Đình chỉ điều tra

Đình chỉ điều tra là quyết định của Cơ quan điều tra chấm dứt việc điều tra đối với toàn bộ vụ án hoặc đối với một hoặc một số bị can, khi có căn cứ luật định hoặc khi hết thời hạn điều tra mà không chứng minh được bị can đã thực hiện tội phạm. Quyết định đình chỉ luôn đi kèm bản kết luận điều tra và chịu sự xem xét của Viện kiểm sát.

Định nghĩa theo văn bản pháp luật

1. Cơ quan điều tra ra quyết định đình chỉ điều tra khi thuộc một trong các trường hợp:
a) Có một trong các căn cứ quy định tại khoản 2 Điều 155 và Điều 157 của Bộ luật này hoặc có căn cứ quy định tại Điều 16 hoặc Điều 29 của Bộ luật Hình sự hoặc người chưa thành niên được áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng theo quy định của Luật Tư pháp người chưa thành niên;
b) Đã hết thời hạn điều tra vụ án mà không chứng minh được bị can đã thực hiện tội phạm.

Khoản 1 Điều 230 Bộ luật Tố tụng hình sự số 101/2015/QH13 (hiệu lực từ 01/7/2016), sửa đổi bởi Luật số 02/2021/QH15 và Luật Tư pháp người chưa thành niên số 59/2024/QH15 (hiệu lực từ 01/01/2026).

Giải nghĩa dễ hiểu

Các căn cứ đình chỉ, chia theo bản chất

Quyết định đình chỉ phải giải quyết những gì

Lý do, căn cứ đình chỉ; hủy bỏ biện pháp ngăn chặn, biện pháp cưỡng chế (mọi biện pháp ngăn chặn phải hủy — điểm b, c khoản 1 Điều 125); trả lại tài liệu, đồ vật đã tạm giữ; xử lý vật chứng (Cơ quan điều tra quyết định — khoản 1 Điều 106). Vụ nhiều bị can có thể đình chỉ với từng người.

Đường đi sau quyết định

1. Trong 02 ngày, Cơ quan điều tra giao kết luận điều tra kèm quyết định đình chỉ và hồ sơ cho Viện kiểm sát; giao quyết định cho bị can, gửi người bào chữa, thông báo bị hại, đương sự (khoản 4 Điều 232).
2. Trong 15 ngày kể từ khi nhận hồ sơ, Viện kiểm sát: thấy có căn cứ thì trả hồ sơ cho Cơ quan điều tra giải quyết theo thẩm quyền; không có căn cứ thì hủy và yêu cầu phục hồi điều tra; đủ căn cứ truy tố thì hủy và tự ra quyết định truy tố (khoản 3 Điều 230).

Phân biệt đình chỉ điều tra với tạm đình chỉ điều tra

Ví dụ tình huống

Tình huống 1. Ngày 15/01/2026, anh Hứa Minh Tuấn ở phường Tân Định, Thành phố Hồ Chí Minh bị khởi tố bị can về tội trộm cắp tài sản (mất xe máy trị giá 35 triệu đồng của hàng xóm, tội ít nghiêm trọng), áp dụng cấm đi khỏi nơi cư trú. Chứng cứ chính là lời khai một người làm chứng. Thời hạn điều tra 02 tháng, gia hạn một lần 02 tháng, hết ngày 15/5/2026. Người làm chứng sau đó khai không chắc chắn; giám định hình ảnh camera không xác định được người lấy xe. Ngày 12/5/2026, Cơ quan điều tra ra kết luận và quyết định đình chỉ điều tra đối với anh Tuấn theo điểm b khoản 1 Điều 230, hủy lệnh cấm đi khỏi nơi cư trú, trả lại điện thoại đã tạm giữ.

Anh Tuấn thuộc khoản 5 Điều 18 Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Thiệt hại tinh thần với người bị khởi tố nhưng không bị tạm giữ, tạm giam tính 02 ngày lương cơ sở cho mỗi ngày bị truy cứu; anh có 03 năm kể từ ngày nhận quyết định đình chỉ để yêu cầu bồi thường. Vì quyết định khởi tố bị can đã được Viện kiểm sát phê chuẩn, cơ quan giải quyết bồi thường là Viện kiểm sát đó (khoản 2 Điều 35 Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước).

Tình huống 2. Bà Âu Thị Nga lái ô tô va chạm làm ông Vy Văn Lực bị thương 65%, bị khởi tố theo khoản 1 Điều 260 Bộ luật Hình sự (tội nghiêm trọng do vô ý). Bà bồi thường 180 triệu đồng; ông Lực có đơn hòa giải, đề nghị miễn trách nhiệm hình sự. Cơ quan điều tra đình chỉ điều tra theo khoản 3 Điều 29 BLHS. Bà Nga không bị kết án, không có án tích, nhưng không thuộc diện được bồi thường vì hành vi của bà vẫn cấu thành tội phạm.

