Hành vi cạnh tranh không lành mạnh là hành vi của doanh nghiệp trái với nguyên tắc thiện chí, trung thực, tập quán thương mại và các chuẩn mực kinh doanh, gây hoặc có thể gây thiệt hại cho doanh nghiệp khác. Luật Cạnh tranh 2018 gom các hành vi này thành sáu nhóm cụ thể tại Điều 45, mỗi nhóm có khung phạt riêng trong Nghị định 75/2019/NĐ-CP.
Định nghĩa theo văn bản pháp luật
6. Hành vi cạnh tranh không lành mạnh là hành vi của doanh nghiệp trái với nguyên tắc thiện chí, trung thực, tập quán thương mại và các chuẩn mực khác trong kinh doanh, gây thiệt hại hoặc có thể gây thiệt hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp khác.
Khoản 6 Điều 3 Luật Cạnh tranh số 23/2018/QH14 (hiệu lực từ 01/7/2019)
Giải nghĩa dễ hiểu
Ba dấu hiệu của định nghĩa
- Chủ thể là doanh nghiệp theo nghĩa rộng của Điều 2: mọi tổ chức, cá nhân kinh doanh.
- Trái chuẩn mực kinh doanh: thiện chí, trung thực, tập quán thương mại.
- Đối tượng bị hại là doanh nghiệp khác, thiệt hại có thể chỉ ở dạng nguy cơ. Đây là điểm khác cơ bản với hạn chế cạnh tranh, nơi thứ bị hại là cạnh tranh trên cả thị trường.
Sáu nhóm hành vi và mức phạt với tổ chức
| Hành vi (Điều 45) | Mức phạt (Nghị định 75/2019/NĐ-CP) |
|---|---|
| Khoản 1: xâm phạm thông tin bí mật trong kinh doanh | 200–300 triệu đồng (Điều 16) |
| Khoản 2: ép buộc khách hàng, đối tác của doanh nghiệp khác | 100–200 triệu; 200–300 triệu nếu ép khách hàng, đối tác lớn nhất của đối thủ (Điều 17) |
| Khoản 3: cung cấp thông tin không trung thực về doanh nghiệp khác | 100–200 triệu nếu gián tiếp; 200–300 triệu nếu trực tiếp (Điều 18) |
| Khoản 4: gây rối hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp khác | 50–100 triệu nếu gián tiếp; 100–150 triệu nếu trực tiếp (Điều 19) |
| Khoản 5: lôi kéo khách hàng bất chính | 100–200 triệu đồng (Điều 20) |
| Khoản 6: bán dưới giá thành toàn bộ dẫn đến hoặc có khả năng loại bỏ doanh nghiệp khác | 800 triệu – 1 tỷ đồng (Điều 21) |
Trừ xâm phạm thông tin bí mật, các khung trên nhân đôi khi hành vi diễn ra trên phạm vi từ hai tỉnh, thành phố trở lên. Trần chung là 2 tỷ đồng cho tổ chức, 1 tỷ đồng cho cá nhân (khoản 3, 5 Điều 111 Luật Cạnh tranh). Hình thức bổ sung: tịch thu tang vật, phương tiện, khoản lợi nhuận; biện pháp khắc phục: cải chính công khai, loại bỏ yếu tố vi phạm trên hàng hóa, bao bì. Từ 20/5/2026, mức phạt cụ thể là mức trung bình của khung, một tình tiết giảm nhẹ hoặc tăng nặng chỉ kéo về nửa dưới hoặc nửa trên, từ hai tình tiết cùng chiều mới áp mức tối thiểu hoặc tối đa (khoản 8 Điều 4, sửa bởi Nghị định 102/2026/NĐ-CP).
Khoản 7: hành vi bị cấm theo luật khác
Điều 45 để ngỏ "các hành vi cạnh tranh không lành mạnh khác bị cấm theo quy định của luật khác", và khoản 6 Điều 113 giao chúng cho luật đó xử lý. Ví dụ quen thuộc là bốn hành vi tại Điều 130 Luật Sở hữu trí tuệ. So với Luật 2004, Luật 2018 đã bỏ các nhóm quảng cáo, khuyến mại nhằm cạnh tranh không lành mạnh và bán hàng đa cấp bất chính, để luật chuyên ngành điều chỉnh.
Phân biệt hành vi cạnh tranh không lành mạnh với hành vi hạn chế cạnh tranh
| Tiêu chí | Cạnh tranh không lành mạnh | Hạn chế cạnh tranh |
|---|---|---|
| Bị hại | Doanh nghiệp cụ thể | Cạnh tranh trên thị trường, người tiêu dùng |
| Cần xác định thị trường liên quan, thị phần | Không | Thường có |
| Người xử lý | Chủ tịch Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia | Hội đồng xử lý vụ việc hạn chế cạnh tranh |
| Thời hạn điều tra | 60 ngày, gia hạn tối đa 45 ngày | 09 tháng, gia hạn tối đa 03 tháng |
| Phạt tối đa (tổ chức) | 2 tỷ đồng | 10% doanh thu trên thị trường liên quan |
Ví dụ tình huống
Tháng 6/2026, Công ty TNHH Phần mềm Kế Toán Việt (Hà Nội) tuyển trưởng phòng kinh doanh của đối thủ là Công ty cổ phần Sổ Sách Số. Người này mang theo danh sách 2.000 khách hàng kèm mức giá ưu đãi riêng, vốn được Sổ Sách Số đóng dấu "mật" và yêu cầu ký cam kết bảo mật. Kế Toán Việt dùng danh sách đó gửi thư chào hàng, trong thư còn viết Sổ Sách Số "sắp ngừng hỗ trợ phần mềm vì khó khăn tài chính", điều hoàn toàn sai.
