Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia là cơ quan thuộc Bộ Công Thương được Luật Cạnh tranh 2018 giao toàn bộ khâu thực thi pháp luật cạnh tranh: điều tra và xử lý vụ việc cạnh tranh, kiểm soát tập trung kinh tế, quyết định miễn trừ cho thỏa thuận hạn chế cạnh tranh và giải quyết khiếu nại các quyết định đó. Doanh nghiệp bị đối thủ chơi xấu nộp đơn ở đây; thương vụ sáp nhập, mua lại đủ lớn cũng phải thông báo ở đây.
Định nghĩa theo văn bản pháp luật
1. Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia là cơ quan thuộc Bộ Công Thương gồm Chủ tịch, các Phó Chủ tịch và các thành viên. Cơ quan điều tra vụ việc cạnh tranh và các đơn vị chức năng khác là bộ máy giúp việc của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia.
Khoản 1 Điều 46 Luật Cạnh tranh số 23/2018/QH14 (hiệu lực từ 01/7/2019)
Khoản 2 cùng điều giao nhiệm vụ tham mưu quản lý nhà nước về cạnh tranh và tiến hành tố tụng cạnh tranh; chức năng, cơ cấu chi tiết nằm ở Nghị định 03/2023/NĐ-CP.
Giải nghĩa dễ hiểu
Một cơ quan, hai bộ máy
Luật 2004 chia việc cho hai nơi: Cục Quản lý cạnh tranh điều tra, Hội đồng cạnh tranh xử lý vụ hạn chế cạnh tranh. Luật 2018 gộp về một đầu mối nhưng vẫn tách người điều tra với người phán quyết:
- Cơ quan điều tra vụ việc cạnh tranh (Điều 50): ra quyết định điều tra, lập báo cáo và kết luận điều tra; không ra quyết định xử phạt.
- Hội đồng xử lý vụ việc hạn chế cạnh tranh (Điều 60): lập cho từng vụ, 03 hoặc 05 thành viên, hoạt động độc lập, bắt buộc mở phiên điều trần, bỏ phiếu kín.
- Chủ tịch Ủy ban trực tiếp xử lý vụ cạnh tranh không lành mạnh và vụ vi phạm về tập trung kinh tế (Điều 89, 90).
Thành viên
Tối đa 15 người, do Thủ tướng bổ nhiệm theo đề nghị của Bộ trưởng Bộ Công Thương, nhiệm kỳ 05 năm, có thể được bổ nhiệm lại (Điều 48). Tiêu chuẩn: công dân Việt Nam, tốt nghiệp đại học chuyên ngành luật, kinh tế hoặc tài chính, có ít nhất 09 năm công tác thực tế trong lĩnh vực đó (Điều 49).
Từ 2025 kiêm thêm bảo vệ người tiêu dùng
Quyết định 537/QĐ-BCT (hiệu lực 01/3/2025), nay thay bằng Quyết định 3756/QĐ-BCT ngày 26/12/2025, giao Ủy ban thêm việc của Cục Cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng cũ: bảo vệ người tiêu dùng, kiểm soát hợp đồng theo mẫu, quản lý bán hàng đa cấp, mỗi mảng một Ban.
Phân biệt Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia với cơ quan quản lý thị trường và Tòa án
| Tiêu chí | Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia | Quản lý thị trường | Tòa án |
|---|---|---|---|
| Xử lý gì | Hạn chế cạnh tranh, tập trung kinh tế, cạnh tranh không lành mạnh theo Luật Cạnh tranh | Hàng giả, hàng lậu, gian lận thương mại, vi phạm hành chính thương mại nói chung | Tranh chấp dân sự, kinh doanh thương mại, khởi kiện hành chính |
| Thủ tục | Tố tụng cạnh tranh riêng của Luật Cạnh tranh | Thủ tục xử phạt theo Luật Xử lý vi phạm hành chính | Bộ luật Tố tụng dân sự, Luật Tố tụng hành chính |
| Chế tài chính | Phạt tiền, có thể tới 10% doanh thu trên thị trường liên quan | Phạt tiền theo khung của nghị định chuyên ngành | Buộc bồi thường, tuyên vô hiệu, buộc chấm dứt hành vi |
| Có buộc bồi thường cho nạn nhân không | Không | Không | Có |
Ví dụ tình huống
Tháng 3/2026, Công ty TNHH Thực phẩm Phù Sa Tây Đô (TP. Cần Thơ) phát hiện đối thủ gửi thư cho 40 siêu thị nói sản phẩm của mình "đang bị thu hồi vì nhiễm khuẩn", dù không có quyết định thu hồi nào. Doanh thu tháng 4 giảm khoảng 1,2 tỷ đồng.