Áp dụng trong thực tế và ngoại lệ

• Phân biệt với đình chỉ vụ án: sang giai đoạn truy tố, Viện kiểm sát ra quyết định đình chỉ vụ án (Điều 248); giai đoạn xét xử, Tòa án đình chỉ vụ án (Điều 282).
• Bị hại rút yêu cầu do bị ép: cơ quan tố tụng vẫn tiếp tục điều tra (khoản 2 Điều 155); bị hại đã rút yêu cầu tự nguyện thì không được yêu cầu lại.
• Người chưa thành niên: từ 01/01/2026, nếu được áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng theo Luật Tư pháp người chưa thành niên, điều tra bị đình chỉ.

Những chỗ hay hiểu sai

• Sai: "Đình chỉ điều tra là được minh oan." — Đúng: chỉ căn cứ thuộc nhóm "không có tội phạm" mới mang ý nghĩa đó; đình chỉ vì miễn trách nhiệm, hết thời hiệu, rút yêu cầu không phải là kết luận vô tội.
• Sai: "Đình chỉ rồi thì vĩnh viễn không bị điều tra lại." — Đúng: có thể bị phục hồi điều tra nếu quyết định bị hủy và chưa hết thời hiệu.
• Sai: "Hết thời hạn điều tra thì cơ quan điều tra phải tạm đình chỉ." — Đúng: nếu đã xác định được bị can và biết họ ở đâu mà vẫn không chứng minh được, phải đình chỉ, không được tạm đình chỉ để treo vụ án.

Thuật ngữ tiếng Anh tương đương

Dịch là termination of investigation hoặc discontinuance of investigation; quyết định đình chỉ là decision to terminate the investigation. Tạm đình chỉ là suspension of investigation. Tránh dịch là dismissal — từ này thường chỉ việc tòa bác bỏ cáo buộc (dismissal of charges) ở giai đoạn xét xử.

Thuật ngữ liên quan

• Kết luận điều tra — luôn đi kèm quyết định đình chỉ
• Miễn trách nhiệm hình sự — một căn cứ đình chỉ
• Thời hiệu — hết thời hiệu truy cứu là căn cứ đình chỉ
• Tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội — căn cứ theo Điều 16 BLHS
• Khởi tố vụ án hình sự — căn cứ không khởi tố cũng là căn cứ đình chỉ
• Bồi thường nhà nước — quyền của người bị điều tra oan
• Cơ quan điều tra — chủ thể ra quyết định

Căn cứ pháp lý

• Bộ luật Tố tụng hình sự số 101/2015/QH13, Điều 106, 125, 155, 157, 229, 230, 232, 234, 235, 248, 282 — văn bản hợp nhất số 17/VBHN-VPQH ngày 12/02/2026, đang có hiệu lực.
• Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 (sửa đổi 2017, 2025), Điều 16, 27, 29, 260.
• Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước số 10/2017/QH14, Điều 6, 18, 27, 35.
• Luật Tư pháp người chưa thành niên số 59/2024/QH15 — hiệu lực từ 01/01/2026.

Hỏi đáp nhanh

Bị đình chỉ điều tra rồi có bị điều tra lại không?

Có thể. Khi có lý do hủy quyết định đình chỉ (phát hiện chứng cứ mới, đình chỉ không có căn cứ), Cơ quan điều tra ra quyết định phục hồi điều tra nếu chưa hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự (Điều 235 BLTTHS). Viện kiểm sát cũng có thể hủy quyết định đình chỉ trong 15 ngày kể từ khi nhận hồ sơ.

Đình chỉ vì hết thời hiệu nhưng muốn chứng minh mình vô tội thì sao?

Nếu điều tra bị đình chỉ vì hết thời hiệu hoặc vì đại xá mà bị can không đồng ý và yêu cầu điều tra lại, Cơ quan điều tra hoặc Viện kiểm sát phải ra quyết định phục hồi điều tra (khoản 1 Điều 235).

Bị hại không đồng ý với quyết định đình chỉ điều tra thì làm gì?

Bị hại được thông báo về quyết định và có quyền khiếu nại trong 15 ngày kể từ khi nhận hoặc biết quyết định (Điều 471). Nên gửi kèm văn bản đề nghị Viện kiểm sát có thẩm quyền hủy quyết định, nêu chứng cứ chưa được thu thập hoặc đánh giá.

Được đình chỉ do bị hại rút đơn thì có được bồi thường không?

Không. Bồi thường nhà nước chỉ đặt ra khi xác định không có sự việc phạm tội, hành vi không cấu thành tội phạm, hoặc hết thời hạn điều tra mà không chứng minh được bị can phạm tội (Điều 18 Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước). Rút yêu cầu khởi tố, miễn trách nhiệm hình sự, hết thời hiệu không thuộc các trường hợp này.