Việc dân sự

Việc dân sự là việc không có tranh chấp, trong đó cá nhân, cơ quan, tổ chức yêu cầu Tòa án công nhận hoặc không công nhận một sự kiện pháp lý làm phát sinh quyền, nghĩa vụ, hoặc công nhận cho mình một quyền. Ví dụ: tuyên bố một người mất tích, tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự, công nhận thuận tình ly hôn, tuyên bố văn bản công chứng vô hiệu. Việc dân sự được giải quyết bằng phiên họp và quyết định, không bằng phiên tòa và bản án.

Định nghĩa theo văn bản pháp luật

Việc dân sự là việc cơ quan, tổ chức, cá nhân không có tranh chấp, nhưng có yêu cầu Tòa án công nhận hoặc không công nhận một sự kiện pháp lý là căn cứ làm phát sinh quyền, nghĩa vụ dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động của mình hoặc của cơ quan, tổ chức, cá nhân khác; yêu cầu Tòa án công nhận cho mình quyền về dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động.

Đoạn 1 Điều 361 Bộ luật Tố tụng dân sự số 92/2015/QH13 (hiệu lực từ 01/7/2016; còn hiệu lực, sửa đổi bởi Luật số 85/2025/QH15).

Giải nghĩa dễ hiểu

Bốn nhóm yêu cầu

• Dân sự (Điều 27): tuyên bố mất năng lực hành vi, hạn chế năng lực hành vi, có khó khăn trong nhận thức; thông báo tìm kiếm người vắng mặt; tuyên bố mất tích, tuyên bố đã chết; tuyên bố văn bản công chứng vô hiệu; công nhận kết quả hòa giải thành ngoài Tòa; công nhận tài sản vô chủ; xác định quyền sở hữu, phân chia tài sản chung để thi hành án; công nhận và cho thi hành bản án dân sự của Tòa án nước ngoài.
• Hôn nhân gia đình (Điều 29): hủy kết hôn trái pháp luật; công nhận thuận tình ly hôn; công nhận thỏa thuận thay đổi người trực tiếp nuôi con; hạn chế quyền của cha mẹ; chấm dứt nuôi con nuôi; mang thai hộ; xác định cha, mẹ, con.
• Kinh doanh, thương mại (Điều 31): hủy nghị quyết đại hội đồng cổ đông, hội đồng thành viên; các yêu cầu liên quan trọng tài thương mại; bắt giữ tàu bay, tàu biển; công nhận phán quyết trọng tài nước ngoài.
• Lao động (Điều 33): tuyên bố hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể vô hiệu; xét tính hợp pháp của cuộc đình công; công nhận bản án lao động của Tòa án nước ngoài, phán quyết lao động của Trọng tài nước ngoài.

Trình tự

1. Đơn yêu cầu kèm chứng cứ (Điều 362), nộp lệ phí; mức thường gặp với yêu cầu dân sự, hôn nhân gia đình là 300.000 đồng theo Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14.
2. Thụ lý và chuẩn bị: 01 tháng; Tòa có thể yêu cầu bổ sung chứng cứ trong 05 ngày làm việc, trưng cầu giám định, định giá; chờ kết quả thì kéo dài không quá 01 tháng (Điều 366).
3. Viện kiểm sát nghiên cứu hồ sơ trong 07 ngày; Tòa mở phiên họp trong 15 ngày kể từ ngày ra quyết định mở phiên họp.
4. Phiên họp: thường do một Thẩm phán giải quyết; một số yêu cầu và việc xét kháng cáo do ba Thẩm phán (Điều 67). Kiểm sát viên phải tham gia (Điều 367). Người yêu cầu vắng mặt lần thứ hai bị coi là từ bỏ yêu cầu, nhưng vẫn được nộp đơn lại.
5. Quyết định gửi các bên trong 05 ngày làm việc; quyết định liên quan hộ tịch được gửi cho Ủy ban nhân dân nơi đã đăng ký hộ tịch (Điều 370).

Phân biệt việc dân sự với vụ án dân sự

Ví dụ tình huống

Tình huống 1. Anh Toàn và chị Linh ở phường Hà Đông, Hà Nội, cùng ký đơn yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn, đã thỏa thuận con 6 tuổi ở với mẹ, anh cấp dưỡng 4 triệu đồng mỗi tháng, căn hộ chung bán chia đôi. Tòa án nhân dân khu vực thụ lý ngày 02/3/2026, tiến hành hòa giải đoàn tụ không thành. Thỏa thuận bảo đảm quyền lợi của con nên Thẩm phán ra quyết định công nhận (khoản 4 Điều 397). Quyết định có hiệu lực ngay, không bị kháng cáo. Lệ phí 300.000 đồng do hai người thỏa thuận chịu.

