo hiểm nhân thọ, sức khỏe, người được bảo hiểm vừa nhận tiền bảo hiểm, vừa được đòi người gây thiệt hại bồi thường; doanh nghiệp không có quyền đòi lại (Điều 38).
• Người được bảo hiểm có tên nhưng chưa ký: đây là chỗ hay tranh chấp nhất khi đại lý "ký hộ". Doanh nghiệp vẫn chịu trách nhiệm về hợp đồng do đại lý thu xếp (điểm g khoản 2 Điều 128), nhưng tranh chấp về hiệu lực quyền lợi tử vong sẽ kéo dài.
• Bảo hiểm tài sản đi vay: người được bảo hiểm thường là chủ tài sản, ngân hàng nhận thế chấp được ghi là người thụ hưởng hoặc bên được ưu tiên nhận tiền bồi thường.

Những chỗ hay hiểu sai

• Sai: "Người đóng tiền là người được bảo hiểm." — Đúng: người đóng tiền là bên mua; người được bảo hiểm là người mang rủi ro.
• Sai: "Bên mua được tự do đổi người thụ hưởng." — Đúng: phải có văn bản đồng ý của người được bảo hiểm nếu hai người khác nhau.
• Sai: "Được mua bảo hiểm nhân thọ cho bất kỳ ai nếu tự đóng phí." — Đúng: phải có quyền lợi có thể được bảo hiểm theo Điều 34, thiếu thì hợp đồng vô hiệu (điểm a khoản 1 Điều 25).
• Sai: "Người bị xe đâm là người được bảo hiểm trong bảo hiểm bắt buộc xe." — Đúng: họ là bên thứ ba bị thiệt hại; người được bảo hiểm là chủ xe.

Thuật ngữ tiếng Anh tương đương

insured person hoặc the insured. Trong bảo hiểm nhân thọ hay dùng life insured hoặc life assured (Anh) để tách khỏi policyholder (bên mua). Tránh dùng insurant — chữ ít gặp, không phải thuật ngữ chuẩn. Quyền lợi có thể được bảo hiểm là insurable interest.

Thuật ngữ liên quan

• Bên mua bảo hiểm — có thể trùng hoặc khác người được bảo hiểm.
• Người thụ hưởng — do bên mua chỉ định với sự đồng ý của người được bảo hiểm.
• Hợp đồng bảo hiểm — phải ghi rõ người được bảo hiểm.
• Bảo hiểm nhân thọ — loại có nhiều quy định bảo vệ người được bảo hiểm nhất.
• Quyền lợi bảo hiểm — những gì người được bảo hiểm được hưởng khi rủi ro xảy ra.
• Năng lực hành vi dân sự — điều kiện để bảo hiểm cho trường hợp chết.

Căn cứ pháp lý

• Luật Kinh doanh bảo hiểm số 08/2022/QH15 (sửa đổi bởi Luật 139/2025/QH15): khoản 24–26 Điều 4; các điều 25, 28, 34, 38–42, 44, 54–56, 128.
• Thông tư 67/2023/TT-BTC: Điều 9 về bên mua, người được bảo hiểm, người thụ hưởng.
• Nghị định 67/2023/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 220/2026/NĐ-CP): khoản 5 Điều 3 về bên thứ ba.

Hỏi đáp nhanh

Có thể mua bảo hiểm nhân thọ cho bố mẹ mà không cần bố mẹ ký không?

Không, nếu hợp đồng bảo hiểm cho trường hợp chết. Khoản 1 Điều 39 buộc người được bảo hiểm đồng ý bằng văn bản, ghi rõ số tiền bảo hiểm và người thụ hưởng. Thiếu chữ ký này, doanh nghiệp có thể từ chối chi trả; người bán "ký hộ" là vi phạm.

Mua bảo hiểm cho con dưới 18 tuổi thì ai ký?

Cha hoặc mẹ (hoặc người giám hộ) đứng tên bên mua; con là người được bảo hiểm. Hợp đồng có quyền lợi tử vong cho người chưa thành niên phải có văn bản đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ (điểm a khoản 2 Điều 39). Việc chỉ định, thay đổi người thụ hưởng cũng phải được người đại diện theo pháp luật đồng ý (Điều 41).

Nghỉ việc thì bảo hiểm sức khỏe công ty mua cho mình còn hiệu lực không?

Thường chấm dứt khi không còn là thành viên nhóm; doanh nghiệp bảo hiểm và công ty được sửa đổi hợp đồng nhóm trong trường hợp này (điểm a khoản 5 Điều 42). Hợp đồng nhóm phải ghi điều kiện, thủ tục chuyển đổi thành hợp đồng cá nhân (điểm b khoản 6 Điều 42) — nên hỏi bộ phận nhân sự trước ngày nghỉ.