Truy nã

Truy nã là việc cơ quan có thẩm quyền ra quyết định và thông báo công khai để tìm, bắt một người bị buộc tội hoặc người bị kết án đã bỏ trốn, hoặc không biết đang ở đâu. Từ khi có quyết định truy nã, ai phát hiện người đó cũng có quyền bắt.

Định nghĩa theo văn bản pháp luật

Luật không định nghĩa truy nã mà quy định căn cứ ra quyết định:

Khi bị can trốn hoặc không biết rõ bị can đang ở đâu thì Cơ quan điều tra phải ra quyết định truy nã bị can.

Khoản 1 Điều 231 Bộ luật Tố tụng hình sự số 101/2015/QH13 (hiệu lực từ 01/7/2016), văn bản hợp nhất số 17/VBHN-VPQH ngày 12/02/2026.

Giải nghĩa dễ hiểu

Ba nhóm người có thể bị truy nã

• Bị can trốn hoặc không rõ ở đâu — Cơ quan điều tra phải ra quyết định (chữ "phải", không phải "có thể").
• Bị cáo trốn — Hội đồng xét xử tạm đình chỉ vụ án và yêu cầu Cơ quan điều tra truy nã (khoản 1 Điều 290); Viện kiểm sát cũng phải yêu cầu Cơ quan điều tra truy nã trước khi tạm đình chỉ vụ án vì bị can bỏ trốn trong giai đoạn truy tố (điểm b khoản 1 Điều 247).
• Người bị kết án bỏ trốn hoặc người đang chấp hành án phạt tù trốn khỏi trại — truy nã theo pháp luật thi hành án hình sự.

Người chỉ mới bị tố giác, chưa bị khởi tố bị can thì không bị truy nã; muốn ngăn họ ra nước ngoài, cơ quan tố tụng dùng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh.

Nội dung bắt buộc của quyết định truy nã

Họ tên, ngày tháng năm sinh, nơi cư trú; đặc điểm nhận dạng; tội phạm đã bị khởi tố; kèm ảnh (nếu có). Quyết định gửi Viện kiểm sát có thẩm quyền và thông báo công khai — trên báo, đài, trang thông tin điện tử của Công an; từ 01/7/2025 BLTTHS cho phép thông báo văn bản tố tụng qua nền tảng số, phần mềm dùng chung tại Trung tâm dữ liệu quốc gia.

Sau khi bắt được

1. Cơ quan điều tra nơi bắt lấy lời khai, báo ngay cho cơ quan đã ra quyết định truy nã đến nhận; nếu chưa nhận ngay được thì ra quyết định tạm giữ (Điều 114).
2. Cơ quan đã truy nã nhận người và ra ngay quyết định đình nã, gửi Viện kiểm sát và thông báo công khai (khoản 3 Điều 231).
3. Người bị bắt theo truy nã thuộc diện có thể bị tạm giam kể cả khi phạm tội ít nghiêm trọng (khoản 2, 3 Điều 119).

Phân biệt truy nã với truy tố và tạm đình chỉ điều tra

Ví dụ tình huống

Năm 2018, ông Lưu Văn Hải lừa đảo chiếm đoạt 900 triệu đồng của nhiều người (khoản 4 Điều 174 BLHS, khung 12–20 năm tù hoặc chung thân — tội đặc biệt nghiêm trọng, thời hiệu 20 năm). Ông bị khởi tố bị can tháng 3/2019, bỏ trốn; tháng 5/2019 Cơ quan điều tra ra quyết định truy nã rồi tạm đình chỉ điều tra khi hết thời hạn.

Tháng 8/2026, ông Hải bị phát hiện đang làm phụ hồ tại một công trình ở tỉnh khác và bị công nhân cùng công trình giữ lại, giải tới Công an phường. Ông cho rằng đã trốn được gần 8 năm thì cơ quan điều tra "bỏ qua". Thực tế, vì đã có quyết định truy nã, thời hiệu 20 năm được tính lại từ tháng 8/2026. Cơ quan điều tra đã ra quyết định truy nã đến nhận người, ra quyết định đình nã, phục hồi điều tra và ra lệnh tạm giam (căn cứ "bỏ trốn và bị bắt theo quyết định truy nã"). Do khung có tù chung thân, vụ án sẽ do Tòa án nhân dân cấp tỉnh xét xử sơ thẩm.

Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ

• Truy tố, xét xử vắng mặt (mới từ 01/7/2025): Cơ quan điều tra có thể kết luận điều tra đề nghị truy tố, Viện kiểm sát có thể truy tố, Tòa án có thể xét xử vắng mặt khi bị can, bị cáo trốn và việc truy nã không có kết quả, hoặc đang ở nước ngoài không thể triệu tập — với điều kiện bảo đảm quyền bào chữa; kết luận điều tra, cáo trạng phải niêm yết nếu không giao được (Điều 233, 243, 290 sửa đổi).
• Nhiều quyết định truy nã: người bị bắt được chuyển cho cơ quan ra quyết định truy nã nơi gần nhất (khoản 3 Điều 114).
• Trốn ra nước ngoài: có thể yêu cầu dẫn độ theo Luật Dẫn độ và điều ước quốc tế; từ 01/7/2025 có Điều 506a về giữ người khẩn cấp trước khi có yêu cầu dẫn độ.
• Đầu thú trước khi bị bắt được ghi nhận là tình tiết giảm nhẹ và thường giúp tránh căn cứ tạm giam nặng nhất.

