Chứng chỉ quỹ

Chứng chỉ quỹ là chứng khoán xác nhận nhà đầu tư sở hữu một phần vốn góp của một quỹ đầu tư chứng khoán. Tiền của nhiều người được gom lại, giao cho công ty quản lý quỹ đầu tư theo chiến lược công bố trước và đặt dưới sự giám sát của ngân hàng giám sát; người nắm chứng chỉ quỹ hưởng lãi, chịu lỗ theo tỷ lệ vốn góp nhưng không quyết định từng giao dịch.

Định nghĩa theo văn bản pháp luật

"Chứng chỉ quỹ là loại chứng khoán xác nhận quyền sở hữu của nhà đầu tư đối với một phần vốn góp của quỹ đầu tư chứng khoán."

Khoản 4 Điều 4 Luật Chứng khoán số 54/2019/QH14 (hiệu lực từ 01/01/2021; sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 56/2024/QH15)

Khoản 37 cùng Điều định nghĩa quỹ đầu tư chứng khoán là quỹ hình thành từ vốn góp của nhà đầu tư nhằm thu lợi nhuận từ đầu tư chứng khoán hoặc tài sản khác, kể cả bất động sản, "trong đó nhà đầu tư không có quyền kiểm soát hằng ngày đối với việc ra quyết định đầu tư của quỹ".

Giải nghĩa dễ hiểu

Mỗi loại quỹ, một kiểu chứng chỉ

• Quỹ mở: chứng chỉ phải được công ty quản lý quỹ mua lại theo yêu cầu của nhà đầu tư (khoản 39 Điều 4). Không niêm yết; mua bán qua đại lý phân phối theo giá trị tài sản ròng trên một đơn vị quỹ.
• Quỹ đóng: chứng chỉ không được mua lại theo yêu cầu (khoản 40 Điều 4); phải niêm yết, muốn rút vốn thì bán cho người khác trên sàn với giá thị trường, có thể thấp hơn giá trị tài sản ròng.
• Quỹ hoán đổi danh mục (ETF): quỹ mở mô phỏng một chỉ số tham chiếu, chứng chỉ niêm yết và giao dịch như cổ phiếu (khoản 42 Điều 4).
• Quỹ đầu tư bất động sản: đầu tư chủ yếu vào bất động sản và chứng khoán của doanh nghiệp bất động sản có doanh thu từ sở hữu, kinh doanh bất động sản tối thiểu 65% tổng doanh thu (khoản 43 Điều 4).
• Quỹ thành viên: 02 đến 99 thành viên, đều là nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp, vốn tối thiểu 50 tỷ đồng (Điều 113); không chào bán ra công chúng.

Quyền của người nắm chứng chỉ quỹ (Điều 101)

Hưởng lợi theo tỷ lệ vốn góp; nhận tài sản khi thanh lý quỹ; yêu cầu mua lại với quỹ mở; biểu quyết tại Đại hội nhà đầu tư; khởi kiện công ty quản lý quỹ, ngân hàng giám sát khi bị xâm phạm quyền lợi; chuyển nhượng theo Điều lệ quỹ. Nghĩa vụ chủ yếu là thanh toán đủ tiền mua và chấp hành nghị quyết Đại hội nhà đầu tư.

Giá trị của một chứng chỉ

Mệnh giá chứng chỉ quỹ chào bán ra công chúng là 10.000 đồng (khoản 2 Điều 13), nhưng thứ quyết định giá trị là giá trị tài sản ròng (NAV) trên một đơn vị quỹ. NAV do công ty quản lý quỹ tính, ngân hàng giám sát xác nhận; chứng khoán niêm yết được định giá theo giá đóng cửa hoặc giá trung bình ngày giao dịch gần nhất trước ngày định giá (Điều 106).

Phân biệt chứng chỉ quỹ với cổ phiếu

Ví dụ tình huống

Ngày 05/8/2026, anh Phạm Minh Khoa ở phường Hòa Cường, TP. Đà Nẵng đặt mua 100 triệu đồng chứng chỉ một quỹ mở trái phiếu qua ứng dụng của đại lý phân phối. Phiên giao dịch kế tiếp, NAV là 12.500 đồng/đơn vị; sau khi trừ phí phát hành 0,5%, anh nhận 7.960 đơn vị quỹ. Người tư vấn nói quỹ "cam kết lãi 8%/năm".

Lời cam kết đó trái khoản 1 Điều 91 Luật Chứng khoán — nếu quỹ lỗ, anh không đòi được phần "lãi cam kết" từ quỹ, nhưng có thể khiếu nại công ty quản lý quỹ, đại lý phân phối và yêu cầu bồi thường nếu chứng minh được thiệt hại do tư vấn sai lệch. Tháng 9/2028 anh bán lại toàn bộ khi NAV đạt 14.300 đồng: thời gian nắm giữ trên 02 năm nên khoản chuyển nhượng được miễn thuế thu nhập cá nhân theo khoản 4 Điều 5 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025. Nếu anh bán sau 18 tháng, công ty quản lý quỹ khấu trừ 0,1% trên giá trị bán.

Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ

• Thành lập quỹ đại chúng: chào bán lần đầu tối thiểu 50 tỷ đồng (khoản 5 Điều 15); trong 90 ngày phải có ít nhất 100 nhà đầu tư không kể nhà đầu tư chuyên nghiệp (trừ ETF) và bán đủ 50 tỷ đồng, nếu không công ty quản lý quỹ hoàn trả toàn bộ tiền trong 15 ngày và tự chịu chi phí (Điều 108).
• Giải thể quỹ: khi hết thời hạn, Đại hội nhà đầu tư quyết định, không tìm được công ty quản lý quỹ hoặc ngân hàng giám sát thay thế trong 02 tháng, hoặc NAV xuống dưới 10 tỷ đồng liên tục 06 tháng (Điều 104). Tiền thanh lý trả nghĩa vụ với Nhà nước, công ty quản lý quỹ, ngân hàng giám sát trước, nhà đầu tư nhận phần còn lại.
• Quỹ đóng tăng vốn: chỉ phát hành cho nhà đầu tư hiện hữu qua quyền mua được chuyển nhượng; phải được Ủy ban chấp thuận (Điều 112).
• Công bố 5%: người nắm từ 5% chứng chỉ quỹ đóng phải công bố thông tin và báo cáo khi qua mỗi ngưỡng 1% (khoản 4, 5 Điều 127).

Những chỗ hay hiểu sai

• Sai: "Chứng chỉ quỹ mở giống sổ tiết kiệm, rút lúc nào cũng được đủ gốc". — Đúng: nhận theo NAV tại kỳ giao dịch, có thể thấp hơn giá mua; quỹ có thể tạm dừng mua lại theo khoản 2 Điều 111.
• Sai: "Quỹ đóng bán trên sàn đúng bằng NAV". — Đúng: giá do cung cầu, thường chiết khấu so với NAV.
• Sai: "Mua chứng chỉ quỹ là trở thành cổ đông của công ty quản lý quỹ". — Đúng: nhà đầu tư sở hữu phần vốn của quỹ, tài sản quỹ tách biệt hoàn toàn với tài sản công ty quản lý quỹ.
• Sai: "Miễn thuế chứng chỉ quỹ cho mọi loại quỹ". — Đúng: miễn thuế chuyển nhượng chỉ áp dụng chứng chỉ quỹ mở nắm giữ từ 02 năm.

Thuật ngữ tiếng Anh tương đương

Chứng chỉ quỹ: fund certificate; trong văn cảnh quốc tế hay gặp fund units (Anh, châu Âu) hoặc fund shares (Mỹ, với mutual fund). Quỹ mở: open-ended fund; quỹ đóng: closed-end fund; quỹ hoán đổi danh mục: exchange-traded fund (ETF); giá trị tài sản ròng: net asset value (NAV). Không dịch quỹ đầu tư bất động sản của Việt Nam thẳng là REIT nếu chưa đối chiếu cấu trúc, vì REIT ở nhiều nước là công ty có ưu đãi thuế riêng.

Thuật ngữ liên quan

• Quỹ đầu tư chứng khoán — chủ thể phát hành chứng chỉ quỹ.
• Công ty quản lý quỹ — đơn vị quản lý vốn của quỹ.
• Chứng khoán — khái niệm bao trùm.
• Cổ phiếu — loại chứng khoán dễ nhầm với chứng chỉ quỹ đóng.
• Niêm yết chứng khoán — bắt buộc với quỹ đóng, ETF.
• Thuế thu nhập cá nhân — quy định miễn, giảm thuế cho chứng chỉ quỹ.

Căn cứ pháp lý

• Luật Chứng khoán số 54/2019/QH14, khoản 4, 37 – 43 Điều 4, Điều 13, 15, 91, 99 – 113, 127 — hiệu lực từ 01/01/2021; sửa đổi bởi Luật số 56/2024/QH15.
• Nghị định 155/2020/NĐ-CP, Chương về quỹ đầu tư chứng khoán (Điều 217 – 256) — sửa đổi bởi Nghị định 245/2025/NĐ-CP.
• Thông tư 98/2020/TT-BTC hướng dẫn hoạt động và quản lý quỹ đầu tư chứng khoán — sửa đổi bởi Thông tư 136/2025/TT-BTC.
• Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15, khoản 4, 5 Điều 5 — hiệu lực từ 01/7/2026.

Hỏi đáp nhanh

Bán lại chứng chỉ quỹ mở cho công ty quản lý quỹ thì được nhận tiền theo giá nào?

Theo giá trị tài sản ròng trên một đơn vị quỹ tại kỳ giao dịch mà lệnh bán được thực hiện (lệnh đặt trước giờ đóng sổ của kỳ đó), trừ phí mua lại (nếu có) ghi trong Điều lệ và bản cáo bạch của quỹ. Không có giá "thỏa thuận" như cổ phiếu trên sàn.

Quỹ mở có thể từ chối mua lại chứng chỉ quỹ của nhà đầu tư không?

Chỉ trong các trường hợp của khoản 2 Điều 111 Luật Chứng khoán: bất khả kháng, không xác định được giá trị tài sản ròng do chứng khoán trong danh mục bị đình chỉ giao dịch, hoặc sự kiện khác do Điều lệ quỹ quy định. Công ty quản lý quỹ phải báo cáo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước trong 24 giờ và tiếp tục mua lại khi sự kiện chấm dứt.

Chứng chỉ quỹ có được bảo đảm không lỗ không?

Không. Công ty quản lý quỹ không được đưa ra nhận định hoặc bảo đảm về mức lợi nhuận, cũng không được bảo đảm khách hàng không bị thua lỗ, trừ chứng khoán có thu nhập cố định (khoản 1 Điều 91 Luật Chứng khoán). Lời hứa "lãi tối thiểu" của người bán là trái luật.

Thu nhập từ chứng chỉ quỹ bị đánh thuế thế nào?

Bán chứng chỉ quỹ chịu thuế 0,1% trên giá bán như chứng khoán khác; riêng chứng chỉ quỹ mở nắm giữ từ 02 năm kể từ ngày mua được miễn thuế, và lợi tức cá nhân được chia từ quỹ được giảm 50% thuế trong thời hạn Chính phủ quy định (khoản 4, 5 Điều 5 Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15, hiệu lực 01/7/2026).