Lôi kéo khách hàng bất chính

Lôi kéo khách hàng bất chính là hành vi giành khách của doanh nghiệp khác bằng thông tin sai: nói dối hoặc gây nhầm lẫn về bản thân doanh nghiệp, về hàng hóa, khuyến mại, điều kiện giao dịch, hoặc so sánh hàng của mình với hàng cùng loại của đối thủ mà không chứng minh được. Đây là một trong sáu nhóm hành vi cạnh tranh không lành mạnh bị cấm theo Luật Cạnh tranh 2018.

Định nghĩa theo văn bản pháp luật

5. Lôi kéo khách hàng bất chính bằng các hình thức sau đây: a) Đưa thông tin gian dối hoặc gây nhầm lẫn cho khách hàng về doanh nghiệp hoặc hàng hóa, dịch vụ, khuyến mại, điều kiện giao dịch liên quan đến hàng hóa, dịch vụ mà doanh nghiệp cung cấp nhằm thu hút khách hàng của doanh nghiệp khác; b) So sánh hàng hóa, dịch vụ của mình với hàng hóa, dịch vụ cùng loại của doanh nghiệp khác nhưng không chứng minh được nội dung.

Khoản 5 Điều 45 Luật Cạnh tranh số 23/2018/QH14 (hiệu lực từ 01/7/2019)

Giải nghĩa dễ hiểu

Hình thức thứ nhất: thông tin gian dối hoặc gây nhầm lẫn

Luật tách hai mức. Gian dối là sai sự thật: tự xưng "nhà phân phối độc quyền" khi không có hợp đồng độc quyền, ghi "nhập khẩu Nhật Bản" cho hàng lắp ráp trong nước. Gây nhầm lẫn là từng chữ có thể đúng nhưng tổng thể khiến khách hiểu sai: in chữ "Đức" to trên hộp trong khi chỉ công nghệ là của Đức, hoặc treo "giảm 50%" trên giá gốc tự nâng lên trước đó một tuần.

Thông tin có thể nói về doanh nghiệp (quy mô, giải thưởng, chứng nhận), hàng hóa, dịch vụ, khuyến mại hoặc điều kiện giao dịch (bảo hành, đổi trả, trả góp 0%). Yếu tố bắt buộc là nhằm thu hút khách hàng của doanh nghiệp khác. Thông tin tung ra đúng thị trường hai bên đang giành khách là dấu hiệu rõ nhất.

Hình thức thứ hai: so sánh không chứng minh được

Luật không cấm so sánh. Cái bị cấm là so sánh với hàng cùng loại của doanh nghiệp khác mà không chứng minh được nội dung. Gánh nặng chứng minh thuộc về bên đưa ra so sánh. Bằng chứng đáng tin thường là kết quả thử nghiệm của phòng thí nghiệm độc lập, cùng điều kiện, cùng thời điểm, ghi rõ mẫu thử; khảo sát giá có ngày, địa điểm, mã sản phẩm cụ thể. "Bền gấp đôi", "tiết kiệm điện hơn 30% so với hãng X" mà chỉ dựa vào thử nội bộ là chỗ hay thua.

Mức phạt

Điều 20 Nghị định 75/2019/NĐ-CP: phạt 100–200 triệu đồng; gấp hai lần nếu thực hiện trên phạm vi từ hai tỉnh, thành phố trở lên. Kèm theo: tịch thu tang vật, phương tiện, khoản lợi nhuận thu được; buộc cải chính công khai; buộc loại bỏ yếu tố vi phạm trên hàng hóa, bao bì, phương tiện kinh doanh. Mức trên áp dụng cho tổ chức; cá nhân kinh doanh chịu một nửa. Từ 20/5/2026, mức phạt cụ thể là mức trung bình của khung, mỗi tình tiết giảm nhẹ hoặc tăng nặng mới kéo lên xuống (khoản 8 Điều 4, sửa bởi Nghị định 102/2026/NĐ-CP).

Phân biệt lôi kéo khách hàng bất chính với gièm pha doanh nghiệp khác

Ví dụ tình huống

Tháng 4/2026, Công ty cổ phần Điện máy Sông Hàn chạy quảng cáo trên mạng xã hội và tại 12 cửa hàng ở thành phố Đà Nẵng và tỉnh Quảng Ngãi: "Máy lọc nước SH-9 loại bỏ 99,9% vi khuẩn, gấp 3 lần máy Aqua-K". Công ty TNHH Aqua-K Việt Nam khiếu nại tới Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia ngày 10/6/2026. Trong quá trình điều tra, Sông Hàn chỉ xuất trình biên bản thử nghiệm do chính phòng kỹ thuật của mình lập, không ghi mẫu máy Aqua-K được thử.

Kết luận: so sánh với hàng cùng loại của doanh nghiệp khác mà không chứng minh được, thuộc điểm b khoản 5 Điều 45. Hành vi diễn ra trên hai tỉnh, thành phố nên khung phạt là 200–400 triệu đồng; không có tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ thì mức phạt là mức trung bình, 300 triệu đồng. Sông Hàn còn bị buộc cải chính công khai và gỡ câu so sánh khỏi tờ rơi, biển quảng cáo. Nếu Aqua-K chứng minh doanh số tháng 5–6 giảm vì khách chuyển sang SH-9, họ có thể khởi kiện đòi bồi thường tại Tòa án.

Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ

• Không phải mọi lời quảng cáo phóng đại đều là lôi kéo bất chính. Lời khen chung chung không kiểm chứng được ("ngon tuyệt", "đẳng cấp") khó bị coi là thông tin gian dối. Rủi ro tăng khi có số liệu, có tên đối thủ, có chữ "nhất".
• Chồng lấn với pháp luật khác. Nếu luật khác có quy định riêng về hành vi cạnh tranh không lành mạnh thì áp dụng luật đó (khoản 2 Điều 4 Luật Cạnh tranh). Dùng nhãn hiệu, bao bì gây nhầm lẫn về nguồn gốc thì thường xử lý theo Luật Sở hữu trí tuệ; khuyến mại có sự so sánh trực tiếp với hàng của thương nhân khác còn vi phạm quy định về khuyến mại theo Luật Thương mại.
• Thời hiệu khiếu nại là 03 năm kể từ ngày hành vi được thực hiện (khoản 2 Điều 77). Với quảng cáo chạy kéo dài, nên lưu bằng chứng theo ngày: ảnh chụp có thời gian, lập vi bằng nếu cần.

Những chỗ hay hiểu sai

• Sai: không nêu tên đối thủ thì so sánh thoải mái. Đúng: "rẻ hơn mọi cửa hàng khác" vẫn là so sánh với hàng cùng loại của doanh nghiệp khác; không chứng minh được vẫn vi phạm.
• Sai: chỉ công ty lớn mới bị xử lý. Đúng: chủ thể là mọi tổ chức, cá nhân kinh doanh, kể cả hộ kinh doanh và doanh nghiệp nước ngoài hoạt động tại Việt Nam (Điều 2).
• Sai: mức phạt tối đa 2 tỷ đồng áp cho hành vi này. Đúng: 2 tỷ đồng là trần chung cho cạnh tranh không lành mạnh; riêng lôi kéo khách hàng bất chính khung cao nhất là 400 triệu đồng (khi nhân đôi) với tổ chức.
• Sai: gỡ quảng cáo rồi là hết trách nhiệm. Đúng: chấm dứt hành vi chỉ là tình tiết giảm nhẹ; vẫn bị xử lý trong thời hiệu 03 năm.

Thuật ngữ tiếng Anh tương đương

Có thể dịch là unfair solicitation of customers hoặc unfair customer enticement. Hình thức thứ nhất tương ứng misleading commercial practices hay deceptive advertising; hình thức thứ hai là unsubstantiated comparative advertising. Không nên dịch là "illegal customer luring" vì không phải thuật ngữ pháp lý.

Thuật ngữ liên quan

• Hành vi cạnh tranh không lành mạnh — nhóm hành vi chứa lôi kéo khách hàng bất chính
• Gièm pha doanh nghiệp khác — thông tin sai nói về đối thủ thay vì về mình
• Quảng cáo thương mại — kênh thường dùng để lôi kéo
• Khuyến mại — thông tin khuyến mại gian dối là một dạng của hành vi này
• Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng — đường xử lý khi người bị hại là người mua
• Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia — cơ quan điều tra, xử phạt

Căn cứ pháp lý

• Luật Cạnh tranh số 23/2018/QH14 — khoản 6 Điều 3, Điều 2, khoản 2 Điều 4, khoản 5 Điều 45, Điều 77, 111.
• Nghị định 75/2019/NĐ-CP xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực cạnh tranh, sửa đổi bởi Nghị định 102/2026/NĐ-CP (hiệu lực 20/5/2026) — Điều 4, 20.
• Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng số 19/2023/QH15 — khi bên bị thiệt hại là người tiêu dùng.

Hỏi đáp nhanh

Quảng cáo "rẻ nhất thị trường", "số 1 Việt Nam" có bị coi là lôi kéo khách hàng bất chính không?

Có nguy cơ cao nếu không có căn cứ. Những câu này hàm ý so sánh với toàn bộ đối thủ, nên doanh nghiệp phải chứng minh được bằng số liệu khảo sát, kết quả xếp hạng độc lập, ghi rõ thời điểm và phạm vi. Không chứng minh được thì rơi vào điểm b khoản 5 Điều 45 Luật Cạnh tranh, mức phạt 100–200 triệu đồng với tổ chức.

Đối thủ dùng chương trình giảm giá sâu để kéo khách của mình thì có phải lôi kéo bất chính?

Không, nếu thông tin khuyến mại là thật và giá không dưới giá thành toàn bộ đến mức loại bỏ đối thủ. Giảm giá là cạnh tranh hợp pháp. Chỉ khi khuyến mại ảo (niêm yết giá gốc khống để báo giảm 70%) hoặc điều kiện nhận ưu đãi bị che giấu thì mới thành đưa thông tin gian dối về khuyến mại.

Người tiêu dùng bị quảng cáo gian dối có khiếu nại lên Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia được không?

Luật cho phép mọi tổ chức, cá nhân cho rằng quyền lợi của mình bị xâm hại khiếu nại vụ việc cạnh tranh (Điều 77). Tuy vậy, với người tiêu dùng đơn lẻ, đường phù hợp hơn thường là phản ánh theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023, rồi thương lượng, hòa giải hoặc kiện đòi bồi thường.

Có phải chứng minh doanh nghiệp mình đã mất khách mới khiếu nại được không?

Không bắt buộc chứng minh thiệt hại đã xảy ra. Định nghĩa hành vi cạnh tranh không lành mạnh tại khoản 6 Điều 3 chấp nhận cả trường hợp có thể gây thiệt hại. Nhưng muốn đòi bồi thường tại Tòa án thì phải chứng minh thiệt hại thực tế và mối quan hệ nhân quả.