Gièm pha doanh nghiệp khác là hành vi đưa thông tin không trung thực về một doanh nghiệp, tự mình nói ra hoặc mượn người khác nói, làm xấu đi uy tín, tình trạng tài chính hay hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp đó. Luật Cạnh tranh 2004 gọi thẳng là "gièm pha"; Luật Cạnh tranh 2018 đổi tên thành "cung cấp thông tin không trung thực về doanh nghiệp khác" nhưng bản chất không đổi.
Định nghĩa theo văn bản pháp luật
3. Cung cấp thông tin không trung thực về doanh nghiệp khác bằng cách trực tiếp hoặc gián tiếp đưa thông tin không trung thực về doanh nghiệp gây ảnh hưởng xấu đến uy tín, tình trạng tài chính hoặc hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp đó.
Khoản 3 Điều 45 Luật Cạnh tranh số 23/2018/QH14 (hiệu lực từ 01/7/2019)
Giải nghĩa dễ hiểu
Muốn xử lý được, phải chứng minh đủ bốn yếu tố:
- Người nói là doanh nghiệp. Theo Điều 2, "doanh nghiệp" gồm mọi tổ chức, cá nhân kinh doanh, cả hộ kinh doanh và doanh nghiệp nước ngoài hoạt động tại Việt Nam. Người tiêu dùng, nhà báo viết bài không thuộc đối tượng của điều này.
- Thông tin không trung thực. Bịa ra, bóp méo, hoặc nói một phần sự thật để dẫn tới kết luận sai. Thông tin đúng, dù gây hại, không phải gièm pha.
- Nhắm vào doanh nghiệp xác định được. Không cần nêu tên; "hãng sữa có vỏ hộp xanh lá ở chợ Bến Thành" mà ai cũng hiểu là ai thì vẫn đủ.
- Gây ảnh hưởng xấu đến uy tín, tình trạng tài chính hoặc hoạt động kinh doanh. Theo khoản 6 Điều 3, chỉ cần có thể gây thiệt hại; tin "công ty X sắp phá sản" tung ra trước kỳ đàm phán vay vốn là ví dụ điển hình về tình trạng tài chính.
Trực tiếp hay gián tiếp: khác nhau ở mức phạt
Điều 18 Nghị định 75/2019/NĐ-CP phạt 100–200 triệu đồng nếu đưa thông tin gián tiếp, 200–300 triệu đồng nếu trực tiếp; gấp hai lần khi thực hiện trên phạm vi từ hai tỉnh, thành phố trở lên. Trong thực tế, "trực tiếp" thường là doanh nghiệp tự đăng trên trang của mình, tự gửi thư cho khách hàng của đối thủ; "gián tiếp" là thuê người viết bài, lập tài khoản ảo, cung cấp tài liệu sai cho người khác lan truyền. Kèm theo: tịch thu tang vật, phương tiện, khoản lợi nhuận thu được và buộc cải chính công khai. Cá nhân kinh doanh chịu một nửa mức của tổ chức.
Phân biệt gièm pha doanh nghiệp khác với xâm phạm uy tín theo luật dân sự
| Tiêu chí | Gièm pha theo Luật Cạnh tranh | Xâm phạm uy tín theo Bộ luật Dân sự |
|---|---|---|
| Người vi phạm | Chỉ tổ chức, cá nhân kinh doanh | Bất kỳ ai |
| Cơ quan giải quyết | Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia | Tòa án |
| Kết quả | Phạt tiền nộp ngân sách, buộc cải chính | Buộc gỡ bỏ, xin lỗi, cải chính, bồi thường cho bên bị hại |
| Bồi thường | Không giải quyết | Chi phí hợp lý để khắc phục, thu nhập bị mất hoặc giảm sút (Điều 592) |
| Thời hạn | Khiếu nại trong 03 năm kể từ ngày thực hiện hành vi | Khởi kiện trong 03 năm kể từ ngày biết hoặc phải biết quyền bị xâm phạm |
Hai đường không loại trừ nhau. Cách làm thường gặp là khiếu nại ra Ủy ban trước, dùng quyết định xử lý làm chứng cứ khi kiện đòi tiền.
Ví dụ tình huống
Ngày 02/3/2026, cơ sở bánh tráng Mười Hiền (tỉnh Tây Ninh) đăng trên trang bán hàng của mình đoạn video nói bánh tráng của Công ty TNHH Bánh tráng Trảng Bàng Xưa "tẩm hàn the, đã có người ngộ độc". Video được chia sẻ 15.000 lượt, ba đại lý ở TP. Hồ Chí Minh và Tây Ninh ngừng nhập hàng của Trảng Bàng Xưa. Công ty gửi mẫu kiểm nghiệm tại một phòng thí nghiệm được công nhận, kết quả không phát hiện hàn the.
Đây là cung cấp thông tin không trung thực bằng cách trực tiếp: khung 200–300 triệu đồng với tổ chức. Cơ sở Mười Hiền là hộ kinh doanh, tức cá nhân kinh doanh, nên khung còn 100–150 triệu đồng; vì thông tin lan tới hai tỉnh, thành phố và có đại lý ở cả hai nơi ngừng hàng, khung có thể bị nhân đôi thành 200–300 triệu đồng. Kèm theo là buộc cải chính công khai trên chính trang đã đăng. Doanh thu bị mất trong thời gian đại lý ngừng nhập, Trảng Bàng Xưa đòi qua Tòa án theo Điều 584, 592 Bộ luật Dân sự.
Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ
- Đánh giá, so sánh trung thực không bị cấm. Bài phân tích dẫn số liệu đúng, nói rõ nguồn, kể cả chê, là cạnh tranh bằng thông tin.
- Người đứng sau không kinh doanh vẫn có thể bị phạt. Tổ chức, cá nhân cung cấp thông tin, vận động, kêu gọi để doanh nghiệp thực hiện hành vi cạnh tranh không lành mạnh bị cấm tại khoản 2 Điều 8 Luật Cạnh tranh, phạt 30–50 triệu đồng (Điều 25 Nghị định 75).
- Thông tin trong tố cáo gửi cơ quan nhà nước. Tố cáo có căn cứ là quyền; cố ý tố cáo sai sự thật để hạ uy tín đối thủ thì có thể bị xử lý theo pháp luật tố cáo, ngoài trách nhiệm cạnh tranh.
- Chứng minh tính không trung thực thuộc về bên khiếu nại trong hồ sơ ban đầu (khoản 3 Điều 77), nên kết quả kiểm nghiệm, xác nhận của cơ quan quản lý là tài liệu quyết định.
Những chỗ hay hiểu sai
- Sai: không nêu tên đối thủ thì không bị phạt. Đúng: chỉ cần người nghe xác định được doanh nghiệp bị nhắm tới.
- Sai: "nghe nói", "có người phản ánh" là đủ để miễn trách nhiệm. Đúng: lan truyền lại tin sai vẫn là đưa thông tin không trung thực; nói theo kiểu đồn đoán có khi còn được coi là thủ đoạn gián tiếp.
- Sai: phạt tối đa 2 tỷ đồng. Đúng: 2 tỷ đồng là trần chung cho cạnh tranh không lành mạnh; với hành vi này, tổ chức bị phạt cao nhất 600 triệu đồng khi nhân đôi khung trực tiếp.
- Sai: xóa bài là xong. Đúng: xóa bài không thay cho cải chính công khai, và hành vi đã thực hiện vẫn bị xử lý.
Thuật ngữ tiếng Anh tương đương
Thuật ngữ sát nhất là commercial disparagement hoặc disparagement of a competitor; Điều 10bis Công ước Paris dùng cụm "false allegations… of such a nature as to discredit the establishment". Trong hệ thông luật Mỹ còn có trade libel và product disparagement. Defamation nên dành cho xâm phạm danh dự cá nhân, không dùng thay cho hành vi cạnh tranh này.
Thuật ngữ liên quan
- Hành vi cạnh tranh không lành mạnh — nhóm hành vi chứa gièm pha
- Lôi kéo khách hàng bất chính — thông tin sai về chính mình hoặc so sánh không chứng minh được
- Gây rối hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp khác — cản trở bằng hành động thay vì thông tin
- Bồi thường thiệt hại — đường đòi tiền tại Tòa án
- Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia — cơ quan xử phạt
- Vụ việc cạnh tranh — thủ tục khiếu nại, điều tra
Căn cứ pháp lý
- Luật Cạnh tranh số 23/2018/QH14 — Điều 2, khoản 6 Điều 3, khoản 2 Điều 8, khoản 3 Điều 45, Điều 77.
- Nghị định 75/2019/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 102/2026/NĐ-CP (hiệu lực 20/5/2026) — Điều 4, 18, 25.
- Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 — Điều 34, 584, 592.
Hỏi đáp nhanh
Khách hàng viết đánh giá chê sản phẩm, doanh nghiệp có kiện gièm pha được không?
Không theo Luật Cạnh tranh, vì người viết không phải tổ chức, cá nhân kinh doanh. Nếu đánh giá trung thực thì đó là quyền của người tiêu dùng. Chỉ khi nội dung bịa đặt và gây thiệt hại, doanh nghiệp mới có thể yêu cầu gỡ bỏ, cải chính và bồi thường theo Điều 34, Điều 584 Bộ luật Dân sự. Trường hợp "khách hàng" thực chất là người do đối thủ thuê viết thì quay lại là gièm pha gián tiếp.
Nói đúng sự thật về sai phạm của đối thủ có bị coi là gièm pha không?
Không. Yếu tố bắt buộc là thông tin không trung thực. Dẫn lại quyết định xử phạt đã công bố của cơ quan nhà nước, kết quả kiểm nghiệm chính thức là hợp pháp. Rủi ro nằm ở chỗ thêm thắt: quyết định phạt về nhãn hàng hóa bị kể thành "hàng giả" là đã thành thông tin sai.
Nhân viên bán hàng tự ý nói xấu đối thủ với khách thì ai chịu trách nhiệm?
Khi nhân viên phát ngôn trong lúc làm việc, nhân danh cửa hàng, cơ quan cạnh tranh thường coi đó là hành vi của doanh nghiệp, doanh nghiệp bị xử phạt rồi có thể xử lý kỷ luật, đòi bồi hoàn với nhân viên theo nội quy. Vì vậy nên có quy định nội bộ cấm nhân viên bình luận về đối thủ.
Bị đối thủ tung tin sai trên mạng, việc đầu tiên nên làm là gì?
Lưu bằng chứng ngay: chụp màn hình có thời gian, đường dẫn, số lượt chia sẻ; nếu cần, lập vi bằng qua thừa phát lại. Sau đó gửi văn bản yêu cầu gỡ bỏ, đồng thời chuẩn bị hồ sơ khiếu nại tới Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (thời hiệu 03 năm) và hồ sơ khởi kiện đòi bồi thường nếu thiệt hại lớn.
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.