Những chỗ hay hiểu sai

• Sai: "Trốn đủ thời hiệu là thoát tội." — Đúng: có quyết định truy nã thì thời hiệu tính lại từ khi đầu thú hoặc bị bắt.
• Sai: "Chỉ công an mới được bắt người bị truy nã." — Đúng: bất kỳ ai cũng có quyền bắt, tước hung khí và phải giải ngay tới cơ quan gần nhất.
• Sai: "Bị truy nã là đã bị kết án." — Đúng: phần lớn người bị truy nã là bị can chưa bị xét xử, vẫn được suy đoán vô tội.
• Sai: "Người bị tố giác chưa khởi tố mà bỏ đi thì bị truy nã." — Đúng: chỉ bị can, bị cáo, người bị kết án mới bị truy nã; với người bị tố giác chỉ có thể tạm hoãn xuất cảnh, dẫn giải khi đã đủ điều kiện.
• Sai: "Đã đình nã thì vụ án kết thúc." — Đúng: đình nã chỉ chấm dứt việc truy tìm; vụ án tiếp tục được phục hồi điều tra, truy tố, xét xử.

Thuật ngữ tiếng Anh tương đương

Quyết định truy nã: wanted notice hoặc decision to issue a wanted notice; người bị truy nã: fugitive, wanted person. Truy nã quốc tế qua Interpol là Red Notice — chỉ là yêu cầu xác định vị trí và tạm bắt giữ, không phải lệnh bắt quốc tế. Đình nã: cancellation of the wanted notice. Không dịch là prosecution (truy tố) dù hai chữ tiếng Việt cùng âm "truy".

Thuật ngữ liên quan

• Bắt người — người bị truy nã là một trong hai trường hợp ai cũng được bắt
• Bị can — đối tượng truy nã phổ biến nhất
• Tạm giam — áp dụng được cả với tội ít nghiêm trọng khi bị bắt theo truy nã
• Tạm giữ — áp dụng khi chờ bàn giao người bị bắt
• Thời hiệu — được tính lại khi có quyết định truy nã
• Truy tố — có thể tiến hành vắng mặt khi truy nã không có kết quả
• Ủy thác tư pháp — kênh phối hợp khi người bị truy nã ở nước ngoài

Căn cứ pháp lý

• Bộ luật Tố tụng hình sự số 101/2015/QH13, Điều 112, 114, 119, 229, 231, 233, 243, 290, 506a — văn bản hợp nhất số 17/VBHN-VPQH ngày 12/02/2026, đang có hiệu lực.
• Luật số 99/2025/QH15 sửa đổi BLTTHS — hiệu lực từ 01/7/2025 (truy tố, xét xử vắng mặt; thông báo qua nền tảng số; Điều 506a).
• Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 (sửa đổi 2017, 2025), Điều 27 (thời hiệu tính lại), Điều 51 (đầu thú), Điều 174 dùng trong ví dụ.
• Luật Thi hành án hình sự — truy nã người bị kết án bỏ trốn.

Hỏi đáp nhanh

Trốn đủ 20 năm thì có hết thời hiệu, không bị xử nữa không?

Không, nếu đã có quyết định truy nã. Khoản 3 Điều 27 BLHS: người phạm tội cố tình trốn tránh và đã có quyết định truy nã thì thời hiệu được tính lại kể từ khi người đó ra đầu thú hoặc bị bắt. Trốn bao lâu cũng không "chạy" được thời hiệu.

Phát hiện người bị truy nã ở quán cà phê thì nên làm gì?

Luật cho phép bất kỳ ai bắt và giải ngay tới Công an, Viện kiểm sát hoặc Ủy ban nhân dân gần nhất (Điều 112 BLTTHS). Nhưng với đối tượng nguy hiểm, cách an toàn là gọi 113 hoặc báo Công an cấp xã ngay, ghi nhớ đặc điểm, phương tiện; không tự đối đầu khi người đó có thể có vũ khí.

Người bị truy nã ra đầu thú thì có được giảm nhẹ không?

Có. Đầu thú là tình tiết giảm nhẹ theo khoản 2 Điều 51 BLHS (Tòa có thể xem xét). Ra đầu thú còn giúp tránh bị tạm giam theo căn cứ "bỏ trốn và bị bắt theo quyết định truy nã" — một trong những căn cứ mạnh nhất để tạm giam.

Người bị truy nã ở nước ngoài thì xử lý thế nào?

Cơ quan tố tụng có thể yêu cầu dẫn độ, hoặc phối hợp Interpol qua Bộ Công an. Từ 01/7/2025, nếu truy nã không có kết quả hoặc bị can ở nước ngoài không triệu tập được, vụ án vẫn có thể được kết luận điều tra, truy tố và xét xử vắng mặt khi đã bảo đảm quyền bào chữa.