Ngày 20/5/2026 công ty nộp hồ sơ khiếu nại kèm bản chụp các thư và xác nhận của hai siêu thị. Ủy ban có 07 ngày làm việc xem xét tính hợp lệ (khoản 1 Điều 78), sau đó Cơ quan điều tra ra quyết định điều tra. Vụ việc cạnh tranh không lành mạnh có thời hạn điều tra 60 ngày, phức tạp thì gia hạn thêm tối đa 45 ngày (khoản 3 Điều 81). Nhận kết luận điều tra, Chủ tịch Ủy ban có 15 ngày để ra quyết định xử lý (Điều 90). Nếu hành vi được xác định là cung cấp thông tin không trung thực trực tiếp, mức phạt là 200–300 triệu đồng, nhân đôi nếu thực hiện trên phạm vi từ hai tỉnh trở lên, kèm buộc cải chính công khai (Điều 18 Nghị định 75/2019/NĐ-CP). Còn 1,2 tỷ đồng thiệt hại thì phải khởi kiện tại Tòa án; quyết định của Ủy ban là chứng cứ mạnh nhưng không tự mang lại tiền.
Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ
- Thời hiệu: khiếu nại trong 03 năm kể từ ngày hành vi được thực hiện (khoản 2 Điều 77); Ủy ban tự phát hiện cũng chỉ được điều tra trong 03 năm đó (khoản 2 Điều 80).
- Phí: từ 01/7/2026 đến hết 28/02/2027, phí xử lý vụ việc cạnh tranh tạm không thu theo Nghị quyết 66.18/2026/NQ-CP.
- Không xử phạt hành vi của cơ quan nhà nước: với hành vi cản trở cạnh tranh của cơ quan nhà nước (khoản 1 Điều 8), Ủy ban chỉ có quyền yêu cầu chấm dứt và khắc phục hậu quả (khoản 1 Điều 113).
- Hành vi ngoài lãnh thổ: vẫn thuộc thẩm quyền nếu tác động hạn chế cạnh tranh đến thị trường Việt Nam (Điều 1).
- Luật đang được sửa: Nghị quyết 141/NQ-CP ngày 01/6/2026 đã thông qua chính sách sửa Luật Cạnh tranh; dự án chưa được Quốc hội thông qua.
Những chỗ hay hiểu sai
- Sai: Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia là cơ quan độc lập ngang bộ. Đúng: đây là cơ quan thuộc Bộ Công Thương; chỉ Hội đồng xử lý vụ việc hạn chế cạnh tranh được luật tuyên bố hoạt động độc lập khi xử từng vụ.
- Sai: nộp đơn cho Ủy ban là sẽ được bồi thường. Đúng: Ủy ban phạt tiền nộp ngân sách và áp dụng biện pháp khắc phục; tiền bồi thường cho doanh nghiệp bị hại chỉ có qua thương lượng hoặc bản án.
- Sai: Sở Công Thương cũng xử được vụ cạnh tranh không lành mạnh. Đúng: hành vi tại Điều 45 Luật Cạnh tranh do Chủ tịch Ủy ban xử lý.
- Sai: khiếu nại quyết định của Ủy ban thì quyết định tạm dừng thi hành. Đúng: quyết định bị khiếu nại vẫn thi hành, trừ khi Chủ tịch Ủy ban ra quyết định tạm đình chỉ vì thấy thi hành sẽ gây hậu quả khó khắc phục (Điều 99).
