Rủi ro được bảo hiểm là những nguy cơ bất ngờ, không lường trước được mà hợp đồng bảo hiểm nhận bảo vệ — cháy, nổ, bão lũ, tai nạn, bệnh tật, tử vong, trách nhiệm phải bồi thường cho người khác. Khi rủi ro đó xảy ra trong thời hạn bảo hiểm và gây tổn thất, nó trở thành sự kiện bảo hiểm và doanh nghiệp phải trả tiền.
Định nghĩa theo văn bản pháp luật
5. Nguyên tắc rủi ro ngẫu nhiên: rủi ro được bảo hiểm phải là những rủi ro bất ngờ, không lường trước được.
Khoản 5 Điều 16 Luật Kinh doanh bảo hiểm số 08/2022/QH15 (hiệu lực từ 01/01/2023; sửa đổi bởi Luật số 139/2025/QH15, hiệu lực từ 01/01/2026). Luật không có định nghĩa riêng; ngoài khoản 5 Điều 16, khái niệm xuất hiện ở Điều 23 (thay đổi mức độ rủi ro) và điểm a khoản 2 Điều 20 (bảng câu hỏi về rủi ro được bảo hiểm).
Giải nghĩa dễ hiểu
Một rủi ro bảo hiểm được phải thỏa những gì
- Ngẫu nhiên: không chắc chắn sẽ xảy ra, hoặc chắc chắn xảy ra nhưng không biết khi nào (cái chết trong bảo hiểm trọn đời). Hao mòn tự nhiên, bản chất vốn có của tài sản là điều chắc chắn nên không được bảo hiểm trừ khi có thỏa thuận (Điều 50).
- Ngoài ý muốn của người được bảo hiểm: lỗi cố ý của bên mua, người được bảo hiểm, người thụ hưởng bị loại trừ (Điều 40; điểm a khoản 2 Điều 7 Nghị định 67/2023/NĐ-CP).
- Chưa xảy ra lúc giao kết: bên mua biết sự kiện đã xảy ra mà vẫn ký thì hợp đồng vô hiệu (điểm c khoản 1 Điều 25).
- Hợp pháp: hợp đồng có mục đích, nội dung vi phạm điều cấm của luật thì vô hiệu (điểm d khoản 1 Điều 25) — không bảo hiểm cho hàng lậu, kho chứa trái phép.
Hai cách mô tả rủi ro trong hợp đồng
Liệt kê rủi ro: hợp đồng kể tên từng rủi ro được bảo hiểm — ví dụ cháy, sét, nổ, bão, lũ, va chạm; cái gì không có tên là không được bảo hiểm. Mọi rủi ro: bảo hiểm mọi tổn thất bất ngờ, trừ danh sách loại trừ. Cùng một tổn thất, hai cách viết dẫn tới hai kết quả khác hẳn, nên phải đọc kỹ đầu đề quy tắc trước khi so phí.
Rủi ro thay đổi trong thời hạn
Phí được tính trên mức rủi ro lúc ký. Nếu yếu tố làm căn cứ tính phí thay đổi làm giảm rủi ro, bên mua được yêu cầu giảm phí, tăng số tiền bảo hiểm, kéo dài thời hạn hoặc mở rộng phạm vi; doanh nghiệp không chấp nhận thì bên mua được chấm dứt hợp đồng. Nếu rủi ro tăng, doanh nghiệp được tính lại phí, giảm số tiền, rút ngắn thời hạn hoặc thu hẹp phạm vi; bên mua không đồng ý thì doanh nghiệp được chấm dứt, phải thông báo ngay bằng văn bản (Điều 23). Phí đã đóng cho thời gian còn lại được hoàn theo khoản 2 Điều 27.
Phân biệt rủi ro được bảo hiểm với sự kiện bảo hiểm và tổn thất
| Tiêu chí | Rủi ro được bảo hiểm | Sự kiện bảo hiểm | Tổn thất |
|---|---|---|---|
| Bản chất | Nguy cơ có thể xảy ra | Rủi ro đã xảy ra, đủ điều kiện để doanh nghiệp trả tiền | Thiệt hại thực tế về tiền, tài sản, sức khỏe |
| Thời điểm | Được mô tả khi giao kết | Xảy ra trong thời hạn bảo hiểm | Phát sinh từ sự kiện |
| Căn cứ | Khoản 5 Điều 16, quy tắc sản phẩm | Khoản 27 Điều 4 | Điều 51, 53 (giám định, căn cứ bồi thường) |
| Ví dụ | Cháy | Đám cháy ngày 12/8/2026 tại kho hàng | Hàng hóa hư hỏng 800 triệu đồng |
Ví dụ tình huống
Tình huống 1 — rủi ro không được liệt kê. Cửa hàng điện máy của anh Phong ở một phường của Thành phố Hồ Chí Minh mua đơn "cháy và các rủi ro đặc biệt", liệt kê cháy, sét, nổ, bão, lũ, vỡ đường ống nước. Đêm 03/10/2026 kẻ gian phá khóa lấy 25 chiếc điện thoại trị giá 420 triệu đồng. Trộm cắp không có trong danh sách rủi ro nên doanh nghiệp từ chối đúng; anh Phong lẽ ra phải mua thêm rủi ro trộm cắp có dấu hiệu đột nhập hoặc đơn mọi rủi ro.