Có hai hành vi riêng: sử dụng thông tin bí mật trong kinh doanh không được phép (điểm b khoản 1 Điều 45), khung 200–300 triệu đồng; cung cấp thông tin không trung thực trực tiếp về doanh nghiệp khác (khoản 3), khung 200–300 triệu đồng, nhân đôi thành 400–600 triệu nếu thư gửi tới khách ở nhiều tỉnh, thành phố. Không có tình tiết đặc biệt, Kế Toán Việt có thể bị phạt 250 triệu đồng cho hành vi thứ nhất và 500 triệu đồng cho hành vi thứ hai, bị tịch thu khoản lợi nhuận từ các hợp đồng giành được và buộc cải chính. Người lao động có thể bị Sổ Sách Số kiện theo thỏa thuận bảo mật.
Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ
- Thủ tục: khiếu nại tới Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia trong 03 năm kể từ ngày thực hiện hành vi; quyết định xử lý trong 15 ngày sau khi nhận kết luận điều tra (Điều 90).
- Bồi thường không do Ủy ban giải quyết; bên bị hại kiện tại Tòa án.
- Người xúi giục không kinh doanh vẫn có thể bị phạt 30–50 triệu đồng theo Điều 25 Nghị định 75 vì vận động, tổ chức cho doanh nghiệp thực hiện hành vi cạnh tranh không lành mạnh.
- Luật đang được sửa: dự án sửa đổi Luật Cạnh tranh (chính sách thông qua tại Nghị quyết 141/NQ-CP ngày 01/6/2026) chủ yếu nhắm vào môi trường số; tới thời điểm biên soạn chưa được Quốc hội thông qua.
Những chỗ hay hiểu sai
- Sai: mọi hành vi cạnh tranh không lành mạnh đều có thể bị phạt tới 2 tỷ đồng. Đúng: chỉ bán dưới giá thành toàn bộ (khi nhân đôi) chạm mức 2 tỷ đồng; các nhóm khác thấp hơn nhiều.
- Sai: phải chứng minh thiệt hại đã xảy ra. Đúng: chỉ cần có thể gây thiệt hại.
- Sai: quảng cáo sai sự thật luôn là cạnh tranh không lành mạnh theo Luật Cạnh tranh. Đúng: chỉ khi thuộc khoản 5 Điều 45; nhiều trường hợp do pháp luật quảng cáo hoặc bảo vệ người tiêu dùng xử lý.
- Sai: hành vi cạnh tranh không lành mạnh và hạn chế cạnh tranh là một. Đúng: hai nhóm có bản chất, thủ tục, mức phạt và người quyết định khác nhau.
Thuật ngữ tiếng Anh tương đương
Dịch là act of unfair competition hoặc unfair competition practice, theo cách dùng của Điều 10bis Công ước Paris. Không dùng anti-competitive practice cho nhóm này; chữ đó thường chỉ hành vi hạn chế cạnh tranh (restrictive practices).
Thuật ngữ liên quan
- Cạnh tranh không lành mạnh — khái niệm chung, gồm cả góc độ sở hữu trí tuệ
- Xâm phạm thông tin bí mật trong kinh doanh — nhóm có mức phạt khởi điểm cao nhất sau bán phá giá
- Lôi kéo khách hàng bất chính — khoản 5 Điều 45
- Bán hàng dưới giá thành nhằm loại bỏ đối thủ — khoản 6 Điều 45
- Hành vi hạn chế cạnh tranh — nhóm vi phạm còn lại của Luật Cạnh tranh
- Vụ việc cạnh tranh — thủ tục điều tra, xử lý
Căn cứ pháp lý
- Luật Cạnh tranh số 23/2018/QH14 — Điều 2, khoản 6 Điều 3, Điều 45, 81, 90, 111, 113.
- Nghị định 75/2019/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 102/2026/NĐ-CP (hiệu lực 20/5/2026) — Điều 4, 16–21, 25.
- Luật Sở hữu trí tuệ số 50/2005/QH11, sửa đổi đến Luật số 131/2025/QH15 — Điều 130.
Hỏi đáp nhanh
Hành vi cạnh tranh không lành mạnh khác với cạnh tranh không lành mạnh về sở hữu trí tuệ thế nào?
Luật Cạnh tranh liệt kê sáu nhóm hành vi tại Điều 45 do Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia xử lý. Các hành vi gắn với chỉ dẫn thương mại gây nhầm lẫn, chiếm tên miền trùng nhãn hiệu thuộc Điều 130 Luật Sở hữu trí tuệ và đi theo đường xử lý của pháp luật sở hữu trí tuệ. Khoản 7 Điều 45 dẫn chiếu sang các hành vi bị cấm theo luật khác như vậy, và khoản 6 Điều 113 nói rõ chúng được xử lý theo luật đó.
Một doanh nghiệp vừa tung tin sai về đối thủ vừa lôi kéo nhân viên mang bí mật sang thì bị phạt thế nào?
Mỗi hành vi bị xác định và xử phạt riêng theo điều tương ứng của Nghị định 75/2019/NĐ-CP (Điều 18 và Điều 16), rồi cộng lại trong cùng quyết định xử lý. Tổng tiền phạt cho các hành vi khác nhau có thể vượt 2 tỷ đồng vì trần 2 tỷ đồng áp cho từng hành vi.
Cá nhân kinh doanh online vi phạm có bị phạt như công ty không?
Cá nhân kinh doanh là đối tượng của Luật Cạnh tranh (Điều 2), nhưng mức phạt tiền tối đa với cá nhân bằng một phần hai mức với tổ chức (khoản 5 Điều 111 Luật Cạnh tranh, khoản 7 Điều 4 Nghị định 75).
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.