Thuật ngữ tiếng Anh tương đương
Tên tiếng Anh Ủy ban tự dùng là Vietnam Competition Commission (viết tắt VCC; trang thông tin vcc.gov.vn); dịch sát chữ là National Competition Commission. Cách gọi chung cho loại cơ quan này là competition authority, ở Hoa Kỳ và một số nước còn gọi là antitrust authority. Cơ quan điều tra vụ việc cạnh tranh có thể dịch là Competition Investigation Agency. Không nên dịch là "Competition Court" vì đây không phải Tòa án.
Thuật ngữ liên quan
- Vụ việc cạnh tranh — đối tượng Ủy ban điều tra, xử lý
- Xử lý vi phạm pháp luật cạnh tranh — chế tài Ủy ban áp dụng
- Thông báo tập trung kinh tế — thủ tục nộp cho Ủy ban trước khi sáp nhập, mua lại
- Miễn trừ thỏa thuận hạn chế cạnh tranh — quyết định do Ủy ban cấp
- Hành vi cạnh tranh không lành mạnh — nhóm vụ việc Chủ tịch Ủy ban trực tiếp xử lý
- Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng — chức năng Ủy ban nhận thêm từ 2025
- Pháp luật cạnh tranh — hệ thống quy định Ủy ban thực thi
Căn cứ pháp lý
- Luật Cạnh tranh số 23/2018/QH14 (hiệu lực 01/7/2019) — Điều 1, 8, 46–53, 60, 77–81, 89–105, 113.
- Nghị định 03/2023/NĐ-CP quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia.
- Quyết định 3756/QĐ-BCT ngày 26/12/2025 của Bộ trưởng Bộ Công Thương (thay Quyết định 537/QĐ-BCT ngày 28/02/2025).
- Nghị định 75/2019/NĐ-CP xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực cạnh tranh, sửa đổi bởi Nghị định 102/2026/NĐ-CP (hiệu lực 20/5/2026).
- Nghị quyết 66.18/2026/NQ-CP (hiệu lực 01/7/2026 đến 28/02/2027) — phần quản lý cạnh tranh.
Hỏi đáp nhanh
Doanh nghiệp muốn tố cáo đối thủ vi phạm cạnh tranh thì gửi đơn cho ai?
Gửi hồ sơ khiếu nại vụ việc cạnh tranh tới Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Điều 77 Luật Cạnh tranh 2018), gồm đơn theo mẫu của Ủy ban và chứng cứ. Sở Công Thương, quản lý thị trường hay công an không có thẩm quyền ra quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh; nếu chỉ muốn cung cấp thông tin mà không làm bên khiếu nại, có thể gửi thông tin theo Điều 75 và đề nghị giữ bí mật danh tính.
Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia có xử lý khiếu nại của người tiêu dùng không?
Có ở phần bảo vệ người tiêu dùng. Từ 01/3/2025 Ủy ban tiếp nhận thêm chức năng bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, kiểm soát hợp đồng theo mẫu và quản lý bán hàng đa cấp của Cục Cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng cũ. Tuy vậy, Ủy ban không thay Tòa án buộc doanh nghiệp bồi thường cho từng người; đòi tiền thì vẫn phải thương lượng, hòa giải hoặc khởi kiện.
Quyết định xử phạt của Ủy ban có kiện ra Tòa án được không?
Được, nhưng phải qua bước khiếu nại trước: khiếu nại quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh tới Chủ tịch Ủy ban trong 30 ngày (Điều 96). Không đồng ý với quyết định giải quyết khiếu nại thì khởi kiện vụ án hành chính trong 30 ngày kể từ ngày nhận quyết định đó (Điều 103).
Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia có được xem bí mật kinh doanh của doanh nghiệp bị điều tra không?
Có quyền yêu cầu cung cấp, nhưng người tiến hành tố tụng phải giữ bí mật kinh doanh (khoản 2 Điều 54), phiên điều trần có thể tổ chức kín và Chủ tịch Ủy ban quyết định không công bố phần bí mật kinh doanh trong quyết định (Điều 105). Từ chối cung cấp tài liệu bị phạt 20–50 triệu đồng (Nghị định 75/2019/NĐ-CP sửa đổi).
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.