Hợp đồng làm việc

Hợp đồng làm việc là loại hợp đồng riêng của viên chức: văn bản ký giữa người trúng tuyển viên chức (hoặc viên chức) với người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập như trường công, bệnh viện công, viện nghiên cứu, ghi vị trí việc làm, lương, chế độ, quyền và nghĩa vụ. Nó là căn cứ xác lập tư cách viên chức, khác với hợp đồng lao động của người làm cho doanh nghiệp.

Định nghĩa theo văn bản pháp luật

1. Hợp đồng làm việc là sự thỏa thuận bằng văn bản giữa viên chức hoặc người được tuyển dụng vào làm viên chức với người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập về vị trí việc làm, tiền lương, chế độ đãi ngộ, điều kiện làm việc, quyền, nghĩa vụ và các nội dung khác có liên quan.

2. Căn cứ vào kết quả tuyển dụng, người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập ký hợp đồng làm việc và bố trí người trúng tuyển vào vị trí việc làm.

3. Hợp đồng làm việc đối với viên chức bao gồm hợp đồng xác định thời hạn và hợp đồng không xác định thời hạn.

Khoản 1–3 Điều 20 Luật Viên chức số 129/2025/QH15, thông qua ngày 10/12/2025, hiệu lực từ 01/7/2026 (thay Luật Viên chức số 58/2010/QH12 sửa đổi năm 2019).

Giải nghĩa dễ hiểu

Điều kiện để có hợp đồng làm việc

• Qua tuyển dụng: thi tuyển, xét tuyển, hoặc tiếp nhận chuyên gia, người có tài năng, người đang ký hợp đồng làm việc tại đơn vị nếu đáp ứng ngay yêu cầu vị trí (Điều 17). Ký hợp đồng là bước sau cùng, căn cứ kết quả tuyển dụng.
• Người ký phía đơn vị: người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập.
• Gắn với vị trí việc làm: luật 2025 lấy vị trí việc làm làm trung tâm; người được tuyển phải đáp ứng ngay yêu cầu vị trí (khoản 3 Điều 16), nên chế độ tập sự của luật cũ không còn — người đang tập sự được xếp lương theo vị trí tuyển dụng từ 01/7/2026.

Hai loại hợp đồng

Luật 2025 giữ hai loại xác định thời hạn và không xác định thời hạn, giao Chính phủ quy định chi tiết (khoản 4 Điều 20). Theo luật cũ sửa năm 2019, người tuyển dụng từ 01/7/2020 ký hợp đồng xác định thời hạn từ 12 đến 60 tháng, trừ một số trường hợp được ký không xác định thời hạn.

Chấm dứt hợp đồng

• Viên chức có quyền đơn phương chấm dứt; thủ tục báo trước theo pháp luật lao động (khoản 2 Điều 22).
• Đơn vị chỉ đơn phương chấm dứt trong các trường hợp tương ứng của pháp luật lao động (khoản 3), cộng ba trường hợp riêng: bị kỷ luật buộc thôi việc; bị xếp loại không hoàn thành nhiệm vụ vì lý do chuyên môn, nghiệp vụ hoặc không đáp ứng yêu cầu vị trí; trường hợp khác theo luật chuyên ngành hoặc theo thỏa thuận (khoản 4).
• Thôi việc được hưởng trợ cấp thôi việc, mất việc làm, thất nghiệp theo quy định chung (Điều 32).

Phân biệt hợp đồng làm việc với hợp đồng lao động

Ví dụ tình huống

Chị Trương Ngọc Anh trúng tuyển viên chức điều dưỡng tại một bệnh viện tỉnh ở tỉnh Lâm Đồng năm 2021, ký hợp đồng làm việc xác định thời hạn 60 tháng. Năm 2026 bệnh viện xếp loại chị “không hoàn thành nhiệm vụ” với lý do “thái độ phục vụ chưa tốt”, rồi ra thông báo chấm dứt hợp đồng.

Theo điểm b khoản 4 Điều 22 Luật Viên chức 2025, căn cứ chấm dứt là xếp loại không hoàn thành nhiệm vụ vì lý do chuyên môn, nghiệp vụ hoặc không đáp ứng yêu cầu vị trí việc làm; kết quả xếp loại phải dựa trên quy chế đánh giá có tiêu chí định lượng (Điều 25) và được thông báo cho cá nhân. Lời nhận xét chung chung về thái độ, không gắn với tiêu chí của quy chế, là điểm yếu của quyết định. Chị phải kiến nghị bằng văn bản về kết quả xếp loại trong 05 ngày kể từ ngày công khai (Điều 27; cấp có thẩm quyền trả lời trong 10 ngày làm việc) và khiếu nại quyết định chấm dứt; nếu kết quả xếp loại bị sửa, căn cứ chấm dứt không còn.

Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ

• Chuyển tiếp: hợp đồng ký từ 01/7/2003 đến trước 01/7/2026 tiếp tục thực hiện; chậm nhất 01/7/2027 đơn vị phải hoàn thành bố trí vị trí việc làm, xếp lương theo luật mới (khoản 3, 5 Điều 43).
• Vị trí không ký hợp đồng làm việc: công việc hỗ trợ, phục vụ và chuyên gia, nhà khoa học được thuê theo hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dịch vụ (Điều 21); không ký hợp đồng cho việc liên quan an ninh quốc gia, bí mật nhà nước. Hợp đồng thực hiện công việc trong đơn vị sự nghiệp công lập được hướng dẫn tại Nghị định 235/2026/NĐ-CP.
• Kỷ luật: thời hạn xử lý không quá 90 ngày kể từ khi phát hiện, kéo dài tối đa 150 ngày với vụ phức tạp; viên chức bị phạt tù không hưởng án treo hoặc bị kết án tội tham nhũng đương nhiên bị buộc thôi việc (Điều 35, 36).

Những chỗ hay hiểu sai

• Sai: “Viên chức là biên chế suốt đời, không thể bị cho thôi việc.” — Đúng: viên chức làm việc theo hợp đồng; luật 2025 cho phép chấm dứt khi xếp loại không hoàn thành nhiệm vụ vì lý do chuyên môn, không còn chờ đủ hai năm liên tiếp như cách làm cũ.
• Sai: “Ai làm ở trường công, bệnh viện công cũng là viên chức.” — Đúng: chỉ người được tuyển dụng và ký hợp đồng làm việc; nhân viên ký hợp đồng lao động là người lao động thông thường.
• Sai: “Hợp đồng làm việc là hợp đồng lao động đổi tên.” — Đúng: khác luật điều chỉnh, cách tuyển, hình thức và thời hiệu kỷ luật; chỉ những vấn đề luật viên chức dẫn chiếu (đơn phương chấm dứt, nghỉ hưu, trợ cấp) mới áp pháp luật lao động.
• Sai: “Mới trúng tuyển phải qua thời gian tập sự, hưởng lương thấp hơn.” — Đúng: chế độ tập sự không còn trong Luật Viên chức 2025.

Thuật ngữ tiếng Anh tương đương

Bản dịch thông dụng là working contract hoặc employment contract for public employees; viên chức là public employee, đơn vị sự nghiệp công lập là public service unit hoặc public non-business unit. Không dùng civil servant — từ này tương ứng với “công chức”, làm việc theo quyết định tuyển dụng trong cơ quan nhà nước, không theo hợp đồng.

Thuật ngữ liên quan

• Viên chức — chủ thể duy nhất ký hợp đồng làm việc.
• Công chức — làm việc theo quyết định tuyển dụng, không theo hợp đồng.
• Hợp đồng lao động — áp dụng cho vị trí hỗ trợ trong đơn vị sự nghiệp.
• Đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động — quy tắc được dẫn chiếu khi viên chức nghỉ việc.
• Trợ cấp thôi việc — viên chức thôi việc cũng được hưởng.
• Tuổi nghỉ hưu — áp dụng chung theo Bộ luật Lao động.

Căn cứ pháp lý

• Luật Viên chức số 129/2025/QH15, Điều 16, 17, 20–22, 25–27, 32, 35, 36, 43 — hiệu lực từ 01/7/2026.
• Luật Viên chức số 58/2010/QH12, sửa đổi bởi Luật 52/2019/QH14 — hết hiệu lực từ 01/7/2026.
• Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14, Điều 35, 169 — được dẫn chiếu khi đơn phương chấm dứt, nghỉ hưu.
• Nghị định 235/2026/NĐ-CP — hợp đồng thực hiện công việc trong đơn vị sự nghiệp công lập.

Hỏi đáp nhanh

Giáo viên trường công ký hợp đồng làm việc từ năm 2015 thì từ 01/7/2026 có phải ký lại không?

Không. Viên chức tuyển dụng từ 01/7/2003 đến trước 01/7/2026 tiếp tục thực hiện hợp đồng làm việc đã ký và được quản lý theo Luật Viên chức mới (khoản 5 Điều 43 Luật 129/2025/QH15). Chậm nhất 01/7/2027, đơn vị phải bố trí vị trí việc làm và xếp lương theo luật mới.

Nhân viên bảo vệ, lái xe ở bệnh viện công ký hợp đồng gì?

Vị trí hỗ trợ, phục vụ không tuyển viên chức mà ký hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dịch vụ (điểm b khoản 1 Điều 21 Luật Viên chức 2025). Người ký hợp đồng lao động áp dụng Bộ luật Lao động: báo trước, trợ cấp thôi việc, kỷ luật theo nội quy; không phải hợp đồng làm việc.

Viên chức xin nghỉ việc phải báo trước bao lâu?

Viên chức có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng làm việc; các vấn đề về báo trước thực hiện theo pháp luật lao động (khoản 2 Điều 22 Luật Viên chức 2025), tức 45 ngày với hợp đồng không xác định thời hạn, 30 ngày với hợp đồng xác định thời hạn từ 12 tháng, trừ trường hợp được nghỉ không cần báo trước.