Tình huống 2 — rủi ro tăng không báo. Bà Nga mua bảo hiểm cháy cho căn nhà ba tầng dùng để ở, phí tính theo nhà ở. Tháng 4/2026 bà cho thuê tầng một làm xưởng in. Tháng 8/2026 nhà cháy từ máy in. Doanh nghiệp chứng minh được rủi ro đã tăng mà không được thông báo; tùy điều khoản hợp đồng, doanh nghiệp có thể tính lại theo mức phí tương ứng hoặc từ chối phần tổn thất phát sinh từ hoạt động không được khai báo. Nếu bà báo ngay khi cho thuê, doanh nghiệp chỉ có quyền điều chỉnh phí, số tiền, phạm vi cho thời gian còn lại hoặc chấm dứt hợp đồng và hoàn phí (Điều 23, khoản 2 Điều 27).
Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ
- Rủi ro thảm họa, rủi ro lớn: doanh nghiệp chia sẻ qua tái bảo hiểm hoặc lập quỹ rủi ro bảo hiểm chung (khoản 4 Điều 89).
- Rủi ro chiến tranh, khủng bố, động đất thường bị loại trừ trong đơn tiêu chuẩn; bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự chủ xe cơ giới cũng loại trừ ba rủi ro này (điểm h khoản 2 Điều 7 Nghị định 67/2023/NĐ-CP).
- Rủi ro bảo hiểm sức khỏe: bệnh phát sinh trong thời gian chờ (tối đa 90 ngày với bệnh thông thường, 270 ngày với thai sản) không được trả; tai nạn không áp dụng thời gian chờ (khoản 2 Điều 12 Thông tư 67/2023/TT-BTC).
- Doanh nghiệp được kiểm tra điều kiện an toàn và yêu cầu áp dụng biện pháp giảm rủi ro; không thực hiện sau thời hạn ấn định thì có thể bị tăng phí hoặc chấm dứt (Điều 55).
Những chỗ hay hiểu sai
- Sai: "bảo hiểm nhà" là mọi thiệt hại của ngôi nhà đều được trả. Đúng: chỉ những rủi ro ghi trong hợp đồng; thấm dột do xuống cấp là hao mòn, không phải rủi ro bất ngờ.
- Sai: rủi ro được bảo hiểm và sự kiện bảo hiểm là một. Đúng: rủi ro là khả năng; sự kiện là khi khả năng đó thành hiện thực trong thời hạn.
- Sai: rủi ro tăng mà không có tổn thất thì không cần báo. Đúng: nghĩa vụ thông báo phát sinh khi có thay đổi, không chờ tới khi có tổn thất.
- Sai: bảo hiểm được cả rủi ro kinh doanh thua lỗ. Đúng: rủi ro đầu cơ — có thể lãi hoặc lỗ — không được bảo hiểm; chỉ bảo hiểm thiệt hại do sự cố cụ thể như gián đoạn kinh doanh sau cháy.
Thuật ngữ tiếng Anh tương đương
- insured risk hoặc insured peril — rủi ro được bảo hiểm; fortuity — tính ngẫu nhiên.
- named perils — đơn liệt kê rủi ro; all risks — đơn mọi rủi ro.
- alteration of risk hoặc increase of risk — thay đổi, gia tăng rủi ro. Phân biệt risk (nguy cơ) với loss (tổn thất) và insured event (sự kiện bảo hiểm).
Thuật ngữ liên quan
- Sự kiện bảo hiểm — rủi ro đã xảy ra trong thời hạn.
- Loại trừ trách nhiệm bảo hiểm — vùng rủi ro bị loại ra.
- Thời hạn bảo hiểm — rủi ro chỉ được bảo vệ trong khoảng này.
- Nghĩa vụ kê khai trung thực — cơ sở để đánh giá rủi ro.
- Phí bảo hiểm — giá của rủi ro.
- Tái bảo hiểm — cách doanh nghiệp chia sẻ rủi ro lớn.
Căn cứ pháp lý
- Luật Kinh doanh bảo hiểm số 08/2022/QH15 (sửa đổi bởi Luật số 139/2025/QH15) — khoản 27 Điều 4, khoản 5 Điều 16, Điều 20, 21, 23, 25, 27, 40, 50, 55, khoản 4 Điều 89.
- Nghị định 67/2023/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 220/2026/NĐ-CP) — Điều 7 phạm vi và loại trừ bảo hiểm bắt buộc xe cơ giới.
- Thông tư 67/2023/TT-BTC (sửa đổi bởi Thông tư 96/2026/TT-BTC) — khoản 2 Điều 12 thời gian chờ.
Hỏi đáp nhanh
Hợp đồng ghi "mọi rủi ro" thì cái gì cũng được bồi thường?
Không. Đơn "mọi rủi ro" bảo hiểm mọi tổn thất bất ngờ trừ các trường hợp nêu trong phần loại trừ — thường có hao mòn, chiến tranh, cố ý, trộm cắp không có dấu hiệu đột nhập. Lợi thế của nó là doanh nghiệp phải chứng minh tổn thất thuộc loại trừ, còn đơn liệt kê thì người được bảo hiểm phải chứng minh tổn thất do rủi ro được liệt kê.
Mua bảo hiểm khi bão đã đổ bộ có được bồi thường không?
Nếu tại thời điểm giao kết bên mua đã biết sự kiện bảo hiểm xảy ra, hợp đồng vô hiệu (điểm c khoản 1 Điều 25). Bão đang đến gần nhưng chưa gây thiệt hại thì vẫn ký được, song doanh nghiệp thường tạm ngừng nhận bảo hiểm rủi ro bão cho khu vực đã có cảnh báo.
Đổi nhà ở thành nơi kinh doanh có cần báo bảo hiểm không?
Có. Đây là thay đổi làm tăng rủi ro; bên mua phải thông báo (điểm d khoản 2 Điều 21). Doanh nghiệp có quyền tính lại phí, giảm số tiền bảo hiểm, thu hẹp phạm vi hoặc chấm dứt hợp đồng nếu bên mua không đồng ý (Điều 23).
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.