Nếu tại phiên hòa giải, anh Toàn đổi ý đòi nuôi con, Tòa đình chỉ việc dân sự và chuyển sang thụ lý vụ án ly hôn mà không phải thông báo thụ lý lại hay phân công lại Thẩm phán (khoản 5 Điều 397); lúc đó là vụ án có tranh chấp, giải quyết bằng phiên tòa.

Tình huống 2. Bà Sen ở tỉnh Gia Lai yêu cầu tuyên bố chồng mất tích vì ông biệt tích từ năm 2021, đã thông báo tìm kiếm mà không có tin tức. Trong 20 ngày kể từ khi thụ lý, Tòa ra quyết định thông báo tìm kiếm; thời hạn thông báo 04 tháng kể từ ngày đăng, phát lần đầu; hết hạn thì trong 10 ngày Tòa phải mở phiên họp (Điều 388).

Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ

• Không bị kháng cáo: quyết định công nhận kết quả hòa giải thành ngoài Tòa án, công nhận thuận tình ly hôn, công nhận thỏa thuận thay đổi người trực tiếp nuôi con sau ly hôn (Điều 371).
• Phát sinh tranh chấp trong quá trình giải quyết thì việc dân sự có thể bị đình chỉ để chuyển sang thủ tục vụ án.
• Thẩm quyền: từ 01/7/2025, Tòa án nhân dân khu vực giải quyết mọi việc dân sự, trừ yêu cầu hủy phán quyết trọng tài, đăng ký phán quyết trọng tài vụ việc do một số Tòa án nhân dân cấp tỉnh giải quyết (Điều 35, 37 sửa đổi).
• Người yêu cầu được chọn Tòa nơi mình cư trú hoặc nơi có tài sản của người bị yêu cầu với nhiều loại yêu cầu dân sự (khoản 2 Điều 40).

Những chỗ hay hiểu sai

• Sai: thuận tình ly hôn chỉ cần nộp đơn là xong. Đúng: Thẩm phán vẫn phải hòa giải đoàn tụ và kiểm tra thỏa thuận có bảo đảm quyền lợi của vợ, con không.
• Sai: việc dân sự không có Viện kiểm sát. Đúng: Kiểm sát viên phải tham gia phiên họp giải quyết việc dân sự.
• Sai: quyết định giải quyết việc dân sự cũng có 15 ngày kháng cáo. Đúng: chỉ 10 ngày, và có loại không được kháng cáo.

Thuật ngữ tiếng Anh tương đương

non-contentious civil matter (hoặc civil petition), đối lập với civil case hay contentious proceedings (vụ án dân sự). Đơn yêu cầu là petition, người yêu cầu là petitioner. Các nước civil law gọi thủ tục này là voluntary jurisdiction.

Thuật ngữ liên quan

• Ly hôn thuận tình — việc dân sự thường gặp nhất
• Quyết định của tòa án — hình thức giải quyết việc dân sự
• Khởi kiện — con đường của vụ án có tranh chấp
• Đương sự — gồm người yêu cầu và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan
• Án phí — khác với lệ phí giải quyết việc dân sự
• Năng lực hành vi dân sự — đối tượng của nhiều yêu cầu tuyên bố

Căn cứ pháp lý

• Bộ luật Tố tụng dân sự số 92/2015/QH13: Điều 27, 29, 31, 33, 35, 37, 40, 67, 361–372, 388, 397 — sửa đổi bởi Luật số 85/2025/QH15.
• Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 về án phí, lệ phí Tòa án.

Hỏi đáp nhanh

Thuận tình ly hôn là vụ án hay việc dân sự?

Là việc dân sự: yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn, thỏa thuận nuôi con, chia tài sản khi ly hôn (khoản 2 Điều 29 BLTTDS). Nếu hòa giải đoàn tụ không thành và hai bên không thỏa thuận được về con hoặc tài sản, Tòa đình chỉ việc dân sự và chuyển sang thụ lý vụ án ly hôn (khoản 5 Điều 397).

Giải quyết việc dân sự mất bao lâu?

Thời hạn chuẩn bị xét đơn thường là 01 tháng kể từ ngày thụ lý, có thể kéo dài thêm tối đa 01 tháng khi chờ kết quả giám định, định giá; Tòa phải mở phiên họp trong 15 ngày kể từ ngày ra quyết định mở phiên họp (Điều 366 BLTTDS). Một số việc có thủ tục riêng dài hơn, như tuyên bố mất tích phải thông báo tìm kiếm 04 tháng (Điều 388).

Không đồng ý quyết định giải quyết việc dân sự thì làm gì?

Kháng cáo trong 10 ngày kể từ ngày Tòa ra quyết định; người vắng mặt tại phiên họp thì tính từ ngày nhận được hoặc ngày quyết định được thông báo, niêm yết (Điều 372 BLTTDS). Riêng quyết định công nhận thuận tình ly hôn, công nhận kết quả hòa giải thành ngoài Tòa án và công nhận thỏa thuận thay đổi người nuôi con sau ly hôn không bị kháng cáo.